Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita
Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium
Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia
Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis
Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam
Quaestio XV: De ideis
Articulus I: Utrum ideae sint
Articulus II: Utrum sint plures ideae
Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
Quaestio XVI: De veritate
Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu
Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente
Articulus III: Utrum verum et ens convertantur
Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum
Articulus V: Utrum Deus sit veritas
Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera
Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna
Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis
Quaestio XVII: De falsitate
Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus
Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas
Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu
Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria
Quaestio XVIII: De vita Dei
Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere
Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio
Articulus III: Utrum Deo conveniat vita
Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo
Quaestio XIX: De voluntate Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas
Articulus II: Utrum Deus velit alia a se
Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit
Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum
Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam
Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur
Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis
Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat
Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum
En el título, adviértanse dos cosas. Primero, que la voluntad no se toma aquí en cuanto se extiende a querer y no querer, del modo en que la vista se extiende a ver y no ver, cuando con la vista percibimos las tinieblas: consta, en efecto, que el bien y el mal se oponen, y que atañen a la voluntad mediante el querer o el no querer. Ni tampoco se toma el querer en cuanto se extiende a querer y no querer: pues consta que Dios no quiere muchos males, a saber, todos aquellos que no permite que incurren sus elegidos. Sino que el querer se toma propiamente por acto positivo a modo de quien acepta: pues el no querer significa un acto positivo, pero a modo de quien rechaza. Y que la voluntad se tome así aquí, se ve por la razón que se pone en el texto para probar la conclusión de la respuesta: pues solo en este sentido se prueba. – Segundo, que el mal es privación del bien debido: pues todas estas condiciones deben tener negación, si ha de tener razón de mal. El mal de pena, además de esto, incluye la razón de involuntario; el de culpa, en cambio, la de voluntario. Aquí, sin embargo, se pregunta por el mal en común: y se responderá de manera distinta.
II. En el cuerpo, hay una sola conclusión que responde a la cuestión, aunque consta de varias partes: Dios de ningún modo quiere el mal de culpa; quiere, sin embargo, de manera accidental el mal del defecto natural y el mal del castigo. – Se prueba. El mal se opone al bien: por lo tanto, es imposible que el mal sea apetecido, a no ser unido a un bien más apetecido que el otro bien privado por el mal. Por lo tanto, es imposible que el mal de culpa sea querido por Dios; es posible, sin embargo, que el mal, tanto del defecto natural como del castigo, sea querido por Dios.
Se prueba la primera consecuencia: porque la razón de bien es la razón de apetecible. Y en cuanto a la primera parte, se declara y manifiesta en todo género de apetito, a saber, el natural, el animal y el intelectual; en la acción natural, y en el apetito del león, y en la voluntad del fornicario. En cuanto a la segunda parte, se prueba: porque todo mal unido a algún bien es privación de otro. – La segunda consecuencia, en cuanto a su primera parte, se prueba: porque nada es más querido por Dios que su propio bien, al cual se opone el mal de culpa. En cuanto a la segunda, se manifiesta: porque Dios quiere un bien más que otro. Y en los castigos, quiere más la justicia que el bien privado por la pena; también en lo natural, quiere más el orden de la naturaleza que la vida de este cordero comido por el lobo.
III. En torno a la prueba de la segunda consecuencia, adviértase que en el texto no se dice que el mal de culpa prive del bien divino, sino que priva del orden hacia él. Y por ello surge una duda: porque parece que ese argumento no vale nada. Pues todo mal priva de algún orden hacia la bondad divina: ya que todo orden hacia ella es como hacia el fin último y la primera fuente, etc. Por lo tanto, de que el mal de culpa prive del orden hacia el bien divino no se sigue que no pueda ser querido por Dios per accidens. Y si de este se sigue, entonces también de cualquier otro mal.
IV. A esto se responde brevemente que el mal de culpa difiere de los demás males en que él mismo, en cuanto procede de sí, es privativo del bien divino según sí mismo, si fuera privable; así como el amor de amistad hacia Dios es positivo del bien divino según sí mismo, si fuera ponible. Los demás males, en cambio, se refieren a la bondad divina en algún efecto particular. Y por eso en el texto se insinuó con cautela ambas cosas: a saber, que priva del bien divino según sí mismo, en lo que dijo que Dios no quiere nada más que su bondad; y que de hecho no priva de ella misma, sino en orden a ella; lo cual entiende según sí mismo, para que de ahí tengas la diferencia respecto de los demás males. – Y por esto queda clara la respuesta a la duda. Pues no es la misma razón la del orden a la bondad divina según sí misma, y la del orden a ella según alguna participación determinada de la misma.
V. En respuesta a lo primero, adviértanse dos cosas. Primero, que en el texto el juicio sobre el mal de culpa en sí mismo se hace según la intención del que peca, precisamente porque el mal de culpa no es un efecto reducible a causas superiores; sino que tiene como causa propia al mismo pecador en cuanto tal. Ahora bien, el juicio sobre cada cosa debe hacerse según su causa propia.
En segundo lugar, a las autoridades de Agustín aducidas en el argumento no se responde nada en el texto: y (salvo que haya un defecto del códice) no parece que hayan sido omitidas, porque por lo dicho aquí se manifiesta la glosa de aquellas palabras de Agustín, es decir, que deben entenderse per accidens: pues que los males sean, es un bien que se produce no por sí mismo, sino por accidente.