Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita
Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium
Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia
Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis
Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam
Quaestio XV: De ideis
Articulus I: Utrum ideae sint
Articulus II: Utrum sint plures ideae
Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
Quaestio XVI: De veritate
Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu
Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente
Articulus III: Utrum verum et ens convertantur
Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum
Articulus V: Utrum Deus sit veritas
Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera
Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna
Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis
Quaestio XVII: De falsitate
Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus
Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas
Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu
Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria
Quaestio XVIII: De vita Dei
Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere
Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio
Articulus III: Utrum Deo conveniat vita
Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo
Quaestio XIX: De voluntate Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas
Articulus II: Utrum Deus velit alia a se
Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit
Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum
Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam
Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur
Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis
Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat
Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum
Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium
Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi
Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa
Quaestio XX: De amore Dei
Articulus I: Utrum amor sit in Deo
Articulus II: Utrum Deus omnia amet
Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia
Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora
Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia
Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas
Articulus III: Utrum misericordia competat Deo
Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia
Quaestio XXII: De providentia Dei
Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat
Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae
Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat
Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat
Quaestio XXIII: De praedestinatione
Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo
Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato
Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet
Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo
Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis
Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa
Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus
Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum
Quaestio XXIV: De libro vitae
Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio
Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum
Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae
Quaestio XXV: De divina potentia
Articulus I: Utrum in Deo sit potentia
Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita
Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens
Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint
Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit
Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit
Quaestio XXVI: De divina beatitudine
Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat
Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum
Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati
Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur
Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum
Articulus I: Utrum processio sit in divinis
Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit
Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi
Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio
Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae
Quaestio XXVIII: De relationibus divinis
Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales
Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia
Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur
Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio
Quaestio XXIX: De personis divinis
Articulus I: De definitione personae
Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia
Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis
Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem
Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis
Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis
Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres
Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis
Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis
Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis
Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis
Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre
Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis
Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali
Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione
Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci
Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis
Articulus III: Utrum sint quinque notiones
Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus
Quaestio XXXIII: De persona Patris
Articulus I: Utrum competat Patri esse principium
Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae
Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur
Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium
Quaestio XXXIV: De persona Filii
Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale
Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii
Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam
Quaestio XXXV: De imagine
Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter
Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii
Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti
Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae
Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio
Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium
Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti
En el título, sabe que aquí hay una cuestión de cosa, es decir, si es así, a saber, que el Padre y el Hijo sean un solo principio del Espíritu Santo en número; y también de esa proposición, si, tomada propiamente, es verdadera.
En el cuerpo hace dos cosas: primero, responde a la cuestión en cuanto a la cosa; segundo, en cuanto a la propiedad de la proposición1.
II. En cuanto a lo primero, ésta es la conclusión: el Padre y el Hijo son un solo principio del Espíritu Santo. – Y se prueba. El Padre y el Hijo son uno en todo aquello en lo que no se distinguen por oposición relativa: luego son un solo principio del Espíritu Santo. – Y la consecuencia se sostiene: porque en aquello que es ser principio del Espíritu Santo, no se oponen relativamente entre sí. III. En cuanto a lo segundo, hace tres cosas. Primero, refiere una cierta opinión, que sostiene que esta proposición es impropia, con la siguiente razón. La partícula principium significa una propiedad: luego se toma adjetivamente; luego no puede añadirse a otro adjetivo; y así la partícula unum no se toma nominalmente; luego, para que sea verdadera, la partícula unum se toma adverbialmente; y, en consecuencia, es impropia.
En segundo lugar, refuta la opinión, y ambos de sus fundamentos, en orden retrogrado. Y primero, que el término uno no debe tomarse adverbialmente. Porque así podría decirse el Padre no es un principio del Hijo y del Espíritu Santo: pues es principio de ellos de muchos modos. — En segundo lugar, que no vale la inferencia "principium" significa propiedad, luego se usa adjetivamente. Pues significa la propiedad sustantivamente; como se ve también en las criaturas, en los nombres padre y hijo.
Y así, en tercer lugar, infiere lo contrario de la opinión antes mencionada, confirmándolo con una razón y un ejemplo. La razón es: Principio es un nombre sustantivo; por tanto, recibe el número según el número de la forma significada por él; pero la forma significada, es decir, la propiedad, es una en número en el Padre y el Hijo; por consiguiente, se dice con toda propiedad que el Padre y el Hijo son un solo principio del Espíritu Santo. — El ejemplo, en cambio, es que, por la misma razón, se dice que el Padre y el Hijo y el Espíritu Santo son un solo Dios: a saber, porque la divinidad es una en número en ellos.
IV. En respuesta a lo primero, acerca de aquellas palabras, el Espíritu Santo procede del Padre y del Hijo en cuanto son varios, surge la duda de si el principio espirativo exige, en cuanto tal, la pluralidad de supósitos. Digo, sin embargo, en cuanto tal, para excluir el concurso de la pluralidad por accidente, como acontece en el principio creativo: en efecto, es accidental a la creación que sea de tres Personas; pues Dios no crearía menos si no fuese trino. Hay, pues, aquí la duda de si la misma espiración es por sí de dos; o no, sino como por accidente, del modo en que la creación es de tres. Escoto, en I, dist. XII, sosteniendo que la pluralidad no se exige, se funda en la omnímoda perfección del principio espirativo en un solo supósito. Santo Tomás, en I Sent., dist. XI, art. últ., ad 2, al establecer una diferencia entre la creación y la espiración en cuanto a esto, parece sentir lo opuesto, conforme a la determinación hecha por él en el artículo 2 de la misma distinción. Lo cual también parece confirmar en esta letra.
V. La razón de dudar en este asunto es que no aparece ninguna razón convincente para ninguna de las dos partes. En efecto, la perfección del principio que y por el cual parece salvarse en un único supósito solo, porque de otro modo el Padre solo sería un principio imperfecto del Espíritu Santo. Pero, manteniéndose la omnímoda perfección de ambos principios en un solo supósito, se sigue la verdad de este condicional: que si aquel fuera lo único, podría espirar perfectamente al Espíritu Santo. Y así, no se requiere por sí misma la pluralidad en el principio que espirativo.
Pero el modo de proceder, es decir, el vínculo, la comunión y el amor unitivo mutuo, que se dice convenir al Espíritu Santo, no puede entenderse si no es a partir de dos al menos. Por lo cual es necesario encontrar por sí misma la pluralidad en el principio espirativo que.
VI. Sin embargo, ninguno de estos caminos conduce necesariamente al objetivo. El primero, en efecto, resulta insuficiente, puesto que no por razón de imperfección, sino por razón de la condición no poseída, ni posible de ser poseída, en un único supposito, el solo Padre o el solo Hijo no podría espirar el Espíritu Santo consustancial y personalmente distinto, etc.
Pero la segunda falla, porque conectar, unir y cosas semejantes no convienen al Espíritu Santo por propiedad personal, sino por la esencial incluida, a saber, el amor; como se dice en la cuestión siguiente, artículo 1, ad 3, en la letra, y allí se expondrá con mayor claridad.
VII. Y aunque tales razones no obligan, sin embargo, como santo Tomás dijo expresamente más arriba en esta misma cuestión2, que de la razón del Espíritu Santo es que proceda del Padre y del Hijo; y aquí añade la nota de reduplicación, diciendo que procede del Padre y del Hijo en cuanto son varios personalmente; y siendo común dicho de los Santos que el Espíritu Santo es la caridad mutua del Padre y del Hijo: creo que debe sostenerse que el principio espirativo en cuanto aquello por lo cual, en cuanto tal, exige pluralidad. De modo que la dualidad es condición del espirador, sin añadir perfección alguna sobre la unidad del supósito; sino que la segunda persona añade solo la condición requerida para el principio aquello por lo cual, por cuyo defecto —tomando negativamente el defecto— una sola persona no espiraría; así como por su abstracción de la perfección y de la imperfección, ninguna imperfectamente, sino cada una perfectamente, espira.
VIII. Ni esto creemos sin razón. Si, en efecto, la procesión del Espíritu Santo es necesariamente del Padre y del Hijo, como arriba3 se ha probado, se sigue necesariamente que procede de ellos en cuanto tales. Luego en cuanto varios: pues no son inteligibles como tales, sino en cuanto varios.
La razón también asumida de la letra, es decir, porque procede como amor unitivo, manifiesta lo pretendido, si advertimos que en esta materia carecemos incluso de vocablos propios; y así, es necesario entender e insinuar lo propio a partir de los términos apropiados.
A esto se añade la razón aducida por santo Tomás en el libro I Sent., distinción XXIX, artículo último4, a saber, que espirar es una acción personal.
IX. No creas, por esto, que he olvidado lo dicho anteriormente. Pues ambas cosas se sostienen a la vez: que el Espíritu Santo procede del Padre y del Hijo en cuanto dos, es decir, en cuanto tienen tal pluralidad o dualidad; y que la procesión del Espíritu Santo no difiere suficientemente de la generación por el hecho de ser de dos aquella y esta de uno, pues la dualidad suposital absolutamente no basta para ello, como dijimos arriba5
No es necesario aportar los argumentos de Escoto, porque no militan contra nuestra posición, la dualidad de supuestos por parte del principio que solo dice, salvo aquello que adujimos acerca de la perfección6; sino contra Enrique, que postula la concordia, etc.
X. En la respuesta al segundo argumento, hay duda acerca de aquellas palabras, el Padre no puede decirse que son varios principios, porque se implicaría una pluralidad de supuestos. Pues si la regla sobre la pluralización del nombre sustantivo según la pluralidad de la forma significada es verdadera, parece arbitrario exceptuar de la pluralización el principio en el Padre: consta, en efecto, que las formas significadas son varias, por ejemplo, la paternidad y la espiración. — Tampoco puede decirse correctamente, como creen algunos, que esa regla es verdadera solo cuando hay pluralidad real de la forma significada. Pues consta que el arte del zapatero se distingue realmente del arte del fabricante de frenos; y sin embargo Sócrates, poseyendo ambos, no es dos artesanos.
XI. A esto se dice que otra cosa es hablar del nombre sustantivo, y otra del sustantivo concreto. Pues el sustantivo, en cuanto tal, se pluraliza según la pluralidad de la forma significada; suficientemente, ciertamente, si es abstracto, pero exactamente y de modo absoluto; es decir, que para su propia pluralidad exige la pluralidad de la forma significada, ya sea que esto baste o no. El sustantivo concreto, sin embargo, porque es sustantivo, exige la pluralidad de la forma; pero porque es concreto, exige la pluralidad de los supuestos. Y así, puesto que principio es un sustantivo concreto, se dice muy bien en el texto que quedaría implicada la pluralidad de los supuestos al decir, el Padre es varios principios. Tampoco se abandona la regla sobre lo sustantivo, bien entendida, como hemos expuesto.
XII. En la respuesta al cuarto y al quinto, la duda es lógica, planteada por Gregorio en la duodécima distinción del Primero, y tratada por Capreolo, al final: a saber, cómo el término principio supondría confusamente. Primero, porque nada es confusivo. — Segundo, porque, si supusiera confusamente, sería lícito descender bajo el predicado a sus singulares mediante la proposición de extremo disyunto: lo cual aquí no es lícito.
XIII. A esto primero se responde de dos maneras. Primera: que no es necesario buscar lo confusivo respecto del término común concreto sustantivo, porque esto lo tiene por su suposición natural, como dice santo Tomás en III Sent., dist. I, qu. II, art. 47; pero sería necesario buscar lo discretivo cuando supusiera de modo determinado. — Segunda: se dice que es confundido por el «et» cuando es predicado.
En cuanto al segundo motivo, se responde igualmente de dos maneras. Primero, que aquella regla no tiene lugar donde bajo el predicado no hay varios singulares, como ocurre en el caso propuesto: pues el singular del principio no es el Padre o el Hijo, sino este principio. Y puesto que allí no hay varios principios en número, sino que el Padre y el Hijo son un solo principio en número del Espíritu Santo, no queda lugar para el descenso a los singulares del principio. Pero si se llega al Padre o al Hijo, ya estamos fuera de la regla; y es un sofisma de Figura de Dicción. – Segundo se dice por otros, concediendo la consecuencia y negando la falsedad del consecuente, como puedes ver en Capreolo.
XIV. En la respuesta a la sexta cuestión, advierte que en este lugar el Autor determinó aquello que dejó indeciso en I Sent., dist. XXIX8, ad ult.
XV. En respuesta a la séptima, advierte que en este lugar el Autor refuta la opinión que él mismo siguió en I Sent., dist. XI y XXIX9, en los últimos artículos. – La razón aducida en el texto se examinará en el artículo 3 de la cuestión XXXIX, donde, conforme al propósito, se tratará de los entes adjetivos y sustantivos.