Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach

Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)

Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi

First published 1935

Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.


Prologus

Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio

Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine

Introductio

Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI

Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA

Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI

Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS

Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM

Tractatus II: De actibus humanis in se

Introductio

Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum

§ I: De conditione actuum humanorum

Caput I: De elemento subiectivo actus humani

Quaestio I: De voluntario

Articulus I: De voluntario in se

Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto

Articulus III: De voluntario in se et in causa

Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario

Articulus I: De violentia

Articulus II: De metu

Articulus III: De concupiscentia

Articulus IV: De ignorantia

Quaestio III: De libero

Quaestio IV: De impedimentis liberi

Articulus I: De passionibus

Articulus II: De habitu et consuetudine

Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus

Caput II: De elemento obiectivo actus humani

Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto

Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis

§ II: De distinctione actuum humanorum

Quaestio I: De actibus elicitis

Quaestio II: De actibus imperatis

Pars II: De actibus humanis secundum esse morale

§ I: De moralitate actus humani in genere

Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis

Quaestio II: De fundamentis moralitatis

Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali

Articulus II: De norma moralitatis

Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis

Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis

Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis

135. Thesis. The cognitive faculty of morality is none other than the intellect, which under this aspect is called practical.

It is proved: A. indirectly, by the exclusion of other opinions. The cognitive faculty of morality is not experience, nor sense, nor instinct, nor subjective affection. Therefore (cf. nn. 136-137).

B. directly: 1° Morality is conformity or fittingness with the rule of reason and the ultimate end, or disformity or unfittingness. But that pertains to the object of reason or the intellect. Therefore morality is known by the intellect.

2° Judgment about moral things is a kind of truth. But truth is the proper object of the intellect. Therefore judgment about moral things pertains to the intellect.

It is called practical because it has as its object the proportion of means to the end, and so is ordered to directing the acts of the will toward the end. The practical intellect, however, is not different from the speculative intellect. A faculty is not diversified by an accidental difference of object. But the object of the speculative intellect and the object of the practical intellect differ merely accidentally: for it is accidental to something apprehended by the intellect that it is ordered to work or is not ordered. Therefore the practical intellect does not differ really from the speculative intellect (I, q. 79, a. 11).

136. To the foregoing doctrine is opposed Moral Empiricism, which derives the knowledge of morality solely from experimental observation of utility. All things are mutable; the absolute is a metaphysical illusion; and therefore morality is essentially mutable according to circumstances. Whence the system in fact is reduced to evolutionism, which rests on impulses from repeated sensible experiences through all generations, had and transmitted. In which reason has only secondary parts: for it follows inclinations, and experiences what is, but does not dictate what ought to be. And so ethics is a descriptive and explanatory science, not normative.

Now organic ethics, as it is usually called:

A. As to its foundation, it supposes materialism or positivism, and therefore acknowledges only the ethics of utilitarianism or sensualism.

B. As to its method, 1) it is incomplete: for determining the rule of morals it is certainly useful, but the historical and psychological observation of factors and actions is not sufficient, because not only is it asked what men have done or do, but also and chiefly what it is fitting or necessary to do. For the determination of this, experience is not sufficient, but the exercise of reason itself is required, by which we know the cause and origin of this fittingness or moral obligation;

  1. it is defective: it asserts indeed that there is no man who ultimately acts except for his own advantage. And yet experience also teaches that there are men who, for God or for their neighbor, spend themselves and all that is theirs; and that the notion of the honest and the just (with many at least) is distinct from the notion of happiness: for there are certain acts held as good, indeed most good or heroic, which not only do not bring pleasure, but cause sadness and detriment; others on the contrary, although wicked, procure advantage, as if someone, by fraud used in playing, should obtain for himself the victory and a large sum of money.

C. As to the matter: 1) it is insufficient. The value of a necessary principle is not from experience, and instinctive impulses do not constitute a principle of morality. For it must be asked whether the instinctive or organic impulses are a true manifestation of the good, or rather hallucinations. If the former, this will be only because of conformity with reason, and thus we return to our criterion. If the latter, it would be necessary to explain the universality and persistence of those hallucinations;

  1. it is illogical, as opposed to experience: for if moral ideas and inclinations come from heredity, how does ethics give us the faculty and sometimes the duty of acting against instinct?

  2. it is erroneous: it falsely asserts that duty is by natural or intellectual instinctive necessity; that obligation, however, arises from intrinsic sanction (e. g. harmful effects) and extrinsic (or fear of punishments), which is threefold: social, which the stronger impose on the will; civil, by which the prince necessary for social order is feared; religious, by which the souls of the dead (especially of princes) are feared. Now

a) this is not the notion we have of duty or obligation;

b) many do not perceive these moral sanctions; those, however, who know them could say that they yield to force, but do not recognize obligation;

c) such obligation has no force and efficacy in conscience, but is rather the destruction than the explanation of moral obligation: for it would be only an action extorted by fear alone.

  1. Whence the system is not founded in positive experience, but is rather constituted from a series of hypotheses.

137. Moral Intuitionism is also opposed, by which generic name are designated all who agree in this, that good and evil are affirmed immediately by some intuition of a faculty (as Nativists and Innatists for psychology), or who assert that morality is known by instinct or a special sense, by which spontaneously man affirms good and evil without induction of experience and without deduction of reason. Which

A. others say is known by a physical or bodily sense, like Sensists and Phrenologists, who admit only sensitive knowledge. Against:

  1. The assertion rests on a false foundation; it supposes materialism and a false system of the criterion of truth.

  2. In the Sensist system, no freedom remains, which supposes indifference of judgment, which cannot exist without intelligence. Whence it destroys morality in its principle.

  3. Universals, abstracts, and immutables (such as the moral norm) are not known by sense, which is essentially mutable, and varies according to circumstances and subjective dispositions. Therefore it destroys morality in its essence.

  4. The moral rule orders human acts. To order pertains to the intellect. Therefore to the intellect pertains the knowledge of morality.

  5. Sense experiences from objects only pleasure and pain; therefore logically Sensism must lead to hedonism or sensualism.

B. Others say it is known by a certain spiritual sense of intuition or instinct, which differs from the intellect and corresponds to a blind instinct by which we immediately know first principles, both speculative and practical. Which sense is of the affective order, and consists in a certain internal affection or sympathy or taste. So the Scotist school, Sentimentalists, and many recent authors; who all in fact are altruists. This system:

  1. Is for the most part founded on a false system of the criterion.

  2. Is inadequate. It denies the rational element, and assigns the first parts to the affective element, which is only secondary. For reason, according to them, only observes, does not dictate; and social utility is to be embraced not because it is conformed to reason, but because affection and instinct incline to it! On the contrary, affection is only a prejudgment or resonance of the judgment of reason, which is the norm of morality.

  3. It does not provide a certain but a fallacious criterion. For one is not always affected with sympathy toward the moral good, nor always with antipathy toward evil; for other non-moral causes also, such as talents, qualities, happy outcome, enjoyment, joy, can excite the same affects.

  4. It does not provide a universal criterion: for the multitude and society toward which we are held by the affect of sympathy are subject to changes; but what if we are inclined toward different men, toward whom we are held to be affected by sympathies?

  5. It does not provide an objective but a subjective criterion: sympathy and antipathy change according to circumstances and persons.

  6. It does not provide an ultimate criterion: for sympathies and antipathies themselves are good or bad. Why, except because they are conformed or disformed to reason?

  7. As human reason reasons about speculative truth, so also about practical truth. But it is absolutely repugnant that the first principles of speculative reason be admitted by a blind instinct and without evidence. Therefore the same is repugnant for the first principles of practical reason, in practical or moral matters.

  8. There are other instincts and intuitions, namely egoistical ones. Why, however, should we follow the inclinations of sympathies, and not the egoistical ones? Either because they are conformed to reason; — or because they have been made by evolution: in this latter case it does not follow that they are legitimate and good. And besides, persons of egoistical character can provoke antipathy.

The moral sense cannot be distinguished from other experiences unless a certain notion of morality is present beforehand; i. e. unless reason has investigated the idea and value of morality, and distinguished it from impressions merely sensitive, aesthetic, or social.

They object the spontaneity and universality and persistence of the moral conscience in all men and through all times; which cannot be explained except by instinct and a special sense; — and this is the only argument they bring. — R.: this proves a constant and innate disposition toward knowing the first moral principles, namely synderesis or the habit of the first practical principles (as there is the habit of the intellect for the first speculative principles), but does not prove a blind instinct or a special sense. For it is useless to have recourse to a distinct special faculty; because practical reason informed by synderesis is able to explain this, and it is not a faculty distinct from speculative reason.

C. Others who profess transcendental objectivism, or the transcendental or absolute idealism originating from it, have recourse to a blind instinct of the intellect itself, by which abstract and universal truths are admitted in such a way that their value is not demonstrated, because it cannot be demonstrated that they correspond to reality. So Kant and after him those who, resting on his principles, have fallen into Pantheism, like Fichte, Schelling, Hegel. — Against this:

a) As to the foundation, this is a false criteriological system, or even pantheistic monism, in which case morality will be impersonal and supra-individual.

b) As to the method, 1) this is incomplete: for although reason is chiefly necessary for defining what we ought to do, historical and psychological observation of human nature, to which the rules of morality must be adapted, must nevertheless be added;

  1. therefore it is not accommodated to human nature: for if an act elicited with the hope of reward or the fear of punishment is said not to be good, when historically and psychologically it is established that men do not act well without respect for beatitude or fear of punishment, it follows that such a method and norm is not proportioned to human powers;

  2. it introduces blind faith: for if speculative reason is incapable of knowing speculative truths with certainty, why will practical reason be more certain about the existence of obligation?

c) As to the matter, with regard to the Kantian system enough has been said, n. 133. With regard to the pantheistic systems:

  1. in fact, the moral conscience attributes value to acts that uniquely tend toward the perfection of the individual; in the individual man there is also an exigency of morality;

  2. indeed if it does not exist there, there will be no longer any exigency of morality: for obligation toward others is, in order that they may be perfected.

Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis

Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum

Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos

Articulus I: De obiecto

Articulus II: De circumstantiis

Articulus III: De fine

§ II: De moralitate actuum humanorum in specie

Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris

Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris

Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi

Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum

Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum

Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium

Quaestio I: De merito praesertim supernaturali

Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis

Tractatus III: De conscientia in generali

Introductio

Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico

Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium

Articulus I: De rectitudine conscientiae

Articulus II: De conscientiae certitudine

Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium

Tractatus IV: De legibus in genere

Introductio

§ I: De lege secundum esse psychologicum

Pars I: De lege in genere

Quaestio I: De ipsa lege in se

Articulus I: De essentia legis

Articulus II: De promulgatione legis

Quaestio II: De distinctione legum

Quaestio III: De effectibus legis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis

Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis

Quaestio I: De essentia legis aeternae

Quaestio II: De potestate legis aeternae

Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae

§ I: De legibus quae regunt actus morales

Pars III: De lege naturali

Quaestio I: De essentia legis naturalis

Quaestio II: De potestate legis naturalis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis

Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis

Quaestio IV: De Lege Humana in Se

Articulus I: De Auctore legis civilis

Articulus II: De Qualitate legis humanae

Articulus III: De Efformatione legis humanae

Articulus IV: De Divisione legis humanae

Quaestio V: De Potestate Legis Humanae

Articulus I: De Materia legis humanae

Articulus II: De Obligatione legis humanae

Articulus III: De Subditis legis civilis

Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae

Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae

Caput I: De Lege Vetere

Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se

Quaestio II: De Potestate Legis Veteris

Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis

Caput II: De Lege Nova

Quaestio I: De Essentia Legis Novae

Quaestio II: De Potestate Legis Novae

Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se

Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae

Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae

Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae

Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae

Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis

Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae

Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis

Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis

Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae

Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae

Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae

Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Ignorantia

Articulus II: De Impotentia

Articulus III: De Dispensatione

Articulus IV: De privilegio

Articulus V: De cessatione finis

Articulus VI: De abrogatione et derogatione

Articulus VII: De consuetudine

Tractatus V: De peccatis in genere

Introductio I: De Peccatis in Genere

Quaestio I: De essentia peccati

Articulus I: De notione et conditionibus peccati

Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario

Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario

Articulus IV: De elementis constitutivis peccati

Articulus V: De definitione peccati

Quaestio II: De distinctione peccatorum

Articulus I: De distinctione specifica

Articulus II: De distinctione numerica

Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum

Quaestio IV: De subiecto peccati

Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis

Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa

Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio

Pars I: De causis peccatorum

Quaestio I: De causis peccati interioribus

Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis

Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi

Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis

Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus

Articulus I: De deo permittente

Articulus II: De diabolo tentante

Articulus III: De homine cooperante

Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati

Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat

Articulus II: De superbia et inani gloria

Articulus III: De avaritia

Articulus IV: De luxuria et gula

Articulus V: De invidia et ira

Articulus VI: De acedia

Pars II: De effectibus peccatorum

Quaestio I: De diminutione boni naturae

Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati

Quaestio III: De reatu poenae

Quaestio IV: De peccato mortali et veniali

Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale

Articulus II: De gravitate peccati mortalis

Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis

Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis

Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis

Articulus VI: De peccato veniali secundum se

Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere

Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere

Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum

Quaestio I: De essentia habitus

Quaestio II: De subiecto habitus

Quaestio III: De causa habituum

Quaestio IV: De distinctione habituum

Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis

Quaestio I: De essentia virtutis

Quaestio II: De subiecto virtutis

Quaestio III: De distinctione virtutum

Articulus I: De virtutibus intellectualibus

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De virtutibus cardinalibus

Quaestio IV: De proprietatibus virtutum

Articulus I: De medio virtutis

Articulus II: De connexione virtutum

Articulus III: De aequalitate virtutum

Articulus IV: De duratione virtutum

Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis

Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum

Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De virtutibus theologicis

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De donis spiritus sancti

Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum

Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De medio virtutum infusarum

Articulus II: De connexione habituum infusorum

Articulus III: De aequalitate habituum infusorum

Articulus IV: De duratione habituum infusorum

Tractatus VII: De fide divina

Introductio

Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei

Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei

Articulus I: De obiecto materiali in se

Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis

Articulus III: De evolutione obiecti materialis

Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei

Pars I: De Actu Fidei

Caput I: De Actu Fidei Interiore

Quaestio I: De Essentia Actus Fidei

Quaestio II: De Analysi Actus Fidei

Articulus I: De ipso actu fidei

Articulus II: De ipso credulitatis affectu

Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei

Quaestio III: De Necessitate Fidei

Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione

Pars II: De Habitu Fidei

Quaestio I: De Ipsa Fide

Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata

Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales

Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales

Quaestio II: De habentibus fidem

Quaestio III: De causa et effectibus fidei

Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus

Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis

Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei

Articulus I: De infidelitate

Articulus II: De haeresi et apostasia

Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei

Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis

Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim

Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum

Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa

Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei

Pars IV: De praecepto fidei

Quaestio I: Quaestio unica

Tractatus VIII: De spe divina

Introductio

Pars I: De obiecto et actu spei

Quaestio I: De obiecto formali spei

Quaestio II: De obiecto materiali spei

Quaestio III: De necessitate spei

Pars II: De habitu et subiecto spei

Quaestio I: De spe ut est virtus

Quaestio II: De subiecto spei

Quaestio III: De timore dei

Pars III: De peccatis spei oppositis

Quaestio I: De desperatione

Quaestio II: De praesumptione

Pars IV: De praecepto spei

Quaestio I: De Praecepto Spei

Tractatus IX: De divina charitate

Introductio I: De Divina Charitate

Pars I: De ipsa charitate

Quaestio I: De essentia charitatis

Quaestio II: De excellentia charitatis

Articulus I: De excellentia charitatis in se

Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes

Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata

Articulus I: De subiecto et generatione charitatis

Articulus II: De augmento charitatis

Articulus III: De diminutione et amissione charitatis

Pars II: De obiecto charitatis

Quaestio I: De obiecto formali

Quaestio II: De obiecto materiali charitatis

Articulus I: De diligendis ex charitate generatim

Articulus II: De diligendo deo

Articulus III: De diligendo seipso

Articulus IV: De peccatoribus diligendis

Articulus V: De inimicis diligendis

Quaestio III: De ordine charitatis

Articulus I: De ordine inter deum et nos

Articulus II: De ordine inter nos et proximum

Articulus III: De ordine inter varios proximos

Pars III: De actibus charitatis

Quaestio I: De actu proprio seu dilectione

Quaestio II: De effectibus internis charitatis

Quaestio III: De actu charitatis externo seu beneficentia

Articulus I: De eleemosyna corporali

Articulus II: De eleemosyna spirituali seu correptione fraterna

Pars IV: De peccatis charitati oppositis

Quaestio I: De odio quod opponitur dilectioni

Quaestio II: De peccatis oppositis gaudio

Articulus I: De acedia

Articulus II: De invidia

Quaestio III: De peccatis oppositis paci

Quaestio IV: De peccatis oppositis beneficentiae

Articulus I: De scandalo activo

Articulus II: De scandalo passivo

Articulus III: De quibusdam scandalis in specie

Pars V: De praeceptis charitatis

Quaestio I: Quaestio unica

Appendix I: Excursus de philosophorum systematibus circa fundamentum et normam moralitatis

↑ Top of work