Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach

Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)

Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi

First published 1935

Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.


Prologus

Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio

Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine

Introductio

Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI

Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA

Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI

Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS

Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM

Tractatus II: De actibus humanis in se

Introductio

Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum

§ I: De conditione actuum humanorum

Caput I: De elemento subiectivo actus humani

Quaestio I: De voluntario

Articulus I: De voluntario in se

Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto

Articulus III: De voluntario in se et in causa

Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario

Articulus I: De violentia

Articulus II: De metu

Articulus III: De concupiscentia

Articulus IV: De ignorantia

Quaestio III: De libero

Quaestio IV: De impedimentis liberi

Articulus I: De passionibus

Articulus II: De habitu et consuetudine

Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus

Caput II: De elemento obiectivo actus humani

Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto

Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis

§ II: De distinctione actuum humanorum

Quaestio I: De actibus elicitis

Quaestio II: De actibus imperatis

Pars II: De actibus humanis secundum esse morale

§ I: De moralitate actus humani in genere

Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis

Quaestio II: De fundamentis moralitatis

Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali

Articulus II: De norma moralitatis

Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis

Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis

Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis

Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis

Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum

Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos

Articulus I: De obiecto

Articulus II: De circumstantiis

Articulus III: De fine

§ II: De moralitate actuum humanorum in specie

Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris

Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris

Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi

Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum

Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum

Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium

Quaestio I: De merito praesertim supernaturali

Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis

Tractatus III: De conscientia in generali

Introductio

Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico

Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium

Articulus I: De rectitudine conscientiae

Articulus II: De conscientiae certitudine

Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium

Tractatus IV: De legibus in genere

Introductio

§ I: De lege secundum esse psychologicum

Pars I: De lege in genere

Quaestio I: De ipsa lege in se

Articulus I: De essentia legis

Articulus II: De promulgatione legis

Quaestio II: De distinctione legum

Quaestio III: De effectibus legis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis

Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis

Quaestio I: De essentia legis aeternae

Quaestio II: De potestate legis aeternae

Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae

§ I: De legibus quae regunt actus morales

Pars III: De lege naturali

Quaestio I: De essentia legis naturalis

Quaestio II: De potestate legis naturalis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis

Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis

Quaestio IV: De Lege Humana in Se

Articulus I: De Auctore legis civilis

Articulus II: De Qualitate legis humanae

Articulus III: De Efformatione legis humanae

Articulus IV: De Divisione legis humanae

Quaestio V: De Potestate Legis Humanae

Articulus I: De Materia legis humanae

Articulus II: De Obligatione legis humanae

Articulus III: De Subditis legis civilis

Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae

Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae

Caput I: De Lege Vetere

Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se

Quaestio II: De Potestate Legis Veteris

Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis

Caput II: De Lege Nova

Quaestio I: De Essentia Legis Novae

Quaestio II: De Potestate Legis Novae

Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se

Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae

Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae

Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae

Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae

Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis

Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae

Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis

Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis

Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae

Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae

Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae

Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Ignorantia

Articulus II: De Impotentia

Articulus III: De Dispensatione

Articulus IV: De privilegio

Articulus V: De cessatione finis

Articulus VI: De abrogatione et derogatione

Articulus VII: De consuetudine

Tractatus V: De peccatis in genere

Introductio I: De Peccatis in Genere

Quaestio I: De essentia peccati

Articulus I: De notione et conditionibus peccati

Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario

Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario

Articulus IV: De elementis constitutivis peccati

Articulus V: De definitione peccati

Quaestio II: De distinctione peccatorum

Articulus I: De distinctione specifica

Articulus II: De distinctione numerica

Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum

Quaestio IV: De subiecto peccati

Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis

Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa

Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio

Pars I: De causis peccatorum

Quaestio I: De causis peccati interioribus

Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis

Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi

Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis

Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus

Articulus I: De deo permittente

Articulus II: De diabolo tentante

Articulus III: De homine cooperante

Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati

Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat

S. Th. I-II, q. 75, a. 4; q. 84; De Malo, q. 8.

493. One sin can be the cause of another just as one human act can be the cause of another. This happens in three ways: 1° it can be the material cause of another, insofar as it supplies and prepares matter for another, as gluttony prepares matter for lust, and avarice for litigation, because it multiplies temporal goods which are the matter of litigation; — 2° it can be the efficient cause of another: a) accidentally, insofar as it removes grace, or charity, or shame, or submission, or whatever else withdraws from sin and would impede it: thus from drunkenness or anger all sins can arise because they remove the judgment of reason by which man is restrained from sin; b) of itself, insofar as by some sin, as e.g. lust, man is disposed by way of inclination or habit to similar acts or sins of the same species; — 3° and principally it can be the final cause of another, inasmuch as because of the end of that sin, one commits another sin, as if one steals in order to fornicate. And because the end in moral matters gives species or form, thus one sin is also the formal cause of another, because it gives form to another: for if one steals because of fornication, the theft is as it were material, the fornication as it were formal (q. 75, a. 4).

494. The capital sins are those which for the most part are the cause of several other sins especially final, because they have a very desirable object or end; whence because of it other sins are easily committed. They are called capital from head, which is said metaphorically of that which is the beginning and directing and in some way leading of others: for they are the beginning or cause of other sins, as was said; they are directive because they are their final cause: for by the end human acts are directed. Whence the capital [sins] are as it were leaders, and the vices which arise from them as it were armies (q. 84, a. 3).

The capital sins therefore are not the greatest, since several other sins are graver than they, as e.g. those which are directly against God or directly opposed to the theological virtues; nor are they necessarily mortal, even if deliberately done, as is evident about anger and gluttony which are often venial.

495. There are seven capital sins, as is shown in the following way: The capital sins are those which have very desirable ends and therefore principal for moving the appetite; but something moves the appetite directly of itself and thus moves to pursuing good, another indirectly through another and thus moves to fleeing good, inasmuch as one flees good because of an evil adjoined.

Now the good which man most desires can be:

  1. excellence of praise and honor, which is a good of the soul, which is inordinately desired by vainglory;

  2. food and drink, which is a good of the body by which the individual is preserved, which is inordinately desired by gluttony;

  3. the use of venereal things, which is a good of the body by which the human species is preserved, which is inordinately desired by lust;

  4. external goods, which is inordinately desired by avarice.

But the good which man flees because of an evil adjoined which he most fears, is

  1. one's own spiritual good which because of the bodily labor adjoined is inordinately fled by sloth;

  2. or the good of another which impedes one's own excellence and so is an evil, which is inordinately fled by envy;

  3. or against which anger rises (q. 84, a. 4).

496. Pride is the beginning of every sin, according to Ecclus. IX, 15, not only in historical order, because the Angels and the first man were guilty of it, but also from the nature of the thing, because it is the final cause of all sins: for all sins can and are by nature to arise from it, inasmuch as the temporal goods which man seeks in other sins, he can will because of the proper excellence

because that incidentally pertains to sin itself: « One sin is ordered to the end of another in two ways: in one way on the part of the sinner himself whose will is more prone to the end of one sin than of another, but this is accidental to sins. Whence according to this sins are not called capital. In another way from the very relation of the ends of which one has a certain agreement with another, so that in several things they are ordered to itself... and according to this the capital vices must be assumed ». Q. D. de Malo 8, a. 1; cf. I-II, q. 84, a. 4.

which is the end of pride. And because the end is first in the order of intention, and intention precedes execution by means, it is rightly called the beginning of every sin. Pride therefore is the final cause of all sins, and accordingly is not a capital sin, from which only several vices arise, but rather the cause of all the capital [sins], and the mother and queen of all vices.

497. Avarice is the root of all sins, according to the Apostle I Tim. VI, 10, or the cause, not indeed final (as pride) but of disposition to all, because through riches man acquires the facility and ease of perpetrating, and the occasion of desiring any sin whatever, inasmuch as for having any temporal goods whatsoever he can be helped by money, according to that of Ecclus. X, 19: To money all things obey. Whence it is the root or first sin in the order of execution, because it provides opportunity and gives the means of perpetrating all things; and therefore just as the root provides nourishment to the tree, so money nourishes the desire of every sin, and in this sense any sin can arise from avarice.

Avarice, insofar as it is the root of all sins, is not a capital sin, but insofar as it is also the final cause of several, it is rightly numbered among the capital [sins].

498. Observation. — The capital sins are not those which are opposed to the fundamental or cardinal virtues, because « the same notion of origin is not in the virtues and in the vices. For virtues are caused through the order of the appetite to reason, or even to the unchangeable good, which is God; vices, however, arise from the appetite of changeable good. Whence it is not necessary that the principal vices be opposed to the principal virtues » (a. 4, ad 1).

Articulus II: De superbia et inani gloria

Articulus III: De avaritia

Articulus IV: De luxuria et gula

Articulus V: De invidia et ira

Articulus VI: De acedia

Pars II: De effectibus peccatorum

Quaestio I: De diminutione boni naturae

Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati

Quaestio III: De reatu poenae

Quaestio IV: De peccato mortali et veniali

Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale

Articulus II: De gravitate peccati mortalis

Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis

Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis

Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis

Articulus VI: De peccato veniali secundum se

Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere

Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere

Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum

Quaestio I: De essentia habitus

Quaestio II: De subiecto habitus

Quaestio III: De causa habituum

Quaestio IV: De distinctione habituum

Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis

Quaestio I: De essentia virtutis

Quaestio II: De subiecto virtutis

Quaestio III: De distinctione virtutum

Articulus I: De virtutibus intellectualibus

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De virtutibus cardinalibus

Quaestio IV: De proprietatibus virtutum

Articulus I: De medio virtutis

Articulus II: De connexione virtutum

Articulus III: De aequalitate virtutum

Articulus IV: De duratione virtutum

Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis

Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum

Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De virtutibus theologicis

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De donis spiritus sancti

Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum

Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De medio virtutum infusarum

Articulus II: De connexione habituum infusorum

Articulus III: De aequalitate habituum infusorum

Articulus IV: De duratione habituum infusorum

Tractatus VII: De fide divina

Introductio

Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei

Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei

Articulus I: De obiecto materiali in se

Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis

Articulus III: De evolutione obiecti materialis

Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei

Pars I: De Actu Fidei

Caput I: De Actu Fidei Interiore

Quaestio I: De Essentia Actus Fidei

Quaestio II: De Analysi Actus Fidei

Articulus I: De ipso actu fidei

Articulus II: De ipso credulitatis affectu

Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei

Quaestio III: De Necessitate Fidei

Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione

Pars II: De Habitu Fidei

Quaestio I: De Ipsa Fide

Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata

Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales

Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales

Quaestio II: De habentibus fidem

Quaestio III: De causa et effectibus fidei

Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus

Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis

Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei

Articulus I: De infidelitate

Articulus II: De haeresi et apostasia

Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei

Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis

Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim

Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum

Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa

Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei

Pars IV: De praecepto fidei

Quaestio I: Quaestio unica

Tractatus VIII: De spe divina

Introductio

Pars I: De obiecto et actu spei

Quaestio I: De obiecto formali spei

Quaestio II: De obiecto materiali spei

Quaestio III: De necessitate spei

Pars II: De habitu et subiecto spei

Quaestio I: De spe ut est virtus

Quaestio II: De subiecto spei

Quaestio III: De timore dei

Pars III: De peccatis spei oppositis

Quaestio I: De desperatione

Quaestio II: De praesumptione

Pars IV: De praecepto spei

Quaestio I: De Praecepto Spei

Tractatus IX: De divina charitate

Introductio I: De Divina Charitate

Pars I: De ipsa charitate

Quaestio I: De essentia charitatis

Quaestio II: De excellentia charitatis

Articulus I: De excellentia charitatis in se

Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes

Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata

Articulus I: De subiecto et generatione charitatis

Articulus II: De augmento charitatis

Articulus III: De diminutione et amissione charitatis

Pars II: De obiecto charitatis

Quaestio I: De obiecto formali

Quaestio II: De obiecto materiali charitatis

Articulus I: De diligendis ex charitate generatim

Articulus II: De diligendo deo

Articulus III: De diligendo seipso

Articulus IV: De peccatoribus diligendis

Articulus V: De inimicis diligendis

Quaestio III: De ordine charitatis

Articulus I: De ordine inter deum et nos

Articulus II: De ordine inter nos et proximum

Articulus III: De ordine inter varios proximos

Pars III: De actibus charitatis

Quaestio I: De actu proprio seu dilectione

Quaestio II: De effectibus internis charitatis

Quaestio III: De actu charitatis externo seu beneficentia

Articulus I: De eleemosyna corporali

Articulus II: De eleemosyna spirituali seu correptione fraterna

Pars IV: De peccatis charitati oppositis

Quaestio I: De odio quod opponitur dilectioni

Quaestio II: De peccatis oppositis gaudio

Articulus I: De acedia

Articulus II: De invidia

Quaestio III: De peccatis oppositis paci

Quaestio IV: De peccatis oppositis beneficentiae

Articulus I: De scandalo activo

Articulus II: De scandalo passivo

Articulus III: De quibusdam scandalis in specie

Pars V: De praeceptis charitatis

Quaestio I: Quaestio unica

Appendix I: Excursus de philosophorum systematibus circa fundamentum et normam moralitatis

↑ Top of work