Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan

Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

First published 1507

Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.

This work is being completed — add a section.


Praefatio ad Oliverium Carrafam

In Prooemium Summae Theologiae

Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat

Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi

Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia

Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia

Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica

Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis

Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia

Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae

Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa

Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris

Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus

Quaestio II: De Deo, an Deus sit

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile

Articulus III: Utrum Deus sit

Quaestio III: De Dei simplicitate

Articulus I: Utrum Deus sit corpus

Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae

Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura

Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse

Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo

Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia

Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex

Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat

Quaestio IV: De Dei perfectione

Articulus I: Utrum Deus sit perfectus

Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum

Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo

Quaestio V: De bono in communi

Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente

Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens

Articulus III: Utrum omne ens sit bonum

Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis

Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine

Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile

Quaestio VI: De bonitate Dei

Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat

Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum

Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina

Quaestio VII: De infinitate Dei

Articulus I: Utrum Deus sit infinitus

Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam

Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem

Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem

Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus

Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus

Articulus II: Utrum Deus sit ubique

Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam

Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei

Quaestio IX: De Dei immutabilitate

Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis

Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium

Quaestio X: De Dei aeternitate

Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio

Articulus II: Utrum Deus sit aeternus

Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore

Articulus V: De differentia aevi et temporis

Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum

Quaestio XI: De unitate Dei

Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens

Articulus II: Utrum unum et multa opponantur

Articulus III: Utrum Deus sit unus

Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus

Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur

Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam

Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur

Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus

Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit

Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat

Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat

Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant

Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant

Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur

Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident

Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam

Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus

Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem

Quaestio XIII: De nominibus Dei

Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat

Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter

Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie

Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma

Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis

Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo

Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore

Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae

Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile

Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem

Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium

Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo

Quaestio XIV: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia

Articulus II: Utrum Deus intelligat se

Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum

Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia

Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se

Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione

Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva

Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum

Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium

Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala

Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia

Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita

Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium

Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia

Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis

Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam

Quaestio XV: De ideis

Articulus I: Utrum ideae sint

Articulus II: Utrum sint plures ideae

Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae

Quaestio XVI: De veritate

Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu

Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente

Articulus III: Utrum verum et ens convertantur

Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum

Articulus V: Utrum Deus sit veritas

Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera

Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna

Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis

Quaestio XVII: De falsitate

Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus

Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas

Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu

Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria

Quaestio XVIII: De vita Dei

Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere

Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio

Articulus III: Utrum Deo conveniat vita

Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo

Quaestio XIX: De voluntate Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas

Articulus II: Utrum Deus velit alia a se

Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit

Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum

Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam

Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur

Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis

Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat

Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum

Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium

Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi

Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa

Quaestio XX: De amore Dei

Articulus I: Utrum amor sit in Deo

Articulus II: Utrum Deus omnia amet

Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia

Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora

Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia

Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas

Articulus III: Utrum misericordia competat Deo

Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia

Quaestio XXII: De providentia Dei

Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat

Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae

Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat

Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat

Quaestio XXIII: De praedestinatione

Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo

Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato

Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet

Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo

Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis

Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa

Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus

Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum

Quaestio XXIV: De libro vitae

Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio

Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum

Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae

Quaestio XXV: De divina potentia

Articulus I: Utrum in Deo sit potentia

Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita

Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens

Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint

Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit

Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit

Quaestio XXVI: De divina beatitudine

Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat

Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum

Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati

Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur

Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum

Articulus I: Utrum processio sit in divinis

Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit

Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi

Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio

Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae

Quaestio XXVIII: De relationibus divinis

Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales

Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia

Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur

Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio

Quaestio XXIX: De personis divinis

Articulus I: De definitione personae

Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia

Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem

Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis

Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis

Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres

Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis

Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis

Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis

Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre

Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis

Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali

Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione

Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci

Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis

Articulus III: Utrum sint quinque notiones

Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus

Quaestio XXXIII: De persona Patris

Articulus I: Utrum competat Patri esse principium

Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae

Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur

Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium

Quaestio XXXIV: De persona Filii

Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale

Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii

Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam

Quaestio XXXV: De imagine

Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter

Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii

Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti

Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae

Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio

Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium

Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti

Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor

Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti

Título claro a partir de lo dicho sobre el cuerpo, y después de haber discutido acerca del nombre del Padre y del Verbo.

En el cuerpo hay una distinción, junto con una conclusión. La distinción es: el amor puede tomarse esencialmente y personalmente. – La conclusión, en cambio, es: el amor, tomado personalmente, es nombre propio del Espíritu Santo. – Y se manifiestan ambas a la vez mediante cuatro pasos, en el siguiente orden.

Primero, se plantea en general la diferencia entre las procesiones divinas, en cuanto a la noticia y la nominación que atañen a ellas mismas.

En segundo lugar, allí: Y sin embargo, de manera semejante, se plantea una conveniencia entre ellas respecto a dos puntos: a saber, el modo de producir, porque así como al entenderse produce el verbo, que es el concepto de la cosa entendida en el que entiende, así amándose produce la impresión o afección de la cosa amada en el que ama; y el número de las relaciones, porque así como allí hay tres relaciones, a saber, hacia la cosa entendida, y hacia el verbo, y recíprocamente, es decir, del verbo hacia su principio, así aquí hay tres: a saber, hacia la cosa amada, hacia la afección, y la de esta hacia su principio.

Tercero, allí: Pero por su parte, muestra en particular la diferencia entre estas procesiones, en cuanto a la denominación de las relaciones mencionadas. A saber, que en el intelecto todas están nombradas; en la voluntad, en cambio, solo la primera, pues a las demás se les aplican los nombres de la primera.

Cuarto, allí: Así, pues, infiere de lo dicho primero la distinción, y luego la conclusión; como claramente se ve en el texto.

II. Adviértase aquí que aquella distinción del amor en esencial y personal, tal como se deduce claramente de este artículo, no es una distinción de la cosa, sino de la voz en sus significaciones. Pues toda la razón de la distinción consiste en la acomodación del vocablo a otra significación; como si el nombre de notitia se acomodara al Verbo. De donde no hay dos amores en lo divino, uno esencial y otro personal. Pero el término amor, por penuria de vocablos, a veces significa el amor divino, que es sin duda algo esencial; a veces, en cambio, la tercera Persona que procede a modo de voluntad y de amor. De donde es vano el trabajo de los argumentos de Aureolo, en la distinción XXXII del Primero, citado por Capreolo, contra esta distinción, en cuanto es de santo Tomás: pues así se entiende.

Lo restante que se refiere a este artículo fue tratado anteriormente en la cuestión XXVII.

Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto

En el título, adviértase que, aunque la cuestión se plantea sobre la cosa, diciendo, «Si el Padre y el Hijo, etc.»; sin embargo, la dificultad recae en torno a la verdad de la proposición; es decir, si esta proposición es verdadera: «El Padre y el Hijo se aman en el Espíritu Santo». En efecto, respecto de la cosa, ya se tome diligere de modo notional o de modo esencial, consta cómo se comportan entre sí el Padre y el Hijo y el Espíritu Santo.

II. En el cuerpo hace tres cosas: primero, muestra la causa de la dificultad; segundo, refiere cinco opiniones; tercero, responde a la cuestión planteada.

III. En cuanto a lo primero, la razón de la dificultad recae sobre la proposición, porque ese ablativo Spiritu Sancto parece importar una relación de principio respecto de la dilección en el Padre y en el Hijo; lo cual, sin embargo, es imposible.

En cuanto a lo segundo, las opiniones son suficientemente claras en el texto.

IV. En cuanto al tercer punto, propone dos conclusiones, conforme a los miembros de la distinción expuesta antes, a saber: amar se toma de dos maneras, esencialmente y nocionalmente. La primera conclusión es que, tomando amar esencialmente, el Padre y el Hijo no se aman por el Espíritu Santo. — La segunda es que, tomando amar nocionalmente, el Padre y el Hijo se aman por el Espíritu Santo.

Y las declara y prueba, reduciendo la quinta opinión a un buen sentido, a partir de dos fundamentos. Uno es acerca de lo formal; el otro, del modo de denominar. — El primero, pues, es este: todo lo que denomina, en cuanto tal, tiene razón de formal. Y se declara de dos maneras: primero, porque las cosas comúnmente son denominadas por las formas; segundo, mediante el ejemplo del vestido. — El segundo, en cambio, es este: lo que produce puede ser denominado por aquello que procede de él no solo como acción, sino también como efecto; pero esto ocurre cuando el propio efecto queda comprendido dentro de la inteligencia de la acción. La primera parte de esto se declara en el fuego y la calefacción; la segunda, en cambio, en el árbol y las flores.

De estas cosas, añadiendo el entendimiento de amar notionalmente al mismo, para la segunda conclusión debe formarse la siguiente razón. Siempre que en la acción del intelecto se incluye el efecto, el agente puede denominarse por la acción y por el efecto: pero amar, tomado notionalmente, es una acción de este tipo: luego el Padre y el Hijo pueden denominarse tanto por la dilección como por el Espíritu Santo. — La menor se explica de dos maneras: primero, explicando ese amar notionalmente; segundo, por semejanza con aquel decir.

Queda, pues, la primera conclusión de Agustín probada por su autoridad, por cuanto es evidente.

V. En torno a estas cosas dichas para la segunda conclusión, hay una duda múltiple. Escoto, en I, dist. XXXII, q. I, argumenta en cuatro maneras. Primero, contra el fundamento de la posición. Aedificare implica aedificium, puesto que es hacer una casa: y, sin embargo, no se dice aedificator aedificat aede. Y, en el caso propuesto, spirare implica spiritum, pues es emitir espíritu: y, sin embargo, no se concede que spirent Spiritu Sancto. Luego, ningún fundamento.

En segundo lugar, dado que tal predicación a veces sería concedida, no obstante no sería convertida sobre el agente. Lo cual, sin embargo, ocurre en nuestro caso, cuando se dice: se aman entre sí.

Tercero, en la construcción transitiva, nunca el efecto, en cuanto efecto, se construye en ablativo: amar, sin embargo, es un verbo transitivo: por lo tanto.

En cuarto lugar, argumenta contra el ejemplo de florecer, de dos maneras. Primero, porque florecer no es producir flores. Luego, porque es un verbo neutro, que significa lo mismo que su adjetivo, si este fuera impuesto; así como calentar es estar caliente. Luego, porque, añade Aureolo, si Dios imprimiera flores en el árbol, nada menos se diría que el árbol florece. — Luego, porque el ejemplo no es semejante. Pues el ablativo en un verbo neutro, como es florecer, no se construye como término de la acción; en cambio, en el asunto tratado se habla del término de la acción en ablativo respecto de un verbo activo, como es amar.

VI. Para evidenciar esta ambigüedad, nótese dos cosas. Primero, que cuando en el fundamento de la posición se dice, cuando en el intelecto de la acción etc., puede entenderse de dos maneras: primero, del intelecto de la acción absolutamente; segundo, del intelecto de la acción así significada. En el asunto que nos ocupa no se entiende del primer modo, sino del segundo. Pues el acto nocional por el cual el Padre y el Hijo producen al Espíritu Santo es de una sola razón absolutamente; sin embargo, es de otra razón cuando es significado por el nombre espirar y por el nombre amar; en cuanto que algo encierra en su razón cuando es significado por el nombre de dilección, lo cual no encierra cuando es significado por el vocablo de la espiración; como se tiene en el texto, en la respuesta a la segunda cuestión.

En segundo lugar, adviértase que en el entendimiento el acto así significado incluye su efecto de dos maneras. De un modo, como especificante, o determinante la cualidad de la acción, como en blanquear se incluye la blancura, y en calentar se incluye el calor, y así en los demás: pues para mostrar que no se significa cualquier hacer, sino tal hacer, decimos calentar y blanquear y edificar. De segundo modo, el efecto se incluye como conjunto a aquella acción como producto a su producción; como en el ly digo, tomado vocalmente, se incluye la palabra vocal; pues decir es proferir una palabra. Y de este modo se toma en la cuestión. De suerte que el sentido de aquel fundamento es: Siempre que en el entendimiento de una acción significada por tal término se incluye un efecto como efecto conjunto a su producción, entonces lo que produce puede denominarse de aquel efecto en ablativo, etc.

Y si se preguntara la causa de por qué algunos términos significan así y otros no, no hay otra razón sino que estos han sido impuestos para significar así, y aquellos no. Sin embargo, estos se distinguen de aquellos en esto: que los verbos que así incluyen el efecto, si se construyen transitivamente con algún otro, no se significan como teniendo la relación del productor al producto, como es evidente cuando se dice Sócrates dice la historia de Troya. Pero aquellos sí, como es evidente al decir Sócrates edifica el cielo. Y esto surge de la primera diferencia: a saber, que aquellos encierran en sí su propio efecto, y estos no; y así la relación al efecto permanece en aquellos inmutable en cuanto al término, mientras que en estos se determina según lo adjunto.

VII. Permaneciendo en pie estas consideraciones, a la primera es patente la respuesta, negando lo supuesto: pues edificar, soplar, y otras cosas semejantes no implican el efecto sino especificativamente.

A la segunda objeción se responde que puede darse una construcción reflexiva sobre sí mismo, cuando el objeto del acto puede ser el mismo agente, como ocurre en el caso propuesto y en otros semejantes: pues Sócrates puede hablar de sí mismo, no menos que de la historia de Troya.

En cuanto al tercer argumento, se niega también el supuesto contenido en las palabras que encierran en sí un efecto y pasan sobre el objeto, tales como amar, decir, etc. Pues se construyen con el objeto de manera transitiva, como término del tránsito, en acusativo; y con el efecto como denominante; como es patente al decir, Sócrates dice la historia con una palabra.

Mas a aquello que, en cuarto lugar, se aduce contra el ejemplo de florere, puede decirse fácilmente que proponemos ejemplos no para que sea así, etc. Sin embargo, manteniendo el ejemplo, decimos que florere significa verdaderamente emitir flores, como consta por el uso de los hablantes. – Y a esto no se opone la neutralidad del verbo: porque esta atañe al modo de significar, no a lo significado. – Pero si Dios imprimiera flores, aunque verdaderamente se diría que el árbol es florida, no, sin embargo, que floruit: pues sería verdadera esta proposición, arbor quae non floruit, est florida. – También el último supuesto aparece como falso en este ejemplo; y lo opuesto no ha sido probado por ellos.

VIII. Y advierte que en esta materia, a mi juicio, es suficientemente más razonable aportar razones tomadas de la materia, es decir, de los vocablos: pues todas estas cosas acontecen por los términos que significan de ese modo. De donde también en la respuesta al segundo argumento resulta claro que, aunque se diga con propiedad, Sócrates dice con el verbo la historia, sin embargo se pondría impropiamente en lugar de dice todo su significado, diciendo: Sócrates pronuncia con el verbo el verbo de la historia de Troya. Pues esto acontece por la diversa aptitud de los términos para la construcción: a saber, porque pronunciar no puede construirse con aquel efecto denominante; pero decir sí. Y algo semejante ocurre con espirar y amar respecto del Espíritu Santo, y con generar y decir respecto del Verbo, como consta en el texto.

Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum

Articulus I: Utrum donum sit nomen personale

Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti

Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis

Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona

Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae

Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis

Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona

Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona

Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus

Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa

Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates

Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona

Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes

Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases

Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus

Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales

Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii

Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo

Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam

Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit

Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem

Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis

Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri

Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae

Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem

Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso

Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam

Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum

Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti

Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum

Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis

Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti

Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti

Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae

Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti

Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter

Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa

Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo

Articulus II: Utrum materia prima sit creata a Deo

Articulus III: Utrum causa exemplaris sit aliquid praeter Deum

Articulus IV: Utrum Deus sit causa finalis omnium

Quaestio XLV: De modo emanationis rerum a primo principio

Articulus I: Utrum creare sit ex nihilo aliquid facere

Articulus II: Utrum Deus possit aliquid creare

Articulus III: Utrum creatio sit aliquid in creatura

Articulus IV: Utrum creari sit proprium compositorum et subsistentium

Articulus V: Utrum solius Dei sit creare

Articulus VI: Utrum creare sit proprium alicuius personae

Articulus VII: Utrum in creaturis sit necesse inveniri vestigium Trinitatis

Articulus VIII: Utrum creatio admisceatur in operibus naturae et artis

Quaestio XLVI: De principio durationis rerum creatarum

Articulus I: Utrum universitas creaturarum semper fuerit

Articulus II: Utrum mundum incoepisse sit articulus fidei

Articulus III: Utrum creatio rerum fuerit in principio temporis

Quaestio XLVII: De distinctione rerum in communi

Articulus I: Utrum rerum multitudo et distinctio sit a Deo

Articulus II: Utrum inaequalitas rerum sit a Deo.

Articulus III: Utrum sit unus mundus tantum

Quaestio XLVIII: De distinctione rerum in speciali

Articulus I: Utrum malum sit natura quaedam

Articulus II: Utrum malum inveniatur in rebus

Articulus III: Utrum malum sit in bono sicut in subiecto

Articulus IV: Utrum malum corrumpat totum bonum

Articulus V: Utrum malum sufficienter dividatur per poenam et culpam

Articulus VI: Utrum habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Quaestio XLIX: De causa mali

Articulus I: Utrum bonum possit esse causa mali

Articulus II: Utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali

Articulus III: Utrum sit unum summum malum, quod sit causa omnis mali

Quaestio L: De substantia angelorum absolute

Articulus I: Utrum angelus sit omnino incorporeus

Articulus II: Utrum angelus sit compositus ex materia et forma

Articulus III: Utrum angeli sint in aliquo magno numero

Articulus IV: Utrum angeli differant specie

Articulus V: Utrum angeli sint incorruptibiles

Quaestio LI: De comparatione angelorum ad corpora

Articulus I: Utrum angeli habeant corpora naturaliter sibi unita

Articulus II: Utrum angeli assumant corpora

Articulus III: Utrum angeli in corporibus assumptis opera vitae exerceant

Quaestio LII: De comparatione angelorum ad loca

Articulus I: Utrum angelus sit in loco

Articulus II: Utrum angelus possit esse in pluribus locis simul

Articulus III: Utrum plures angeli possint simul esse in eodem loco

Quaestio LIII: De motu locali angelorum

Articulus I: Utrum angelus possit moveri localiter

Articulus II: Utrum angelus transeat per medium

Articulus III: Utrum motus angeli sit in instanti

Quaestio LIV: De cognitione angelorum

Articulus I: Utrum intelligere angeli sit eius substantia

Articulus II: Utrum intelligere angeli sit eius esse

Articulus III: Utrum potentia intellectiva angeli sit eius essentia

Articulus IV: Utrum in angelo sit intellectus agens et possibilis

Articulus V: Utrum in angelis sit sola intellectiva cognitio

↑ Top of work