Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita
Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium
Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia
Título claro. – En el cuerpo hay dos partes: primero, responde a la pregunta, que sí; segundo, de qué manera1.
II. En cuanto a lo primero, la conclusión que responde a la cuestión es afirmativa: Dios conoce los enunciados. – Se prueba: Dios conoce todo aquello que está en potencia, tanto de sí mismo como de la criatura; pero los enunciados están en nuestro poder; luego Dios conoce todos ellos.
III. En cuanto a según, se muestra el modo en que Dios conoce los enunciados, mediante una conclusión: Dios conoce los enunciados, no componiendo y dividiendo, sino mediante simple inteligencia; es decir, no según el modo de la segunda operación del intelecto, sino de la primera.
Se prueba de dos maneras. Primero, por analogía. Dios conoce las cosas materiales de modo inmaterial, las compuestas de modo simple: luego los enunciables, no enunciándolos, sino intuyéndolos. – Y se explica cómo esto puede ser posible mediante un ejemplo ficticio en nuestro entendimiento: si, al entender qué es el hombre, entendiéramos que él es blanco, etc.
En segundo lugar, por razón. La especie del entendimiento divino, es decir, su esencia, basta para demostrarlo todo: luego Dios, al entender su propia esencia, entiende las esencias de todas las cosas y todo cuanto puede acaecerles. — El antecedente es evidente. La consecuencia se funda en esto: que la razón que obliga a entender componiendo y dividiendo es que la especie inteligible está limitada en su representación. Lo cual se prueba en el texto así. La especie inteligible representa un ente de tal modo que no otro: luego, al entender por aquella especie un ente, por ejemplo qué es el hombre, no se entienden las demás cosas que le acaecen o pueden acaecerle: luego se entienden distintamente el hombre y los accidentes: luego es necesario reducirlos a unidad componiendo, para que entendamos que uno inhiere en otro; por tanto, en definitiva, si la especie representa un ente de tal modo que no otro, el entendimiento se ve forzado a componer. Y puesto que, si la afirmación es causa de la afirmación, la negación es causa de la negación en sus causas propias, se sigue que, si la especie inteligible representa un ente de tal modo que también otras cosas, no hay necesidad alguna de componer, sino que, con una simple intuición del objeto representado por aquella especie, todas las cosas son entendidas, como decía la consecuencia asumida.
IV. Adviértase aquí que estas palabras del texto pueden entenderse de dos maneras. Primera: que la limitación de la especie inteligible al representar sea razón de componer y dividir. Y este sentido es falso, y contrario a la mente de santo Tomás: implicaría, en efecto, que los ángeles entenderían componiendo, puesto que tienen especies limitadas. Segunda: que tal limitación, es decir, respecto de aquellas cosas que son naturalmente aptas para convenir a alguien, sea razón de componer. Y este sentido es verdadero y es el que se pretende. Verdadero, ciertamente: porque de que la especie represente el sujeto de tal modo que no el predicado, surge la composición; y no de que represente el sujeto y no cualquier otra cosa del todo ajena a tal sujeto. Y es el que se pretende, porque en el texto mismo se insinúa dos veces: primero, en el ejemplo del hombre, cuando se dice, entenderíamos todas las cosas que pueden predicarse del hombre; segundo, cuando en el razonamiento se infiere, siguiendo el mismo ejemplo, no por esto mismo entendemos las otras cosas que le son inherentes. Pero sobre esta materia se hablará más extensamente en el tratado sobre los Ángeles2.