Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis
Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)
Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi
First published 1935
Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.
Prologus
Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio
Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine
Introductio
Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI
Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA
Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI
Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS
Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM
Tractatus II: De actibus humanis in se
Introductio
Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum
§ I: De conditione actuum humanorum
Caput I: De elemento subiectivo actus humani
Quaestio I: De voluntario
Articulus I: De voluntario in se
Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto
Articulus III: De voluntario in se et in causa
Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario
Articulus I: De violentia
Articulus II: De metu
Articulus III: De concupiscentia
Articulus IV: De ignorantia
Quaestio III: De libero
Quaestio IV: De impedimentis liberi
Articulus I: De passionibus
Articulus II: De habitu et consuetudine
Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus
Caput II: De elemento obiectivo actus humani
Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto
Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis
§ II: De distinctione actuum humanorum
Quaestio I: De actibus elicitis
Quaestio II: De actibus imperatis
Pars II: De actibus humanis secundum esse morale
§ I: De moralitate actus humani in genere
Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis
Quaestio II: De fundamentis moralitatis
Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali
Articulus II: De norma moralitatis
Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis
Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis
Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis
Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis
Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum
Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos
Articulus I: De obiecto
Articulus II: De circumstantiis
Articulus III: De fine
§ II: De moralitate actuum humanorum in specie
Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris
Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris
Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi
Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum
Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum
Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium
Quaestio I: De merito praesertim supernaturali
Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis
Tractatus III: De conscientia in generali
Introductio
Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico
Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium
Articulus I: De rectitudine conscientiae
Articulus II: De conscientiae certitudine
Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium
Tractatus IV: De legibus in genere
Introductio
§ I: De lege secundum esse psychologicum
Pars I: De lege in genere
Quaestio I: De ipsa lege in se
Articulus I: De essentia legis
Articulus II: De promulgatione legis
Quaestio II: De distinctione legum
Quaestio III: De effectibus legis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis
Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis
Quaestio I: De essentia legis aeternae
Quaestio II: De potestate legis aeternae
Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae
§ I: De legibus quae regunt actus morales
Pars III: De lege naturali
Quaestio I: De essentia legis naturalis
Quaestio II: De potestate legis naturalis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis
Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis
Quaestio IV: De Lege Humana in Se
Articulus I: De Auctore legis civilis
Articulus II: De Qualitate legis humanae
Articulus III: De Efformatione legis humanae
Articulus IV: De Divisione legis humanae
Quaestio V: De Potestate Legis Humanae
Articulus I: De Materia legis humanae
Articulus II: De Obligatione legis humanae
Articulus III: De Subditis legis civilis
Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae
Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae
Caput I: De Lege Vetere
Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se
Quaestio II: De Potestate Legis Veteris
Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis
Caput II: De Lege Nova
Quaestio I: De Essentia Legis Novae
Quaestio II: De Potestate Legis Novae
Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se
Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae
Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae
Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae
Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae
Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis
Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae
Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis
Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis
Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae
Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae
Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae
Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Ignorantia
Articulus II: De Impotentia
Articulus III: De Dispensatione
Articulus IV: De privilegio
Articulus V: De cessatione finis
Articulus VI: De abrogatione et derogatione
Articulus VII: De consuetudine
Tractatus V: De peccatis in genere
Introductio I: De Peccatis in Genere
Quaestio I: De essentia peccati
Articulus I: De notione et conditionibus peccati
Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario
Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario
Articulus IV: De elementis constitutivis peccati
Articulus V: De definitione peccati
Quaestio II: De distinctione peccatorum
Articulus I: De distinctione specifica
Articulus II: De distinctione numerica
Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum
Quaestio IV: De subiecto peccati
Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis
Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa
Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio
Pars I: De causis peccatorum
Quaestio I: De causis peccati interioribus
Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis
Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi
Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis
Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus
Articulus I: De deo permittente
Articulus II: De diabolo tentante
Articulus III: De homine cooperante
Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati
Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat
Articulus II: De superbia et inani gloria
Articulus III: De avaritia
Articulus IV: De luxuria et gula
Articulus V: De invidia et ira
Articulus VI: De acedia
Pars II: De effectibus peccatorum
Quaestio I: De diminutione boni naturae
Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati
Quaestio III: De reatu poenae
Quaestio IV: De peccato mortali et veniali
Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale
Articulus II: De gravitate peccati mortalis
Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis
Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis
Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis
Articulus VI: De peccato veniali secundum se
Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere
Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere
Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum
Quaestio I: De essentia habitus
Quaestio II: De subiecto habitus
Quaestio III: De causa habituum
Quaestio IV: De distinctione habituum
Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis
Quaestio I: De essentia virtutis
Quaestio II: De subiecto virtutis
Quaestio III: De distinctione virtutum
Articulus I: De virtutibus intellectualibus
Articulus II: De virtutibus moralibus
Articulus III: De virtutibus cardinalibus
Quaestio IV: De proprietatibus virtutum
Articulus I: De medio virtutis
Articulus II: De connexione virtutum
Articulus III: De aequalitate virtutum
Articulus IV: De duratione virtutum
Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis
Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum
Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum
Articulus I: De virtutibus theologicis
Articulus II: De virtutibus moralibus
Articulus III: De donis spiritus sancti
Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum
Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum
Articulus I: De medio virtutum infusarum
Articulus II: De connexione habituum infusorum
Articulus III: De aequalitate habituum infusorum
Articulus IV: De duratione habituum infusorum
Tractatus VII: De fide divina
Introductio
Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei
Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei
Articulus I: De obiecto materiali in se
Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis
Articulus III: De evolutione obiecti materialis
Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei
Pars I: De Actu Fidei
Caput I: De Actu Fidei Interiore
Quaestio I: De Essentia Actus Fidei
Quaestio II: De Analysi Actus Fidei
Articulus I: De ipso actu fidei
Articulus II: De ipso credulitatis affectu
Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei
Quaestio III: De Necessitate Fidei
Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione
Pars II: De Habitu Fidei
Quaestio I: De Ipsa Fide
Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata
Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales
Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales
Quaestio II: De habentibus fidem
Quaestio III: De causa et effectibus fidei
Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus
Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis
Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei
Articulus I: De infidelitate
Articulus II: De haeresi et apostasia
Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei
Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis
Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim
Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum
Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa
Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei
Pars IV: De praecepto fidei
Quaestio I: Quaestio unica
Tractatus VIII: De spe divina
Introductio
Pars I: De obiecto et actu spei
Quaestio I: De obiecto formali spei
Quaestio II: De obiecto materiali spei
Quaestio III: De necessitate spei
Pars II: De habitu et subiecto spei
Quaestio I: De spe ut est virtus
Quaestio II: De subiecto spei
Quaestio III: De timore dei
Pars III: De peccatis spei oppositis
Quaestio I: De desperatione
Quaestio II: De praesumptione
Pars IV: De praecepto spei
Quaestio I: De Praecepto Spei
Tractatus IX: De divina charitate
Introductio I: De Divina Charitate
Pars I: De ipsa charitate
Quaestio I: De essentia charitatis
Quaestio II: De excellentia charitatis
Articulus I: De excellentia charitatis in se
S. Th. II-II, q. 23, a. 3, 4, 5, 6; I-II, q. 66, a. 6; De Virt., q. 2, a. 4 and 5; III Sent., d. 27, q. 2, a. 2.
857. Charity is a virtue because it is a habit making man perfect, for it unites him to God, who is the supreme rule of human acts. It is a special virtue because it has a special object, namely the goodness of God in himself, inasmuch as he is the object of supernatural beatitude. It is one virtue because charity has one end and one principal reason for loving God, ourselves and our neighbor, namely the divine goodness which he wishes to communicate to us all; — and because there is one communication of eternal beatitude upon which the friendship of charity is founded.
Let it not be said that friendship is not a virtue. For S. Thomas replies, Q. D. de Virt., q. 2, a. 2, ad 8: "(Human) friendship is not posited as a virtue, but as consequent to virtue, because from this very fact that someone has virtue and loves the good of reason, it follows from the very inclination of virtue that he loves those like himself, namely the virtuous in whom the good of reason flourishes. But the friendship which is toward God, inasmuch as he is blessed and the author of (supernatural) beatitude, must be set above the virtues which are ordered to that beatitude. And therefore since it is not consequent to the other virtues but a preamble..., it must be that it itself is a virtue per se". Likewise II-II, q. 23, a. 3, ad 1: "Friendship... is not a virtue per se distinct from others. For it does not have the notion of the praiseworthy and honest except from the object, namely inasmuch as it is founded on the honesty of the virtues; which is clear from this, that not every friendship has the notion of the praiseworthy and honest, as is clear in the friendship of the delightful and useful. Whence virtuous friendship is more something consequent to virtue than a virtue1. Nor is it similar with charity, which is founded principally not on human virtue but on divine goodness".
858. Charity is the most excellent virtue. — For
1) it is more excellent than the moral virtues, because it attains God himself;
2) it is also more excellent than the theological [virtues]
a) on the part of the formal object, because it more and more perfectly attains God: for faith and hope attain him inasmuch as from him there comes to us either the knowledge of truth or the possession of good, but charity attains him in himself, so that it rests in him, not however as some good coming to us from him; whence faith and hope rest on God revealing and helping, charity rests on God in himself;
b) on the part of the condition of the material object, because charity is more proximate to God: for faith and hope include a distance from God, and imperfection, since faith is about God unseen, and hope about God not possessed; but charity is about God who is already in some way united and possessed to us through the love of friendship, and will be fully possessed: "for the loved is in the lover and the lover through affection is drawn to the union of the loved" (cfr. Col. III, 14; I Cor. XIII, 13).
In one word: faith and hope of themselves include imperfection, namely either obscurity, or the absence of an arduous good; charity however of itself induces no imperfection. Whence those will be brought to nothing in the fatherland, not so charity, which there, by reason of the object present and seen intuitively, is perfected.
859. They object to the aforesaid doctrine, that faith resides in a nobler power: the intellect, but charity only in the will. — The reply is given: cognition is naturally perfected according as the object understood is in the intellect, and therefore the perfection of cognition is measured by the dignity of the object understood; volition however is perfected according as the will is inclined to the thing as to a term, and specifically love according as the one loving is drawn to the thing loved, and therefore the perfection of volition and love is measured by the perfection of the thing toward which it tends. Now the things which are below us are in a nobler way in the intellect than in themselves (because each thing is in another according to the mode of that in which it is); but the things which are above us are in a nobler way in themselves than in our intellect. And therefore cognition is more perfect than love of those things which are below us; but of those which are above us, as God, love is more perfect than cognition. Whence charity is more excellent than faith, according to Eph. III, 19: the charity of Christ which surpasses knowledge. Hence God can be loved in himself without being known in himself. — So it is in the state of the way; otherwise in the fatherland: for in the beatific vision (by which we see God in himself), God is not represented in our intellect by a species received in us, but is seen immediately in himself without a created and received species, whence the intellect is united to the thing according as it is in itself, to God as he is in himself. And therefore vision is more perfect than love.