Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach

Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)

Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi

First published 1935

Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.


Prologus

Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio

Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine

Introductio

Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI

Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA

Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI

Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS

Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM

Tractatus II: De actibus humanis in se

Introductio

Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum

§ I: De conditione actuum humanorum

Caput I: De elemento subiectivo actus humani

Quaestio I: De voluntario

Articulus I: De voluntario in se

Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto

Articulus III: De voluntario in se et in causa

Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario

Articulus I: De violentia

Articulus II: De metu

Articulus III: De concupiscentia

Articulus IV: De ignorantia

Quaestio III: De libero

Quaestio IV: De impedimentis liberi

Articulus I: De passionibus

Articulus II: De habitu et consuetudine

Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus

Caput II: De elemento obiectivo actus humani

Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto

Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis

§ II: De distinctione actuum humanorum

Quaestio I: De actibus elicitis

Quaestio II: De actibus imperatis

Pars II: De actibus humanis secundum esse morale

§ I: De moralitate actus humani in genere

Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis

Quaestio II: De fundamentis moralitatis

Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali

Articulus II: De norma moralitatis

Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis

Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis

Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis

Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis

Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum

Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos

Articulus I: De obiecto

Articulus II: De circumstantiis

Articulus III: De fine

§ II: De moralitate actuum humanorum in specie

Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris

Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris

Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi

Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum

Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum

Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium

Quaestio I: De merito praesertim supernaturali

Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis

Tractatus III: De conscientia in generali

Introductio

Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico

Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium

Articulus I: De rectitudine conscientiae

Articulus II: De conscientiae certitudine

Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium

Tractatus IV: De legibus in genere

Introductio

§ I: De lege secundum esse psychologicum

Pars I: De lege in genere

Quaestio I: De ipsa lege in se

Articulus I: De essentia legis

Articulus II: De promulgatione legis

Quaestio II: De distinctione legum

Quaestio III: De effectibus legis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis

Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis

Quaestio I: De essentia legis aeternae

Quaestio II: De potestate legis aeternae

Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae

§ I: De legibus quae regunt actus morales

Pars III: De lege naturali

Quaestio I: De essentia legis naturalis

Quaestio II: De potestate legis naturalis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis

Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis

Quaestio IV: De Lege Humana in Se

Articulus I: De Auctore legis civilis

Articulus II: De Qualitate legis humanae

Articulus III: De Efformatione legis humanae

Articulus IV: De Divisione legis humanae

Quaestio V: De Potestate Legis Humanae

Articulus I: De Materia legis humanae

Articulus II: De Obligatione legis humanae

Articulus III: De Subditis legis civilis

Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae

Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae

Caput I: De Lege Vetere

Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se

Quaestio II: De Potestate Legis Veteris

Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis

Caput II: De Lege Nova

Quaestio I: De Essentia Legis Novae

Quaestio II: De Potestate Legis Novae

Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se

Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae

Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae

Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae

Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae

Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis

Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae

Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis

Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis

Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae

Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae

Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae

Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Ignorantia

Articulus II: De Impotentia

Articulus III: De Dispensatione

Articulus IV: De privilegio

Articulus V: De cessatione finis

Articulus VI: De abrogatione et derogatione

Articulus VII: De consuetudine

Tractatus V: De peccatis in genere

Introductio I: De Peccatis in Genere

Quaestio I: De essentia peccati

Articulus I: De notione et conditionibus peccati

Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario

Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario

Articulus IV: De elementis constitutivis peccati

Articulus V: De definitione peccati

Quaestio II: De distinctione peccatorum

Articulus I: De distinctione specifica

S. Th. I-II, q. 72; de Malo, q. 2, a. 6.

432. Principle I. Sins are specifically distinguished immediately and proximately according to diverse formal objects, or a morally distinct species. For sin is not a simple privation but a voluntary act deprived of due rectitude, whence just as other human acts, sins will have their species immediately from the object: thus idolatry, homicide, and gluttony are distinguished (a. 1). — Since however the end or good is the proper object of the will, it follows that sins are specifically distinguished according to diverse ends (ad 1), whether of the agent (as e.g. to steal out of vengeance or out of fornication), or especially intrinsic to the work itself (as e.g. gluttony for pleasure, theft for money; — gluttony from love of delicious food or from love of much food).

433. Principle II. Sins are not specifically distinguished immediately and proximately, as opposed to the diverse virtues from which they withdraw (as Scotus taught) or to the diverse precepts (as Vasquez said): for the privation which is had in sin, namely a withdrawal from virtue or law, is not intended by the sinner but is beside his intention, whence it is not of itself and directly the object of the will and human act, nor therefore gives the evil act its species (a. 1).

S. Thomas noted that it comes to the same thing, that sins are distinguished in species either according to objects or according to the virtues to which they are opposed, because the virtues themselves are distinguished in species by their objects (ad 2); — or also according to precepts, because these differ according to a diverse object, motive, and end, and also according to diverse virtues, since they are given for this, that we may work according to virtue. Sins, therefore, although they do not immediately take their species from the law which they transgress, or from the virtue from which they withdraw, yet remotely and mediately they can be said to receive their species from them.

434. Practical rules are usually laid down as follows, by which the specific distinction of objects and accordingly of sins is easily discerned:

1st, altogether universal, to which all others can be reduced: Sins are diverse which are concerned with formally diverse objects; but objects are formally diverse not according to physical being but according to moral being, i.e. according to a special agreement or repugnance with right reason and the eternal law: hence to steal a sheep or a horse or money is the same sin in species, although the objects are materially diverse, because they agree in one moral notion, in taking another's good; — on the contrary homicide, adultery, and theft, because they contain a diverse repugnance to reason, since they injure a different right to life, to wife, to external goods (a. 1 and ad 3).

2nd: Those sins are diverse which are opposed to diverse virtues: for each virtue has its own proper goodness. Hence theft, fornication, and perjury are distinguished because they are opposed to justice, chastity, and religion (ad 2).

3rd: Those sins are diverse which are opposed to the same virtue but in a contrary way, that is by excess and defect, as presumption and despair of hope, prodigality and avarice to the virtue of liberality: for they are placed from an opposite motive and withdraw from the virtue in a diverse notion (a. 8).

4th: Those sins are diverse which are opposed to the same virtue, not in a contrary way but in a diverse way, on account of a special repugnance with right reason and law; in other words, which are against diverse goods, rectitudes, honesties, offices of the same virtue, as e.g. homicide and theft, theft and robbery, contumely and detraction, real, personal, and local sacrilege, violation of vow and of oath, idolatry and magic, perjury and blasphemy: for then a diverse goodness is injured and in the objects there is a deformity of a distinct notion is had.

5th: Those sins are diverse which are repugnant to formally diverse precepts, i.e. given for a diverse motive or intrinsic end, but not those which are repugnant to many precepts given for the same intrinsic motive, even if they are given by diverse legislators. Hence one who is bound by vow and by the precept of the confessor to fast on Ember Friday, if he does not fast, commits a threefold sin specifically distinct against temperance, religion, and the virtue of penance; — on the contrary, he who omits the holy day falling on a Sunday, or does not fast on Ember Saturday falling on a vigil, because each precept is of the same notion on the part of the end or intrinsic motive; likewise there is only one sin which is forbidden by natural, divine, ecclesiastical, and civil law, such as homicide.

435. Circumstances only per se aggravate sin. — For many pertain to the same object and the same matter, as e.g. from the same motive a prodigal gives when, where, to whom he ought not, and an illiberal man takes when, where it is not fitting, and more than is fitting. — They change species however if they include a special and distinct deformity with reason or proceed from a special motive; but then they do not remain circumstances but become as it were a secondary object of the act and have the character of a specific difference. Thus theft of a sacred thing is specifically distinguished from simple theft, likewise the various sins of gluttony such as eating too much or food that is too delicious (a. 9).

436. Corollaries. — A. Therefore sins are specifically distinguished: a) carnal and spiritual sins, because they tend to formally diverse objects: for carnal sins, namely gluttony and lust and what is reduced to them, have as their end carnal pleasure which is perfected in bodily touch, spiritual [sins have] spiritual pleasure which is consummated in the knowledge of something, as the other five capital [sins] (a. 2).

b) Likewise sins against God, against oneself, and against neighbor, for the objects and virtues by which man is ordered to God, to neighbor, and to oneself are specifically diverse. It is to be noted that every sin which is against neighbor and against oneself is also against God: but here under the name of sin against God comes that which is proximately, immediately, and specially against him, without being against neighbor and oneself (a. 4).

B. Sins are not specifically distinguished: a) because they differ according to liability to punishment, namely mortal and venial. For the will of the sinner does not intend the punishment of sin, but this is accidental and beside his intention. Since therefore the liability to punishment is not the object of the sinful act but follows accidentally, it does not cause a difference of species.

Mortal and venial sin differ infinitely on the part of inordination or privation, not however on the part of conversion to a created good, on the part of the act and object, from which nevertheless they have their species. Nothing therefore prevents mortal and venial sin being found in the same moral species, just as the first movement in the genus of adultery, or theft of 10 cents, is venial (a. 5).

Likewise b) because they are sins of heart, mouth, and work: although indeed per accidens they differ in completed species if they are consummated and perfect either in thought, or in word, or in work, such as heresy, blasphemy, and idolatry, because then they have diverse ends or objects; per se however they indicate only degrees of one species of sin, whose 1st beginning is in the affection of the heart, 2nd degree in the manifestation of the mouth, 3rd in the consummation of the work, as e.g. the desire, proposal, and perpetration of adultery; to conceive in the heart anger toward another, to express it in harsh words, and to strike him (a. 7).

Hence 1) they are not distinguished when they are joined together; 2) but if one or another degree is found separately and the will does not proceed further and does not carry out the sin, then they are distinguished in incomplete species, because then they are related as incomplete and complete species in the same way as a part of a movement and the whole movement, an imperfect work and a complete one, as e.g. the laying of a foundation and the building of a house. Thus internal lust, imperfect lust of the mouth, sight, or touch, and consummate or perfect lust of deed (ad 3).

Likewise c) because they are sins of commission and omission: although indeed according to physical being they are distinguished in species and even in genus, according to moral being they are not necessarily distinguished in species, because they can be concerned with the same object, tend to the same end, and proceed from the same motive, such as to rob another's goods and not to restore them, to watch and to sleep against the precept of a superior, to omit Mass or to steal for adultery, etc. (a. 6).

Articulus II: De distinctione numerica

Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum

Quaestio IV: De subiecto peccati

Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis

Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa

Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio

Pars I: De causis peccatorum

Quaestio I: De causis peccati interioribus

Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis

Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi

Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis

Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus

Articulus I: De deo permittente

Articulus II: De diabolo tentante

Articulus III: De homine cooperante

Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati

Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat

Articulus II: De superbia et inani gloria

Articulus III: De avaritia

Articulus IV: De luxuria et gula

Articulus V: De invidia et ira

Articulus VI: De acedia

Pars II: De effectibus peccatorum

Quaestio I: De diminutione boni naturae

Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati

Quaestio III: De reatu poenae

Quaestio IV: De peccato mortali et veniali

Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale

Articulus II: De gravitate peccati mortalis

Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis

Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis

Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis

Articulus VI: De peccato veniali secundum se

Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere

Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere

Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum

Quaestio I: De essentia habitus

Quaestio II: De subiecto habitus

Quaestio III: De causa habituum

Quaestio IV: De distinctione habituum

Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis

Quaestio I: De essentia virtutis

Quaestio II: De subiecto virtutis

Quaestio III: De distinctione virtutum

Articulus I: De virtutibus intellectualibus

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De virtutibus cardinalibus

Quaestio IV: De proprietatibus virtutum

Articulus I: De medio virtutis

Articulus II: De connexione virtutum

Articulus III: De aequalitate virtutum

Articulus IV: De duratione virtutum

Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis

Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum

Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De virtutibus theologicis

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De donis spiritus sancti

Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum

Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De medio virtutum infusarum

Articulus II: De connexione habituum infusorum

Articulus III: De aequalitate habituum infusorum

Articulus IV: De duratione habituum infusorum

Tractatus VII: De fide divina

Introductio

Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei

Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei

Articulus I: De obiecto materiali in se

Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis

Articulus III: De evolutione obiecti materialis

Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei

Pars I: De Actu Fidei

Caput I: De Actu Fidei Interiore

Quaestio I: De Essentia Actus Fidei

Quaestio II: De Analysi Actus Fidei

Articulus I: De ipso actu fidei

Articulus II: De ipso credulitatis affectu

Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei

Quaestio III: De Necessitate Fidei

Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione

Pars II: De Habitu Fidei

Quaestio I: De Ipsa Fide

Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata

Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales

Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales

Quaestio II: De habentibus fidem

Quaestio III: De causa et effectibus fidei

Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus

Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis

Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei

Articulus I: De infidelitate

Articulus II: De haeresi et apostasia

Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei

Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis

Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim

Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum

Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa

Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei

Pars IV: De praecepto fidei

Quaestio I: Quaestio unica

Tractatus VIII: De spe divina

Introductio

Pars I: De obiecto et actu spei

Quaestio I: De obiecto formali spei

Quaestio II: De obiecto materiali spei

Quaestio III: De necessitate spei

Pars II: De habitu et subiecto spei

Quaestio I: De spe ut est virtus

Quaestio II: De subiecto spei

Quaestio III: De timore dei

Pars III: De peccatis spei oppositis

Quaestio I: De desperatione

Quaestio II: De praesumptione

Pars IV: De praecepto spei

Quaestio I: De Praecepto Spei

Tractatus IX: De divina charitate

Introductio I: De Divina Charitate

Pars I: De ipsa charitate

Quaestio I: De essentia charitatis

Quaestio II: De excellentia charitatis

Articulus I: De excellentia charitatis in se

Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes

Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata

Articulus I: De subiecto et generatione charitatis

Articulus II: De augmento charitatis

Articulus III: De diminutione et amissione charitatis

Pars II: De obiecto charitatis

Quaestio I: De obiecto formali

Quaestio II: De obiecto materiali charitatis

Articulus I: De diligendis ex charitate generatim

Articulus II: De diligendo deo

Articulus III: De diligendo seipso

Articulus IV: De peccatoribus diligendis

Articulus V: De inimicis diligendis

Quaestio III: De ordine charitatis

Articulus I: De ordine inter deum et nos

Articulus II: De ordine inter nos et proximum

Articulus III: De ordine inter varios proximos

Pars III: De actibus charitatis

Quaestio I: De actu proprio seu dilectione

Quaestio II: De effectibus internis charitatis

Quaestio III: De actu charitatis externo seu beneficentia

Articulus I: De eleemosyna corporali

Articulus II: De eleemosyna spirituali seu correptione fraterna

Pars IV: De peccatis charitati oppositis

Quaestio I: De odio quod opponitur dilectioni

Quaestio II: De peccatis oppositis gaudio

Articulus I: De acedia

Articulus II: De invidia

Quaestio III: De peccatis oppositis paci

Quaestio IV: De peccatis oppositis beneficentiae

Articulus I: De scandalo activo

Articulus II: De scandalo passivo

Articulus III: De quibusdam scandalis in specie

Pars V: De praeceptis charitatis

Quaestio I: Quaestio unica

Appendix I: Excursus de philosophorum systematibus circa fundamentum et normam moralitatis

↑ Top of work