Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis
Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)
Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi
First published 1935
Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.
Prologus
Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio
Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine
Introductio
Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI
Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA
Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI
Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS
Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM
Tractatus II: De actibus humanis in se
Introductio
Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum
§ I: De conditione actuum humanorum
Caput I: De elemento subiectivo actus humani
Quaestio I: De voluntario
Articulus I: De voluntario in se
Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto
Articulus III: De voluntario in se et in causa
Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario
Articulus I: De violentia
Articulus II: De metu
Articulus III: De concupiscentia
Articulus IV: De ignorantia
Quaestio III: De libero
Quaestio IV: De impedimentis liberi
Articulus I: De passionibus
Articulus II: De habitu et consuetudine
Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus
Caput II: De elemento obiectivo actus humani
Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto
Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis
§ II: De distinctione actuum humanorum
Quaestio I: De actibus elicitis
Quaestio II: De actibus imperatis
Pars II: De actibus humanis secundum esse morale
§ I: De moralitate actus humani in genere
Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis
Quaestio II: De fundamentis moralitatis
Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali
Articulus II: De norma moralitatis
Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis
Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis
Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis
Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis
Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum
Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos
Articulus I: De obiecto
Articulus II: De circumstantiis
Articulus III: De fine
§ II: De moralitate actuum humanorum in specie
Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris
Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris
Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi
Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum
Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum
Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium
Quaestio I: De merito praesertim supernaturali
Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis
Tractatus III: De conscientia in generali
Introductio
Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico
Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium
Articulus I: De rectitudine conscientiae
Articulus II: De conscientiae certitudine
Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium
Tractatus IV: De legibus in genere
Introductio
§ I: De lege secundum esse psychologicum
Pars I: De lege in genere
Quaestio I: De ipsa lege in se
Articulus I: De essentia legis
Articulus II: De promulgatione legis
Quaestio II: De distinctione legum
Quaestio III: De effectibus legis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis
Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis
Quaestio I: De essentia legis aeternae
Quaestio II: De potestate legis aeternae
Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae
§ I: De legibus quae regunt actus morales
Pars III: De lege naturali
Quaestio I: De essentia legis naturalis
Quaestio II: De potestate legis naturalis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis
Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis
Quaestio IV: De Lege Humana in Se
Articulus I: De Auctore legis civilis
Articulus II: De Qualitate legis humanae
Articulus III: De Efformatione legis humanae
Articulus IV: De Divisione legis humanae
Quaestio V: De Potestate Legis Humanae
Articulus I: De Materia legis humanae
Articulus II: De Obligatione legis humanae
Articulus III: De Subditis legis civilis
Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae
Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae
Caput I: De Lege Vetere
Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se
Quaestio II: De Potestate Legis Veteris
Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis
Caput II: De Lege Nova
Quaestio I: De Essentia Legis Novae
Quaestio II: De Potestate Legis Novae
Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se
Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae
Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae
Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae
Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae
Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis
Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae
Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis
Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis
Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae
Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae
Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae
Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Ignorantia
Articulus II: De Impotentia
Articulus III: De Dispensatione
Articulus IV: De privilegio
Articulus V: De cessatione finis
Articulus VI: De abrogatione et derogatione
Articulus VII: De consuetudine
Tractatus V: De peccatis in genere
Introductio I: De Peccatis in Genere
Quaestio I: De essentia peccati
Articulus I: De notione et conditionibus peccati
Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario
Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario
Articulus IV: De elementis constitutivis peccati
Articulus V: De definitione peccati
Quaestio II: De distinctione peccatorum
Articulus I: De distinctione specifica
Articulus II: De distinctione numerica
Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum
Quaestio IV: De subiecto peccati
Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis
Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa
Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio
Pars I: De causis peccatorum
Quaestio I: De causis peccati interioribus
Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis
Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi
Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis
Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus
Articulus I: De deo permittente
Articulus II: De diabolo tentante
Articulus III: De homine cooperante
Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati
Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat
Articulus II: De superbia et inani gloria
Articulus III: De avaritia
Articulus IV: De luxuria et gula
Articulus V: De invidia et ira
Articulus VI: De acedia
Pars II: De effectibus peccatorum
Quaestio I: De diminutione boni naturae
Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati
Quaestio III: De reatu poenae
Quaestio IV: De peccato mortali et veniali
Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale
Articulus II: De gravitate peccati mortalis
Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis
Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis
Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis
Articulus VI: De peccato veniali secundum se
Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere
Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere
Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum
Quaestio I: De essentia habitus
Quaestio II: De subiecto habitus
Quaestio III: De causa habituum
Quaestio IV: De distinctione habituum
Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis
Quaestio I: De essentia virtutis
Quaestio II: De subiecto virtutis
Quaestio III: De distinctione virtutum
Articulus I: De virtutibus intellectualibus
Articulus II: De virtutibus moralibus
Articulus III: De virtutibus cardinalibus
Quaestio IV: De proprietatibus virtutum
Articulus I: De medio virtutis
Articulus II: De connexione virtutum
Articulus III: De aequalitate virtutum
Articulus IV: De duratione virtutum
Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis
Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum
Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum
Articulus I: De virtutibus theologicis
Articulus II: De virtutibus moralibus
Articulus III: De donis spiritus sancti
Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum
Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum
Articulus I: De medio virtutum infusarum
Articulus II: De connexione habituum infusorum
Articulus III: De aequalitate habituum infusorum
Articulus IV: De duratione habituum infusorum
Tractatus VII: De fide divina
Introductio
Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei
Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei
Articulus I: De obiecto materiali in se
Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis
Articulus III: De evolutione obiecti materialis
Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei
Pars I: De Actu Fidei
Caput I: De Actu Fidei Interiore
Quaestio I: De Essentia Actus Fidei
Quaestio II: De Analysi Actus Fidei
Articulus I: De ipso actu fidei
Articulus II: De ipso credulitatis affectu
Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei
Quaestio III: De Necessitate Fidei
Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione
Pars II: De Habitu Fidei
Quaestio I: De Ipsa Fide
Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata
Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales
Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales
Quaestio II: De habentibus fidem
Quaestio III: De causa et effectibus fidei
Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus
Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis
Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei
Articulus I: De infidelitate
Articulus II: De haeresi et apostasia
Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei
Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis
Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim
Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum
Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa
Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei
Pars IV: De praecepto fidei
Quaestio I: Quaestio unica
Tractatus VIII: De spe divina
Introductio
Pars I: De obiecto et actu spei
Quaestio I: De obiecto formali spei
Quaestio II: De obiecto materiali spei
Quaestio III: De necessitate spei
Pars II: De habitu et subiecto spei
Quaestio I: De spe ut est virtus
Quaestio II: De subiecto spei
Quaestio III: De timore dei
Pars III: De peccatis spei oppositis
Quaestio I: De desperatione
Quaestio II: De praesumptione
Pars IV: De praecepto spei
Quaestio I: De Praecepto Spei
Tractatus IX: De divina charitate
Introductio I: De Divina Charitate
Pars I: De ipsa charitate
Quaestio I: De essentia charitatis
Quaestio II: De excellentia charitatis
Articulus I: De excellentia charitatis in se
Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes
Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata
Articulus I: De subiecto et generatione charitatis
Articulus II: De augmento charitatis
Articulus III: De diminutione et amissione charitatis
Pars II: De obiecto charitatis
Quaestio I: De obiecto formali
Quaestio II: De obiecto materiali charitatis
Articulus I: De diligendis ex charitate generatim
Articulus II: De diligendo deo
Articulus III: De diligendo seipso
S. Th. II-II, q. 25, a. 4, 5, 7.
886. A man must love himself, both with natural love, which he also naturally fulfills, since everyone naturally loves his own preservation and happiness (and so to love is common to the good and the wicked); — and with the supernatural love of charity, as is clearly presupposed in the Lord's precept, of loving namely the neighbor as oneself. For although properly so called friendship cannot be had directly toward oneself, but something greater than friendship, nevertheless friendship can be had toward God, and consequently toward others (and ourselves) who are God's. Whence S. Thomas, q. 25, a. 4:
"Since charity is a certain friendship... we can speak of charity in two ways. In one way under the common notion of friendship, and according to this it must be said that friendship is not had properly toward oneself, but something greater than friendship, because friendship imports a certain union... But to each one there is unity with himself, which is more potent than union with another. Whence, just as unity is the principle of union, so the love by which one loves himself is the form and root of friendship. For in this we have friendship toward others, because we are disposed toward them as toward ourselves... In another way we can speak of charity according to its proper notion itself, inasmuch namely as it is the friendship of man toward God principally, and consequently toward those things which are God's: among which is also the man himself, who has charity; and thus among other things which he loves out of charity as pertaining to God, he also loves himself out of charity".
887. How a man must love himself. — By virtue of the divine precept a man is bound, out of love for himself, to love himself supernaturally, for God's sake, not according to his sensitive and corporeal nature considered in itself, and according to the corruption of the exterior man in those things which are repugnant to reason, but according to his rational nature or the interior man, inasmuch as he can be a partaker of divine beatitude according to soul and according to body. This is the most perfect reason and at the same time the unique norm and rule in our love of ourselves: in so far we ought to love ourselves, i.e. soul and body, as we pertain to God. And indeed: 1) Principally the soul, which created by God, has been made by grace a partaker of divine nature, redeemed by the blood of Christ, the temple of divinity and capable of eternal beatitude.
Whence we are bound a) to prefer the salvation of the soul and sanctification before all things (Mt. VI, 33), and to employ the necessary means for salvation, b) to cultivate Christian virtues, c) to do good and meritorious works according to the example of Christ (Mt. VI, 19-20), d) to esteem grace and the means of preserving and increasing it more than all temporal aids, e) and to hate and to fear one sin which turns us away from God. All the goods of the soul however, whether natural such as learning, knowledge, honor, fame, glory, etc., or even supernatural, are not to be loved for themselves but for God.
2) Secondarily and subordinately we must also love the body, not for its own sake but for God's sake, inasmuch as it is the instrument of the soul to render honor to God and to work good (Rom. VI, 13, 19), and the temple of God sanctified by grace and capable in some way of beatitude, which redounds from the glory of the soul into the body (II Cor. VI, 19-20; XV, 42-43).
Whence a) we are bound to employ ordinary means of preserving our own life, the integrity of members and health, procuring for ourselves food, clothing, dwelling, so that the body may be a suitable instrument to serve the soul and to serve God; however b) in seeking the good of the body, e.g. health, pleasure, life, etc., all these we must seek for God's sake, for the glory of God; c) we must restrain the concupiscence of the flesh and inordinate desires out of hatred of sin, and inflict reasonable mortification on the body which weighs down the soul and is prone to rebellion, that namely it may be subjected to the mind and to the service of God (Col. III, 5; I Cor. IX, 27); d) however not afflict the body out of hatred of the body considered according to its nature (as such it is good), nor seek mortification for its own sake (just as neither pleasure for its own sake), nor flee all delights and pleasures, but we may rejoice and enjoy even earthly delights, yet according to right reason.
888. They sin against the love of themselves: a) More by excess, who indulge in inordinate egotism and pursue private advantages principally, more than the good of God, or exclusively, with the glory of God or the salvation and utility of others set aside (Phil. II, 21; II Cor. X, 24; II Tim. III, 1-2). Whence it is understood 1) that this is done in every mortal sin (Ps. X, 6; Tob. XII, 10); 2) that for the sake of no good is it lawful to sin even venially.
b) More by defect: 1) who love exterior or corporal goods so that spiritual goods are despised, namely preferring the good of the body to the good of the soul (Mt. X, 28), or even preferring the goods of fortune to salvation and bodily life;
2) who neglect the necessary means of salvation or the ordinary means of preserving one's own life, bodily integrity or health; or expose themselves without sufficient reason to danger of soul (e.g. by long deferring penance) or of body (e.g. of death or grave illness);
3) who wish evil upon themselves and a fortiori inflict it upon themselves, e.g. directly harming bodily salvation, injuring themselves in the integrity of members, or taking away their own bodily life.
To this malice however by which these sins are opposed to charity toward oneself, special attention is not to be paid in confession, because it is included in every sin; moreover these sins always injure another precept or virtue, and therefore they are to be declared under another species.