Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach

Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)

Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi

First published 1935

Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.


Prologus

Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio

Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine

Introductio

Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI

Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA

Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI

Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS

Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM

Tractatus II: De actibus humanis in se

Introductio

Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum

§ I: De conditione actuum humanorum

Caput I: De elemento subiectivo actus humani

Quaestio I: De voluntario

Articulus I: De voluntario in se

Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto

Articulus III: De voluntario in se et in causa

Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario

Articulus I: De violentia

Articulus II: De metu

Articulus III: De concupiscentia

Articulus IV: De ignorantia

Quaestio III: De libero

Quaestio IV: De impedimentis liberi

Articulus I: De passionibus

Articulus II: De habitu et consuetudine

Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus

Caput II: De elemento obiectivo actus humani

Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto

Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis

§ II: De distinctione actuum humanorum

Quaestio I: De actibus elicitis

Quaestio II: De actibus imperatis

Pars II: De actibus humanis secundum esse morale

§ I: De moralitate actus humani in genere

Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis

Quaestio II: De fundamentis moralitatis

Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali

Articulus II: De norma moralitatis

Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis

Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis

Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis

Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis

Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum

Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos

Articulus I: De obiecto

Articulus II: De circumstantiis

Articulus III: De fine

§ II: De moralitate actuum humanorum in specie

Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris

Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris

Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi

Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum

Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum

Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium

Quaestio I: De merito praesertim supernaturali

Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis

Tractatus III: De conscientia in generali

Introductio

Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico

Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium

Articulus I: De rectitudine conscientiae

Articulus II: De conscientiae certitudine

Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium

Tractatus IV: De legibus in genere

Introductio

§ I: De lege secundum esse psychologicum

Pars I: De lege in genere

Quaestio I: De ipsa lege in se

Articulus I: De essentia legis

Articulus II: De promulgatione legis

Quaestio II: De distinctione legum

Quaestio III: De effectibus legis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis

Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis

Quaestio I: De essentia legis aeternae

Quaestio II: De potestate legis aeternae

Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae

§ I: De legibus quae regunt actus morales

Pars III: De lege naturali

Quaestio I: De essentia legis naturalis

Quaestio II: De potestate legis naturalis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis

Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis

Quaestio IV: De Lege Humana in Se

Articulus I: De Auctore legis civilis

Articulus II: De Qualitate legis humanae

Articulus III: De Efformatione legis humanae

Articulus IV: De Divisione legis humanae

Quaestio V: De Potestate Legis Humanae

Articulus I: De Materia legis humanae

Articulus II: De Obligatione legis humanae

Articulus III: De Subditis legis civilis

Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae

Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae

Caput I: De Lege Vetere

Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se

Quaestio II: De Potestate Legis Veteris

Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis

Caput II: De Lege Nova

Quaestio I: De Essentia Legis Novae

Quaestio II: De Potestate Legis Novae

Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se

Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae

Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae

Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae

Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae

Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis

Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae

Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis

Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis

Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae

Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae

Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae

Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Ignorantia

Articulus II: De Impotentia

Articulus III: De Dispensatione

Articulus IV: De privilegio

Articulus V: De cessatione finis

Articulus VI: De abrogatione et derogatione

Articulus VII: De consuetudine

Tractatus V: De peccatis in genere

Introductio I: De Peccatis in Genere

Quaestio I: De essentia peccati

Articulus I: De notione et conditionibus peccati

Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario

Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario

Articulus IV: De elementis constitutivis peccati

Articulus V: De definitione peccati

Quaestio II: De distinctione peccatorum

Articulus I: De distinctione specifica

Articulus II: De distinctione numerica

Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum

S. Th. I-II, q. 73; de Malo, q. 2, a. 7, 8, 9, 10.

441. Principle I. Not all sins are equal. — For sin is not a pure and simple privation but retains something of the order of reason to good; whence just as sickness is greater or lesser according as it deprives more or less of health, so sin is more or less grave according as it withdraws more or less from the rectitude of reason.

It is de fide against the Stoics and Jovinian (cf. prop. 20th of Baius).

It is proved 1) from Scripture: John XIX, 11; I John V, 16; Mt. V, 22; Ezech. XVI; Jer. VII; Lam. IV;

  1. from the unequal punishments of sins: When the punishments of sins are unequal, the sins themselves are also unequal, because the inequality of punishment supposes an inequali-

Summa Theologiae Moralis I — 24 ty of guilt. But punishments are unequal; therefore also sins (cf. Deut. XXV; Lk. X, 12-14);

  1. from the unequal species of sins: Species are related as numbers. But sins are specifically distinct. Therefore unequal in the notion of sin, and therefore the gravity of them is not the same (a. 2).

442. Principle II. The fundamental or principal gravity of sins:

1° is taken immediately from the objects from which sins have their fundamental or first moral species. For just as sickness is so much the graver as it injures a nobler principle or organ of life, so sin is so much the graver as it is done against a nobler end or object (a. 3).

Hence sins directly against God are in themselves or according to species (i.e. other things being equal, without regard to circumstances) graver than sins against Christ the man, and these than those which are done against worship and sacred things, and these than those which are done against oneself and neighbor; moreover suicide is greater than homicide, and this than adultery and fornication which are against the mere propagation of life, and these than theft which is against external goods.

2° is taken mediately from opposition to the virtues. Hence a) those sins are in themselves graver which directly repel against their principal object the more worthy virtues, so that the greatest sin against the most worthy virtue is greater than the greatest sin against an inferior virtue: therefore the greatest sin is hatred of God which is against charity; follow sins directly against faith, against hope, against religion, against penance, and against the cardinal virtues in order (a. 4).

We said: which directly repel against the principal object; for indirect opposition to a more worthy virtue or direct opposition about a secondary object can be less than direct opposition to the primary object of an inferior virtue, as e.g. the omission of an act of charity, or scandal or envy is less than heresy, the reading of a heretical book than despair.

b) Among sins which repel against the same virtue, those are in themselves graver which withdraw more from the principal inclination of the virtue, whence avarice is a greater sin than prodigality, timidity than audacity, intemperance than insensibility, and generally the sin of commission than of omission, as e.g. perjury than violation of an oath.

c) Likewise those are in themselves graver which are opposed to a greater rectitude, good, or office of the same virtue, as e.g. homicide than adultery, and this than detraction, and this than theft; likewise blasphemy is graver than perjury, and this than sacrilege.

3° is also taken mediately from opposition to precepts: in themselves they are graver if they are opposed to more worthy precepts, i.e. given for a more noble motive or by a more worthy legislator, or more necessary, as e.g. other things being equal, a sin against divine law is greater than against human.

443. Principle III. The accidental and secondary gravity of sins, which can happen that a sin in itself graver from its object is in fact less grave and vice versa, is taken from the circumstances (C. Trid. sess. 14, c. 5, can. 7):

1° from the part of the agent or cause: sin is so much the graver as the free will which is the proper cause of sin is greater; the signs of which are most often the intensity and duration of the act (a. 6). Hence sins from malice, because they are more from the will, are graver than sins from infirmity or passion, and these than sins done from ignorance;

2° from the part of the act, whether the circumstances change the species (as e.g. theft of a sacred thing; various sins of lust according to their nature), or multiply the notion of sin in the same species (such as a prodigal who gives when and to whom he ought not, or one who utters diverse contumelies), or increase or diminish the deformity of sin (such as one who steals much, scandalizes many or absolves sacrilegiously, omits several hours of one day): for sin is from the defect of some due circumstance (a. 7).

Hence a) sin is aggravated according to the condition and dignity of the person against whom it is committed, because this is as it were the object of sin; whence sins against persons joined to God or to sin or to many are graver (III Kings XIX, 14; Mic. VII, 6). Examples are: the killing of a priest (Zech. II, 8), of a father (Ecclus. XIV, 5), or of a king or public person (Exod. XXII, 28), whose injury redounds to many (a. 9).

b) Deliberate sins are graver in a person of greater knowledge or virtue, both because he more easily resists sin, and because of ingratitude and scandal, and because of the special repugnance of sin to such a person, as e.g. injustice in a king, fornication in a priest, idolatry in a faithful person. But sins which are committed by stealth because of the infirmity of human nature are lesser, inasmuch as such a person is less negligent in restraining them (a. 10).

c) Sins against neighbor are so much the graver as the greater harm follows from them, especially if it was intended for its own sake; even if it was not intended in itself but nevertheless foreseen, at least confusedly, nor was there a just cause for permitting it (a. 8).

444. Corollary. — Any spiritual sin is not of greater guilt than any carnal sin; but, other things being equal, considering only the difference of spirituality and carnality, spiritual sins are graver: 1° from the part of the subject, because carnal sins are consummated in carnal appetite, to which it principally pertains to be converted to a bodily good, and therefore they have more of conversion to a created good; spiritual sins, on the other hand, are more in reason and will, to which it pertains to be converted to God and to be turned away from him, whence they have more of the aversion from which guilt proceeds; — 2° from the part of him against whom it is committed: he who sins with a spiritual sin sins against God or neighbor, he who sins with a carnal sin sins of himself against his own body, of which he unduly makes use; — 3° from the part of the motive: carnal sins are lesser because we are more impelled to them, which diminishes freedom. Nevertheless carnal sins are of greater infamy because they consist in a delight common to us and the brutes, and are of greater adhesion and danger because of the delight attached (a. 5).

445. Observations. — 1. All sins are not connected. Indeed all mortal sins contemn the same author of the law, God, and agree in aversion, and therefore are contrary to charity (which is the end of the law) and deprive of grace and incur the guilt of the same punishment, according to what James says, II, 10: « Whosoever shall keep the whole law, but offend in one point, is become guilty of all », i.e. guilty of that guilt and punishment which is found in all; whence one mortal sin cannot be forgiven without the other. Nevertheless the sinner does not intend to turn away from God and withdraw from that which is according to reason, but rather to tend to certain desirable goods; but such goods are diverse, nor are they connected, indeed sometimes they are contrary, and accordingly one can be desired without the other, as James himself witnesses, II, 11 (a. 1).

  1. From the sixteenth century many speak of 4 sins which in Scripture are called crying to heaven, because, as many think, they are committed directly against the supreme goods necessary to every society as its foundation. This, however, is sufficiently founded neither in Scripture nor in reason, as the distinguished prof. Leroux shows in the journal Revue Eccl. de Liége, May 1914.

Quaestio IV: De subiecto peccati

Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis

Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa

Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio

Pars I: De causis peccatorum

Quaestio I: De causis peccati interioribus

Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis

Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi

Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis

Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus

Articulus I: De deo permittente

Articulus II: De diabolo tentante

Articulus III: De homine cooperante

Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati

Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat

Articulus II: De superbia et inani gloria

Articulus III: De avaritia

Articulus IV: De luxuria et gula

Articulus V: De invidia et ira

Articulus VI: De acedia

Pars II: De effectibus peccatorum

Quaestio I: De diminutione boni naturae

Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati

Quaestio III: De reatu poenae

Quaestio IV: De peccato mortali et veniali

Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale

Articulus II: De gravitate peccati mortalis

Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis

Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis

Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis

Articulus VI: De peccato veniali secundum se

Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere

Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere

Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum

Quaestio I: De essentia habitus

Quaestio II: De subiecto habitus

Quaestio III: De causa habituum

Quaestio IV: De distinctione habituum

Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis

Quaestio I: De essentia virtutis

Quaestio II: De subiecto virtutis

Quaestio III: De distinctione virtutum

Articulus I: De virtutibus intellectualibus

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De virtutibus cardinalibus

Quaestio IV: De proprietatibus virtutum

Articulus I: De medio virtutis

Articulus II: De connexione virtutum

Articulus III: De aequalitate virtutum

Articulus IV: De duratione virtutum

Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis

Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum

Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De virtutibus theologicis

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De donis spiritus sancti

Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum

Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De medio virtutum infusarum

Articulus II: De connexione habituum infusorum

Articulus III: De aequalitate habituum infusorum

Articulus IV: De duratione habituum infusorum

Tractatus VII: De fide divina

Introductio

Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei

Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei

Articulus I: De obiecto materiali in se

Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis

Articulus III: De evolutione obiecti materialis

Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei

Pars I: De Actu Fidei

Caput I: De Actu Fidei Interiore

Quaestio I: De Essentia Actus Fidei

Quaestio II: De Analysi Actus Fidei

Articulus I: De ipso actu fidei

Articulus II: De ipso credulitatis affectu

Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei

Quaestio III: De Necessitate Fidei

Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione

Pars II: De Habitu Fidei

Quaestio I: De Ipsa Fide

Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata

Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales

Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales

Quaestio II: De habentibus fidem

Quaestio III: De causa et effectibus fidei

Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus

Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis

Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei

Articulus I: De infidelitate

Articulus II: De haeresi et apostasia

Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei

Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis

Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim

Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum

Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa

Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei

Pars IV: De praecepto fidei

Quaestio I: Quaestio unica

Tractatus VIII: De spe divina

Introductio

Pars I: De obiecto et actu spei

Quaestio I: De obiecto formali spei

Quaestio II: De obiecto materiali spei

Quaestio III: De necessitate spei

Pars II: De habitu et subiecto spei

Quaestio I: De spe ut est virtus

Quaestio II: De subiecto spei

Quaestio III: De timore dei

Pars III: De peccatis spei oppositis

Quaestio I: De desperatione

Quaestio II: De praesumptione

Pars IV: De praecepto spei

Quaestio I: De Praecepto Spei

Tractatus IX: De divina charitate

Introductio I: De Divina Charitate

Pars I: De ipsa charitate

Quaestio I: De essentia charitatis

Quaestio II: De excellentia charitatis

Articulus I: De excellentia charitatis in se

Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes

Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata

Articulus I: De subiecto et generatione charitatis

Articulus II: De augmento charitatis

Articulus III: De diminutione et amissione charitatis

Pars II: De obiecto charitatis

Quaestio I: De obiecto formali

Quaestio II: De obiecto materiali charitatis

Articulus I: De diligendis ex charitate generatim

Articulus II: De diligendo deo

Articulus III: De diligendo seipso

Articulus IV: De peccatoribus diligendis

Articulus V: De inimicis diligendis

Quaestio III: De ordine charitatis

Articulus I: De ordine inter deum et nos

Articulus II: De ordine inter nos et proximum

Articulus III: De ordine inter varios proximos

Pars III: De actibus charitatis

Quaestio I: De actu proprio seu dilectione

Quaestio II: De effectibus internis charitatis

Quaestio III: De actu charitatis externo seu beneficentia

Articulus I: De eleemosyna corporali

Articulus II: De eleemosyna spirituali seu correptione fraterna

Pars IV: De peccatis charitati oppositis

Quaestio I: De odio quod opponitur dilectioni

Quaestio II: De peccatis oppositis gaudio

Articulus I: De acedia

Articulus II: De invidia

Quaestio III: De peccatis oppositis paci

Quaestio IV: De peccatis oppositis beneficentiae

Articulus I: De scandalo activo

Articulus II: De scandalo passivo

Articulus III: De quibusdam scandalis in specie

Pars V: De praeceptis charitatis

Quaestio I: Quaestio unica

Appendix I: Excursus de philosophorum systematibus circa fundamentum et normam moralitatis

↑ Top of work