Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis
Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)
Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi
First published 1935
Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.
Prologus
Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio
Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine
Introductio
Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI
Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA
Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI
Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS
Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM
Tractatus II: De actibus humanis in se
Introductio
Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum
§ I: De conditione actuum humanorum
Caput I: De elemento subiectivo actus humani
Quaestio I: De voluntario
Articulus I: De voluntario in se
Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto
Articulus III: De voluntario in se et in causa
Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario
Articulus I: De violentia
Articulus II: De metu
Articulus III: De concupiscentia
Articulus IV: De ignorantia
Quaestio III: De libero
Quaestio IV: De impedimentis liberi
Articulus I: De passionibus
Articulus II: De habitu et consuetudine
Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus
Caput II: De elemento obiectivo actus humani
Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto
Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis
§ II: De distinctione actuum humanorum
Quaestio I: De actibus elicitis
Quaestio II: De actibus imperatis
Pars II: De actibus humanis secundum esse morale
§ I: De moralitate actus humani in genere
Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis
Quaestio II: De fundamentis moralitatis
Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali
Articulus II: De norma moralitatis
Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis
Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis
Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis
Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis
Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum
Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos
Articulus I: De obiecto
Articulus II: De circumstantiis
Articulus III: De fine
§ II: De moralitate actuum humanorum in specie
Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris
Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris
Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi
Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum
Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum
Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium
Quaestio I: De merito praesertim supernaturali
Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis
Tractatus III: De conscientia in generali
Introductio
Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico
Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium
Articulus I: De rectitudine conscientiae
Articulus II: De conscientiae certitudine
Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium
Tractatus IV: De legibus in genere
Introductio
§ I: De lege secundum esse psychologicum
Pars I: De lege in genere
Quaestio I: De ipsa lege in se
Articulus I: De essentia legis
Articulus II: De promulgatione legis
Quaestio II: De distinctione legum
Quaestio III: De effectibus legis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis
Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis
Quaestio I: De essentia legis aeternae
Quaestio II: De potestate legis aeternae
Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae
§ I: De legibus quae regunt actus morales
Pars III: De lege naturali
Quaestio I: De essentia legis naturalis
Quaestio II: De potestate legis naturalis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis
Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis
Quaestio IV: De Lege Humana in Se
Articulus I: De Auctore legis civilis
Articulus II: De Qualitate legis humanae
Articulus III: De Efformatione legis humanae
Articulus IV: De Divisione legis humanae
Quaestio V: De Potestate Legis Humanae
Articulus I: De Materia legis humanae
Articulus II: De Obligatione legis humanae
Articulus III: De Subditis legis civilis
Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae
Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae
Caput I: De Lege Vetere
Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se
Quaestio II: De Potestate Legis Veteris
Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis
Caput II: De Lege Nova
Quaestio I: De Essentia Legis Novae
Quaestio II: De Potestate Legis Novae
Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se
Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae
Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae
Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae
Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae
Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis
Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae
Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis
Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis
Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae
Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae
Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae
Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Ignorantia
Articulus II: De Impotentia
Articulus III: De Dispensatione
Articulus IV: De privilegio
Articulus V: De cessatione finis
Articulus VI: De abrogatione et derogatione
Articulus VII: De consuetudine
Tractatus V: De peccatis in genere
Introductio I: De Peccatis in Genere
Quaestio I: De essentia peccati
Articulus I: De notione et conditionibus peccati
Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario
Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario
Articulus IV: De elementis constitutivis peccati
Articulus V: De definitione peccati
Quaestio II: De distinctione peccatorum
Articulus I: De distinctione specifica
Articulus II: De distinctione numerica
Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum
Quaestio IV: De subiecto peccati
Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis
Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa
Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio
Pars I: De causis peccatorum
Quaestio I: De causis peccati interioribus
Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis
Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi
Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis
Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus
Articulus I: De deo permittente
Articulus II: De diabolo tentante
Articulus III: De homine cooperante
Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati
Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat
Articulus II: De superbia et inani gloria
Articulus III: De avaritia
Articulus IV: De luxuria et gula
Articulus V: De invidia et ira
Articulus VI: De acedia
Pars II: De effectibus peccatorum
Quaestio I: De diminutione boni naturae
Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati
S. Th. I-II, q. 86; q. 89, a. 1.
517. The second effect of sin is the guilt of fault i.e. the debt of repairing the offense inflicted on God by sin. For after actual sin is committed, man remains guilty of it; for when the voluntary act by which man withdraws from the light of reason and the law of God ceases, man does not for that reason immediately return to it, but for this is required a movement of the will contrary to the first movement, « just as if someone is at a distance from someone by some movement, when the movement ceases he does not immediately become near to him, but he must approach by returning through a contrary movement » (q. 86, a. 2). Whence the fault is imputed to man, until he has retracted it and obtained its pardon.
518. In mortal sin, the guilt of fault involves a state of habitual aversion from the last end, which is habitual sin: for it is impossible that man be guilty of aversion from the end and at the same time be converted to the end. Whence man remains turned away from God until he returns through conversion to God (Is. XVII; Mt. IX, 1-7; 12-13; Lk. VIII, 37-50; I John III, 5; Ps. L, 4). Habitual sin, in the natural order, would be only the privation of habitual ordination of reason (and will) to God; in the supernatural order however, since conversion and ordination to God is done through grace, the privation of habitual conversion to God is also the privation of habitual grace making pleasing (C. Trid. sess. 6, c. 15, can. 27; sess. 7, can. 6). It is not a mere punishment or effect, but a true habitual sin, because it is a voluntary and culpable inordination: voluntary, as foreseen by him who sins mortally and therefore willed at least in cause or indirectly; culpable, because he is bound to prevent and remove such inordination.
519. Mortal sin leaves a stain in the soul. — For our habitual ordination to God either through reason or through grace is the beauty of the soul: « the soul of man, says S. Thomas, a. 1, has a twofold brightness, one indeed from the shining of the natural light of reason by which it is directed in its acts, another from the shining of the divine light, namely of wisdom and grace ». Hence the privation of habitual ordination to God is at the same time the loss of due brightness and therefore a stain of the soul. Whence habitual sin and stain are not distinguished really but only in notion: inasmuch as it takes away order to God the last end, it is considered as habitual fault and separation from God; inasmuch however as it takes away the due beauty of the soul, it is considered as stain1 (Jer. II, 22; Zech. XIII, 1; Ps. XIV; Ps. CXVIII; Ecclus. XXXI; Is. IV, 4; Ezech. XIV; XXXVI, 23; Josh. XXII, 17; John XIII, 10; Eph. V, 27; Tit. I, 15; I Cor. VI, 11; C. Trid. sess. 5, can. 2; prop. 56th of Baius).
It does not however follow that the stains of diverse sins do not differ among themselves, or that according as mortal sin does not cause a new stain, since habitual grace is already taken away by the first. For, as S. Thomas says, a. 1, ad 3, stain signifies the privation of the brightness of the soul in relation to the cause, which is the act of sin, and therefore the stains are several, diverse, and unequal according as the sins which induced them are several, diverse, and unequal, just as the shadows are diverse according to the diverse bodies impeding the light. Moreover a subsequent sin of itself is privative of grace and would take it away if it found it; and so it is a new cause of privation and thus a new stain.
520. What venial sin leaves behind. — Venial sin which is contrary to fervor, i.e. the exercise of charity, is imputed for guilt, until man, charity influencing, by an act of contrition or another equivalent which virtually contains displeasure of sin, has retracted it and so compensated its inordination. Since however it does not take away or diminish the habitual or permanent order to God and the habitual beauty of the soul (C. Trid. sess. 6, c. 11; sess. 14, c. 5), it follows that it does not induce a stain properly so called and remaining; inasmuch however as it impedes here and now the actual brightness coming from acts of virtue, it is sometimes improperly said, for one moment, to stain the soul2.