Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach

Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)

Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi

First published 1935

Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.


Prologus

Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio

Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine

Introductio

Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI

Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA

Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI

Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS

Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM

Tractatus II: De actibus humanis in se

Introductio

Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum

§ I: De conditione actuum humanorum

Caput I: De elemento subiectivo actus humani

Quaestio I: De voluntario

Articulus I: De voluntario in se

Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto

Articulus III: De voluntario in se et in causa

Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario

Articulus I: De violentia

Articulus II: De metu

Articulus III: De concupiscentia

Articulus IV: De ignorantia

Quaestio III: De libero

Quaestio IV: De impedimentis liberi

Articulus I: De passionibus

Articulus II: De habitu et consuetudine

Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus

Caput II: De elemento obiectivo actus humani

Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto

Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis

§ II: De distinctione actuum humanorum

Quaestio I: De actibus elicitis

Quaestio II: De actibus imperatis

Pars II: De actibus humanis secundum esse morale

§ I: De moralitate actus humani in genere

Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis

Quaestio II: De fundamentis moralitatis

Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali

Articulus II: De norma moralitatis

Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis

Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis

Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis

Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis

Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum

Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos

Articulus I: De obiecto

Articulus II: De circumstantiis

Articulus III: De fine

§ II: De moralitate actuum humanorum in specie

Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris

Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris

Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi

Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum

Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum

Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium

Quaestio I: De merito praesertim supernaturali

Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis

Tractatus III: De conscientia in generali

Introductio

Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico

Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium

Articulus I: De rectitudine conscientiae

Articulus II: De conscientiae certitudine

Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium

Tractatus IV: De legibus in genere

Introductio

§ I: De lege secundum esse psychologicum

Pars I: De lege in genere

Quaestio I: De ipsa lege in se

Articulus I: De essentia legis

Articulus II: De promulgatione legis

Quaestio II: De distinctione legum

Quaestio III: De effectibus legis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis

Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis

Quaestio I: De essentia legis aeternae

Quaestio II: De potestate legis aeternae

Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae

§ I: De legibus quae regunt actus morales

Pars III: De lege naturali

Quaestio I: De essentia legis naturalis

Quaestio II: De potestate legis naturalis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis

Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis

Quaestio IV: De Lege Humana in Se

Articulus I: De Auctore legis civilis

Articulus II: De Qualitate legis humanae

Articulus III: De Efformatione legis humanae

Articulus IV: De Divisione legis humanae

Quaestio V: De Potestate Legis Humanae

Articulus I: De Materia legis humanae

Articulus II: De Obligatione legis humanae

Articulus III: De Subditis legis civilis

Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae

Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae

Caput I: De Lege Vetere

Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se

Quaestio II: De Potestate Legis Veteris

Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis

Caput II: De Lege Nova

Quaestio I: De Essentia Legis Novae

Quaestio II: De Potestate Legis Novae

Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se

Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae

Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae

Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae

Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae

Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis

Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae

Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis

Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis

Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae

Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae

Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae

Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Ignorantia

Articulus II: De Impotentia

Articulus III: De Dispensatione

Articulus IV: De privilegio

Articulus V: De cessatione finis

Articulus VI: De abrogatione et derogatione

Articulus VII: De consuetudine

Tractatus V: De peccatis in genere

Introductio I: De Peccatis in Genere

Quaestio I: De essentia peccati

Articulus I: De notione et conditionibus peccati

Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario

Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario

Articulus IV: De elementis constitutivis peccati

Articulus V: De definitione peccati

Quaestio II: De distinctione peccatorum

Articulus I: De distinctione specifica

Articulus II: De distinctione numerica

Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum

Quaestio IV: De subiecto peccati

Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis

Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa

Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio

Pars I: De causis peccatorum

Quaestio I: De causis peccati interioribus

Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis

Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi

Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis

Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus

Articulus I: De deo permittente

Articulus II: De diabolo tentante

Articulus III: De homine cooperante

Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati

Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat

Articulus II: De superbia et inani gloria

Articulus III: De avaritia

Articulus IV: De luxuria et gula

Articulus V: De invidia et ira

Articulus VI: De acedia

Pars II: De effectibus peccatorum

Quaestio I: De diminutione boni naturae

Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati

Quaestio III: De reatu poenae

Quaestio IV: De peccato mortali et veniali

Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale

Articulus II: De gravitate peccati mortalis

S. Th. I-II, q. 84, a. 2; q. 87, a. 4; II-II, q. 162, a. 6; q. 34, a. 2; q. 195, a. 1, ad 1; III, q. 1, a. 2 and ad 2; Suppl. q. 99, a. 1; III Sent. d. 20, q. 1, a. 2; II Sent. d. 42, q. 1, a. 2, 5 and ad 2; De Verit. q. 28, a. 2 and ad 5; de Malo q. 2, a. 9, ad 5.

534. Mortal sin is the gravest evil, whether considered on the part of God, or on the part of man. A. As to God:

1°) It is the greatest injury done to the Supreme Good, by which man makes the last end and seeks happiness in a creature and prefers it to God, despises, dishonors, turns away from, and hates him, despises his love and friendship, and so violates the right of God which requires that we refer all our actions and all the creatures we use to him; whence sin implicitly contains the malice of hatred of God, of irreligion, of contumely toward the all-present God (Ps. L, 6) and of idolatry (John XII, 43; Rom. II, 23; Is. LII, 5; XLIII, 24; Ezech. XXXVI, 20; Ps. CXXXVIII, 8; Ps. I, 6; I Kings II, 30; Lev. VI, 2; XXVI, 15; Phil. III, 19; Gal. V; C. Trid. sess. 6, c. 5).

2°) It is rash disobedience and bold rebellion against infinite majesty, and offense and contempt of the supreme legislator, of almighty lord, judge and king, of his very will and law, which it contradicts and refuses obedience and subjection; whence it implicitly contains the malice of pride (Gen. II, 16; III, 1; Heb. II, 2; Jer. II, 20; Is. XXXIII, 14; Wis. V, 2-15; I John III, 4; Job XV, 25; Gal. VI, 7).

3°) It is the greatest ingratitude toward the distinguished benefactor, whose benefits we use to offend him: against the Father creating, preserving, providing, and adopting us as sons and calling us to eternal life; against the Son brother and redeemer (Heb. VI, 5) whose death's cause he renews; against the Holy Spirit sanctifying, friend and inhabitant of our soul. Whence it implicitly contains contempt of the friendship and presence of him whom we cast away from us, and the malice of sacrilege because it violates the soul consecrated to God, and of infidelity toward the covenant (Ezech. II, 3; Jer. XXXI, 32; Is. I, 2; Heb. X, 26-31; Eph. IV, 3) with God, the duty and the offices thence following (Is. V; Jer. II, 32; III, 1; II Kings XII, 7; Heb. VI, 6; I Cor. III, 17; VI, 19; II Cor. VI, 16).

B. As to man it is:

1°) T urpitudo, dishonor and folly (Ps. XLVIII, 13; LXVIII, 6; Wis. V, 2-13), as being an evil against our nature and reason (q. 71, a. 2).

2°) Spiritual suicide, as depriving of supernatural light and life (I John III, 15, 20; II, 9; III, 14; Tob. XII, 10).

3°) Deformity depriving the soul of natural and supernatural beauty, whence it dishonors the one acting and renders him worthy of contempt (Ps. XLVIII, 13).

4°) Slavery of the devil (I John III, 8; Jer. II, 19; Rom. VI, 6; II Pet. II, 19), because man does the work of the devil and subjects himself to him consenting, and thus renders himself more liable to temptations.

535. Observations. — 1°) The aforesaid malices are not found in mortal sin of themselves except implicitly, and therefore are at most voluntary in cause and virtually; whence they are not to be explained in confession, as being the condition of every sin; unless one were to intend explicitly and formally some of them in himself, because then there would be sin of the species intended.

2°) Several malices of mortal sin are also found in venial sin, but only analogically, imperfectly, and in a qualified sense (a. 1, ad 1). Whence, if it is a light evil in respect of mortal sin, in itself however it is very grave.

536. In what sense mortal sin is infinite. — Mortal sin:

1°) On the part of conversion is not infinite, because both the act of man and the created good toward which it tends are finite.

2°) On the part of aversion from the Infinite good:

a) is not of infinite malice: for infinite evil is pure evil, without any mixture of good; whence for sin to have infinite malice, man would have to tend to evil inasmuch as it is evil; which is impossible;

b) nor as it is an offense or injury of the infinite God, does it seem simply infinite: for the gravity of offense seems to be measured not only from the dignity of the offended God but also on the part of the offending man. But the will tends to the object as it is in the intellect, and therefore by sin does not offend God as he is in himself simply infinite but as he is known very imperfectly by the intellect. Therefore by sin an injury simply infinite is not inflicted on God.

c) Yet that offense is infinite in a qualified sense, and especially relatively to our reparation: for it is contempt of an infinite person; but injury is estimated also from the dignity of the offended person, satisfaction however only from the dignity of the satisfying person, and on the other hand the distance between God and men is infinite; therefore the injury of sin is estimated infinitely more than every reparation of man (even made by grace and charity). Therefore man cannot satisfy de condigno for sin. And so

d) mortal sin is of itself of infinite duration, because by its nature it is irreparable, and its malice in us remains without end and lasts forever. Whence eternal punishment of infinite duration is also due to it.

537. The gravity of mortal sin is described in Scripture. — A. In the Old Testament: 1°) From the beginning sin is presented as disobedience or transgression of the divine precept, which is strictly punished (Gen. II, 16; III, 11; 14-19; IV, 9-16; VI, 5-7; 11-13).

2°) After the election of the people of Israel and the promise of the divine law by Moses, sin is considered as rebellion against the supreme Legislator and King of the elect people (Exod. XIX, 5-8; XXIV, 3, 7), and as contempt of the law of the Lord (Lev. XXVI, 15). Among sins the chief is idolatry (Exod. XX, 3-5), which is also severely punished (Exod. XXXII, 30-35); but other graver offenses are punished with the penalty of death (Lev. XVIII, 29; XX, 6-27).

In order that the rude and uncultivated people might be turned away from sin: a) especially and above all the law had the sanction of the promise of temporal goods for those keeping it, and for those violating it threats of grave evils (Deut. VII, 11-26; X, 12-22; XI, 13-28); — b) there was added also the motive of gratitude and love toward God (Deut. XI, 1; VIII, 2-20); — c) as also of solidarity, inasmuch as God would punish the sins of individuals even in their posterity or in the nation (Exod. XX, 5).

3°) From the time of the Prophets sin is more expressly presented as offense of God, of neighbor, or of one's own reason:

a) toward God it is ingratitude, contempt of benefits and of the Father, and infidelity (Is. I, 2; Jer. II, 4-37; III, 1);

b) toward neighbor it is injustice (Amos II, 7);

c) toward ourselves, folly (Tob. XII, 10; Wis. V, 2-13; X, 8).

wherefore the Prophets insist on interior penitence of heart by which the mercy of the Lord will be obtained (Joel, II, 12-13; Ps. L, 19).

B. In the New Testament: 1°) Christ, who came that, as the Lamb of God, he might take away the sins of the world (John I, 29), supposes the nature of sin as known, but denounces the gravity of certain sins, and the extension of sin to certain acts which were reputed as honest: namely the malice of hypocrisy, scandal, infidelity, and blasphemy against the Holy Spirit (Mt. XXIII, 5-32; XVIII, 16; XII, 31-32; Mk. III, 29; XVI, 16; Lk. XVII, 1-2). And he urgently proclaims the inordination of interior sin of the heart (Mt. XV, 19-20).

2°) S. Paul especially shows the effects of sin. It is namely slavery from which we are freed by grace (Rom. VI, 17-18); it is the cause of death (Rom. V, 12; VI, 23; VIII, 13), and of darkness (Col. I, 13; Eph. V, 8; II Cor. VI, 14); it is a transgression that will be punished by a terrible judgment (Heb. II, 2), inasmuch as the sinner tramples under foot the Son of God and grieves the Spirit (Heb. X, 26-31; Eph. IV, 30).

3°) S. John, however, the beloved disciple of him who appeared to take away our sins (I John III, 5) and whom we have as advocate with the Father, where he is the propitiation for our sins (II, 1-2), illustrates not only the effects but rather the causes of sin: they are iniquity (V, 17; I, 9); the devil: he who does sin is of the devil (III, 8; cf. John VIII, 44); and the world, because the whole is placed in the wicked one (V, 19) and all that is in it is concupiscence of the flesh, and concupiscence of the eyes, and pride of life (II, 16). But the sinner walks in darkness and lacks light (I, 6; II, 9, 11), remains in death and does not have eternal life in himself (III, 14-15; V, 12), nor the charity of God (III, 17; IV, 8, 20). Two sins especially he says are to be avoided: sin against the love of neighbor (II, 9-11; III, 15-17; IV, 8), and sin against Christ, by denying his divinity (II, 22; IV, 15; V, 10-12). This is sin unto death (V, 16-17), so grave that prayers are not offered for him who committed it (16).

Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis

Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis

Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis

Articulus VI: De peccato veniali secundum se

Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere

Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere

Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum

Quaestio I: De essentia habitus

Quaestio II: De subiecto habitus

Quaestio III: De causa habituum

Quaestio IV: De distinctione habituum

Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis

Quaestio I: De essentia virtutis

Quaestio II: De subiecto virtutis

Quaestio III: De distinctione virtutum

Articulus I: De virtutibus intellectualibus

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De virtutibus cardinalibus

Quaestio IV: De proprietatibus virtutum

Articulus I: De medio virtutis

Articulus II: De connexione virtutum

Articulus III: De aequalitate virtutum

Articulus IV: De duratione virtutum

Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis

Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum

Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De virtutibus theologicis

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De donis spiritus sancti

Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum

Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De medio virtutum infusarum

Articulus II: De connexione habituum infusorum

Articulus III: De aequalitate habituum infusorum

Articulus IV: De duratione habituum infusorum

Tractatus VII: De fide divina

Introductio

Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei

Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei

Articulus I: De obiecto materiali in se

Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis

Articulus III: De evolutione obiecti materialis

Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei

Pars I: De Actu Fidei

Caput I: De Actu Fidei Interiore

Quaestio I: De Essentia Actus Fidei

Quaestio II: De Analysi Actus Fidei

Articulus I: De ipso actu fidei

Articulus II: De ipso credulitatis affectu

Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei

Quaestio III: De Necessitate Fidei

Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione

Pars II: De Habitu Fidei

Quaestio I: De Ipsa Fide

Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata

Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales

Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales

Quaestio II: De habentibus fidem

Quaestio III: De causa et effectibus fidei

Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus

Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis

Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei

Articulus I: De infidelitate

Articulus II: De haeresi et apostasia

Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei

Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis

Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim

Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum

Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa

Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei

Pars IV: De praecepto fidei

Quaestio I: Quaestio unica

Tractatus VIII: De spe divina

Introductio

Pars I: De obiecto et actu spei

Quaestio I: De obiecto formali spei

Quaestio II: De obiecto materiali spei

Quaestio III: De necessitate spei

Pars II: De habitu et subiecto spei

Quaestio I: De spe ut est virtus

Quaestio II: De subiecto spei

Quaestio III: De timore dei

Pars III: De peccatis spei oppositis

Quaestio I: De desperatione

Quaestio II: De praesumptione

Pars IV: De praecepto spei

Quaestio I: De Praecepto Spei

Tractatus IX: De divina charitate

Introductio I: De Divina Charitate

Pars I: De ipsa charitate

Quaestio I: De essentia charitatis

Quaestio II: De excellentia charitatis

Articulus I: De excellentia charitatis in se

Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes

Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata

Articulus I: De subiecto et generatione charitatis

Articulus II: De augmento charitatis

Articulus III: De diminutione et amissione charitatis

Pars II: De obiecto charitatis

Quaestio I: De obiecto formali

Quaestio II: De obiecto materiali charitatis

Articulus I: De diligendis ex charitate generatim

Articulus II: De diligendo deo

Articulus III: De diligendo seipso

Articulus IV: De peccatoribus diligendis

Articulus V: De inimicis diligendis

Quaestio III: De ordine charitatis

Articulus I: De ordine inter deum et nos

Articulus II: De ordine inter nos et proximum

Articulus III: De ordine inter varios proximos

Pars III: De actibus charitatis

Quaestio I: De actu proprio seu dilectione

Quaestio II: De effectibus internis charitatis

Quaestio III: De actu charitatis externo seu beneficentia

Articulus I: De eleemosyna corporali

Articulus II: De eleemosyna spirituali seu correptione fraterna

Pars IV: De peccatis charitati oppositis

Quaestio I: De odio quod opponitur dilectioni

Quaestio II: De peccatis oppositis gaudio

Articulus I: De acedia

Articulus II: De invidia

Quaestio III: De peccatis oppositis paci

Quaestio IV: De peccatis oppositis beneficentiae

Articulus I: De scandalo activo

Articulus II: De scandalo passivo

Articulus III: De quibusdam scandalis in specie

Pars V: De praeceptis charitatis

Quaestio I: Quaestio unica

Appendix I: Excursus de philosophorum systematibus circa fundamentum et normam moralitatis

↑ Top of work