Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan

Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

First published 1507

Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.

This work is being completed — add a section.


Praefatio ad Oliverium Carrafam

In Prooemium Summae Theologiae

Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat

Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi

Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia

Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia

Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica

Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis

Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia

Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae

Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa

Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris

Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus

Quaestio II: De Deo, an Deus sit

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile

Articulus III: Utrum Deus sit

Quaestio III: De Dei simplicitate

Articulus I: Utrum Deus sit corpus

Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae

Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura

Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse

Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo

Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia

Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex

Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat

Quaestio IV: De Dei perfectione

Articulus I: Utrum Deus sit perfectus

Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum

Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo

Quaestio V: De bono in communi

Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente

Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens

Articulus III: Utrum omne ens sit bonum

Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis

Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine

Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile

Quaestio VI: De bonitate Dei

Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat

Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum

Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina

Quaestio VII: De infinitate Dei

Articulus I: Utrum Deus sit infinitus

Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam

Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem

Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem

Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus

Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus

Articulus II: Utrum Deus sit ubique

Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam

Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei

Quaestio IX: De Dei immutabilitate

Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis

Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium

Quaestio X: De Dei aeternitate

Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio

Articulus II: Utrum Deus sit aeternus

Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore

Articulus V: De differentia aevi et temporis

Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum

Quaestio XI: De unitate Dei

Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens

Articulus II: Utrum unum et multa opponantur

Articulus III: Utrum Deus sit unus

Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus

Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur

Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam

Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur

Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus

Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit

Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat

Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat

Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant

Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant

Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur

Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident

Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam

Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus

Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem

Quaestio XIII: De nominibus Dei

Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat

Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter

Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie

Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma

Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis

Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo

Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore

Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae

Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile

Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem

Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium

Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo

Quaestio XIV: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia

Articulus II: Utrum Deus intelligat se

Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum

Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia

Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se

Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione

Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva

Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum

Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium

Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala

Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia

Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita

Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium

Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia

Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis

Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam

Quaestio XV: De ideis

Articulus I: Utrum ideae sint

Articulus II: Utrum sint plures ideae

Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae

Quaestio XVI: De veritate

Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu

Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente

Articulus III: Utrum verum et ens convertantur

Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum

Articulus V: Utrum Deus sit veritas

Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera

Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna

Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis

Quaestio XVII: De falsitate

Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus

Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas

Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu

Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria

Quaestio XVIII: De vita Dei

Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere

Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio

Articulus III: Utrum Deo conveniat vita

Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo

Quaestio XIX: De voluntate Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas

Articulus II: Utrum Deus velit alia a se

Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit

Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum

Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam

Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur

Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis

Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat

Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum

Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium

Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi

Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa

Quaestio XX: De amore Dei

Articulus I: Utrum amor sit in Deo

Articulus II: Utrum Deus omnia amet

Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia

Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora

Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia

Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas

Articulus III: Utrum misericordia competat Deo

Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia

Quaestio XXII: De providentia Dei

Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat

Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae

Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat

Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat

Quaestio XXIII: De praedestinatione

Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo

Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato

Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet

Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo

Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis

Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa

Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus

Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum

Quaestio XXIV: De libro vitae

Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio

Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum

Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae

Quaestio XXV: De divina potentia

Articulus I: Utrum in Deo sit potentia

Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita

Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens

Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint

Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit

Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit

Quaestio XXVI: De divina beatitudine

Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat

Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum

Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati

Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur

Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum

Articulus I: Utrum processio sit in divinis

Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit

Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi

Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio

Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae

Quaestio XXVIII: De relationibus divinis

Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales

Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia

Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur

Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio

Quaestio XXIX: De personis divinis

Articulus I: De definitione personae

Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia

Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem

Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis

Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis

Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres

Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis

Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis

Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis

Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre

Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis

Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali

Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione

Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci

Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis

Articulus III: Utrum sint quinque notiones

Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus

Quaestio XXXIII: De persona Patris

Articulus I: Utrum competat Patri esse principium

Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae

Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur

Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium

Quaestio XXXIV: De persona Filii

Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale

Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii

Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam

Quaestio XXXV: De imagine

Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter

Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii

Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti

Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae

Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio

Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium

Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti

En el título, sabe que aquí hay una cuestión de cosa, es decir, si es así, a saber, que el Padre y el Hijo sean un solo principio del Espíritu Santo en número; y también de esa proposición, si, tomada propiamente, es verdadera.

En el cuerpo hace dos cosas: primero, responde a la cuestión en cuanto a la cosa; segundo, en cuanto a la propiedad de la proposición.

II. En cuanto a lo primero, ésta es la conclusión: el Padre y el Hijo son un solo principio del Espíritu Santo. – Y se prueba. El Padre y el Hijo son uno en todo aquello en lo que no se distinguen por oposición relativa: luego son un solo principio del Espíritu Santo. – Y la consecuencia se sostiene: porque en aquello que es ser principio del Espíritu Santo, no se oponen relativamente entre sí. III. En cuanto a lo segundo, hace tres cosas. Primero, refiere una cierta opinión, que sostiene que esta proposición es impropia, con la siguiente razón. La partícula principium significa una propiedad: luego se toma adjetivamente; luego no puede añadirse a otro adjetivo; y así la partícula unum no se toma nominalmente; luego, para que sea verdadera, la partícula unum se toma adverbialmente; y, en consecuencia, es impropia.

En segundo lugar, refuta la opinión, y ambos de sus fundamentos, en orden retrogrado. Y primero, que el término uno no debe tomarse adverbialmente. Porque así podría decirse el Padre no es un principio del Hijo y del Espíritu Santo: pues es principio de ellos de muchos modos. — En segundo lugar, que no vale la inferencia "principium" significa propiedad, luego se usa adjetivamente. Pues significa la propiedad sustantivamente; como se ve también en las criaturas, en los nombres padre y hijo.

Y así, en tercer lugar, infiere lo contrario de la opinión antes mencionada, confirmándolo con una razón y un ejemplo. La razón es: Principio es un nombre sustantivo; por tanto, recibe el número según el número de la forma significada por él; pero la forma significada, es decir, la propiedad, es una en número en el Padre y el Hijo; por consiguiente, se dice con toda propiedad que el Padre y el Hijo son un solo principio del Espíritu Santo. — El ejemplo, en cambio, es que, por la misma razón, se dice que el Padre y el Hijo y el Espíritu Santo son un solo Dios: a saber, porque la divinidad es una en número en ellos.

IV. En respuesta a lo primero, acerca de aquellas palabras, el Espíritu Santo procede del Padre y del Hijo en cuanto son varios, surge la duda de si el principio espirativo exige, en cuanto tal, la pluralidad de supósitos. Digo, sin embargo, en cuanto tal, para excluir el concurso de la pluralidad por accidente, como acontece en el principio creativo: en efecto, es accidental a la creación que sea de tres Personas; pues Dios no crearía menos si no fuese trino. Hay, pues, aquí la duda de si la misma espiración es por sí de dos; o no, sino como por accidente, del modo en que la creación es de tres. Escoto, en I, dist. XII, sosteniendo que la pluralidad no se exige, se funda en la omnímoda perfección del principio espirativo en un solo supósito. Santo Tomás, en I Sent., dist. XI, art. últ., ad 2, al establecer una diferencia entre la creación y la espiración en cuanto a esto, parece sentir lo opuesto, conforme a la determinación hecha por él en el artículo 2 de la misma distinción. Lo cual también parece confirmar en esta letra.

V. La razón de dudar en este asunto es que no aparece ninguna razón convincente para ninguna de las dos partes. En efecto, la perfección del principio que y por el cual parece salvarse en un único supósito solo, porque de otro modo el Padre solo sería un principio imperfecto del Espíritu Santo. Pero, manteniéndose la omnímoda perfección de ambos principios en un solo supósito, se sigue la verdad de este condicional: que si aquel fuera lo único, podría espirar perfectamente al Espíritu Santo. Y así, no se requiere por sí misma la pluralidad en el principio que espirativo.

Pero el modo de proceder, es decir, el vínculo, la comunión y el amor unitivo mutuo, que se dice convenir al Espíritu Santo, no puede entenderse si no es a partir de dos al menos. Por lo cual es necesario encontrar por sí misma la pluralidad en el principio espirativo que.

VI. Sin embargo, ninguno de estos caminos conduce necesariamente al objetivo. El primero, en efecto, resulta insuficiente, puesto que no por razón de imperfección, sino por razón de la condición no poseída, ni posible de ser poseída, en un único supposito, el solo Padre o el solo Hijo no podría espirar el Espíritu Santo consustancial y personalmente distinto, etc.

Pero la segunda falla, porque conectar, unir y cosas semejantes no convienen al Espíritu Santo por propiedad personal, sino por la esencial incluida, a saber, el amor; como se dice en la cuestión siguiente, artículo 1, ad 3, en la letra, y allí se expondrá con mayor claridad.

VII. Y aunque tales razones no obligan, sin embargo, como santo Tomás dijo expresamente más arriba en esta misma cuestión, que de la razón del Espíritu Santo es que proceda del Padre y del Hijo; y aquí añade la nota de reduplicación, diciendo que procede del Padre y del Hijo en cuanto son varios personalmente; y siendo común dicho de los Santos que el Espíritu Santo es la caridad mutua del Padre y del Hijo: creo que debe sostenerse que el principio espirativo en cuanto aquello por lo cual, en cuanto tal, exige pluralidad. De modo que la dualidad es condición del espirador, sin añadir perfección alguna sobre la unidad del supósito; sino que la segunda persona añade solo la condición requerida para el principio aquello por lo cual, por cuyo defecto —tomando negativamente el defecto— una sola persona no espiraría; así como por su abstracción de la perfección y de la imperfección, ninguna imperfectamente, sino cada una perfectamente, espira.

VIII. Ni esto creemos sin razón. Si, en efecto, la procesión del Espíritu Santo es necesariamente del Padre y del Hijo, como arriba se ha probado, se sigue necesariamente que procede de ellos en cuanto tales. Luego en cuanto varios: pues no son inteligibles como tales, sino en cuanto varios.

La razón también asumida de la letra, es decir, porque procede como amor unitivo, manifiesta lo pretendido, si advertimos que en esta materia carecemos incluso de vocablos propios; y así, es necesario entender e insinuar lo propio a partir de los términos apropiados.

A esto se añade la razón aducida por santo Tomás en el libro I Sent., distinción XXIX, artículo último, a saber, que espirar es una acción personal.

IX. No creas, por esto, que he olvidado lo dicho anteriormente. Pues ambas cosas se sostienen a la vez: que el Espíritu Santo procede del Padre y del Hijo en cuanto dos, es decir, en cuanto tienen tal pluralidad o dualidad; y que la procesión del Espíritu Santo no difiere suficientemente de la generación por el hecho de ser de dos aquella y esta de uno, pues la dualidad suposital absolutamente no basta para ello, como dijimos arriba

No es necesario aportar los argumentos de Escoto, porque no militan contra nuestra posición, la dualidad de supuestos por parte del principio que solo dice, salvo aquello que adujimos acerca de la perfección; sino contra Enrique, que postula la concordia, etc.

X. En la respuesta al segundo argumento, hay duda acerca de aquellas palabras, el Padre no puede decirse que son varios principios, porque se implicaría una pluralidad de supuestos. Pues si la regla sobre la pluralización del nombre sustantivo según la pluralidad de la forma significada es verdadera, parece arbitrario exceptuar de la pluralización el principio en el Padre: consta, en efecto, que las formas significadas son varias, por ejemplo, la paternidad y la espiración. — Tampoco puede decirse correctamente, como creen algunos, que esa regla es verdadera solo cuando hay pluralidad real de la forma significada. Pues consta que el arte del zapatero se distingue realmente del arte del fabricante de frenos; y sin embargo Sócrates, poseyendo ambos, no es dos artesanos.

XI. A esto se dice que otra cosa es hablar del nombre sustantivo, y otra del sustantivo concreto. Pues el sustantivo, en cuanto tal, se pluraliza según la pluralidad de la forma significada; suficientemente, ciertamente, si es abstracto, pero exactamente y de modo absoluto; es decir, que para su propia pluralidad exige la pluralidad de la forma significada, ya sea que esto baste o no. El sustantivo concreto, sin embargo, porque es sustantivo, exige la pluralidad de la forma; pero porque es concreto, exige la pluralidad de los supuestos. Y así, puesto que principio es un sustantivo concreto, se dice muy bien en el texto que quedaría implicada la pluralidad de los supuestos al decir, el Padre es varios principios. Tampoco se abandona la regla sobre lo sustantivo, bien entendida, como hemos expuesto.

XII. En la respuesta al cuarto y al quinto, la duda es lógica, planteada por Gregorio en la duodécima distinción del Primero, y tratada por Capreolo, al final: a saber, cómo el término principio supondría confusamente. Primero, porque nada es confusivo. — Segundo, porque, si supusiera confusamente, sería lícito descender bajo el predicado a sus singulares mediante la proposición de extremo disyunto: lo cual aquí no es lícito.

XIII. A esto primero se responde de dos maneras. Primera: que no es necesario buscar lo confusivo respecto del término común concreto sustantivo, porque esto lo tiene por su suposición natural, como dice santo Tomás en III Sent., dist. I, qu. II, art. 4; pero sería necesario buscar lo discretivo cuando supusiera de modo determinado. — Segunda: se dice que es confundido por el «et» cuando es predicado.

En cuanto al segundo motivo, se responde igualmente de dos maneras. Primero, que aquella regla no tiene lugar donde bajo el predicado no hay varios singulares, como ocurre en el caso propuesto: pues el singular del principio no es el Padre o el Hijo, sino este principio. Y puesto que allí no hay varios principios en número, sino que el Padre y el Hijo son un solo principio en número del Espíritu Santo, no queda lugar para el descenso a los singulares del principio. Pero si se llega al Padre o al Hijo, ya estamos fuera de la regla; y es un sofisma de Figura de Dicción. – Segundo se dice por otros, concediendo la consecuencia y negando la falsedad del consecuente, como puedes ver en Capreolo.

XIV. En la respuesta a la sexta cuestión, advierte que en este lugar el Autor determinó aquello que dejó indeciso en I Sent., dist. XXIX, ad ult.

XV. En respuesta a la séptima, advierte que en este lugar el Autor refuta la opinión que él mismo siguió en I Sent., dist. XI y XXIX, en los últimos artículos. – La razón aducida en el texto se examinará en el artículo 3 de la cuestión XXXIX, donde, conforme al propósito, se tratará de los entes adjetivos y sustantivos.

Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor

Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti

Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto

Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum

Articulus I: Utrum donum sit nomen personale

Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti

Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis

Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona

Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae

Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis

Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona

Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona

Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus

Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa

Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates

Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona

Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes

Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases

Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus

Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales

Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii

Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo

Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam

Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit

Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem

Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis

Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri

Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae

Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem

Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso

Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam

Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum

Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti

Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum

Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis

Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti

Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti

Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae

Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti

Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter

Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa

Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo

Articulus II: Utrum materia prima sit creata a Deo

Articulus III: Utrum causa exemplaris sit aliquid praeter Deum

Articulus IV: Utrum Deus sit causa finalis omnium

Quaestio XLV: De modo emanationis rerum a primo principio

Articulus I: Utrum creare sit ex nihilo aliquid facere

Articulus II: Utrum Deus possit aliquid creare

Articulus III: Utrum creatio sit aliquid in creatura

Articulus IV: Utrum creari sit proprium compositorum et subsistentium

Articulus V: Utrum solius Dei sit creare

Articulus VI: Utrum creare sit proprium alicuius personae

Articulus VII: Utrum in creaturis sit necesse inveniri vestigium Trinitatis

Articulus VIII: Utrum creatio admisceatur in operibus naturae et artis

Quaestio XLVI: De principio durationis rerum creatarum

Articulus I: Utrum universitas creaturarum semper fuerit

Articulus II: Utrum mundum incoepisse sit articulus fidei

Articulus III: Utrum creatio rerum fuerit in principio temporis

Quaestio XLVII: De distinctione rerum in communi

Articulus I: Utrum rerum multitudo et distinctio sit a Deo

Articulus II: Utrum inaequalitas rerum sit a Deo.

Articulus III: Utrum sit unus mundus tantum

Quaestio XLVIII: De distinctione rerum in speciali

Articulus I: Utrum malum sit natura quaedam

Articulus II: Utrum malum inveniatur in rebus

Articulus III: Utrum malum sit in bono sicut in subiecto

Articulus IV: Utrum malum corrumpat totum bonum

Articulus V: Utrum malum sufficienter dividatur per poenam et culpam

Articulus VI: Utrum habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Quaestio XLIX: De causa mali

Articulus I: Utrum bonum possit esse causa mali

Articulus II: Utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali

Articulus III: Utrum sit unum summum malum, quod sit causa omnis mali

Quaestio L: De substantia angelorum absolute

Articulus I: Utrum angelus sit omnino incorporeus

Articulus II: Utrum angelus sit compositus ex materia et forma

Articulus III: Utrum angeli sint in aliquo magno numero

Articulus IV: Utrum angeli differant specie

Articulus V: Utrum angeli sint incorruptibiles

Quaestio LI: De comparatione angelorum ad corpora

Articulus I: Utrum angeli habeant corpora naturaliter sibi unita

Articulus II: Utrum angeli assumant corpora

Articulus III: Utrum angeli in corporibus assumptis opera vitae exerceant

Quaestio LII: De comparatione angelorum ad loca

Articulus I: Utrum angelus sit in loco

Articulus II: Utrum angelus possit esse in pluribus locis simul

Articulus III: Utrum plures angeli possint simul esse in eodem loco

Quaestio LIII: De motu locali angelorum

Articulus I: Utrum angelus possit moveri localiter

Articulus II: Utrum angelus transeat per medium

Articulus III: Utrum motus angeli sit in instanti

Quaestio LIV: De cognitione angelorum

Articulus I: Utrum intelligere angeli sit eius substantia

Articulus II: Utrum intelligere angeli sit eius esse

Articulus III: Utrum potentia intellectiva angeli sit eius essentia

Articulus IV: Utrum in angelo sit intellectus agens et possibilis

Articulus V: Utrum in angelis sit sola intellectiva cognitio

↑ Top of work