Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Título: los singulares de las cosas materiales. Pues de esto ya se ha dicho1 que conoce su propio ser, el cual consta que es singular. — En el cuerpo, primero responde directamente a lo preguntado, que sí; segundo, trata cómo 2.
II. En cuanto a lo primero, tres cosas. Primero, responde afirmativamente a la pregunta: Dios conoce los singulares. — Se prueba. Todas las perfecciones halladas en las criaturas preexisten en Dios de un modo más elevado; el conocimiento de los singulares es una perfección del hombre; luego preexiste en Dios de un modo más elevado.
En segundo lugar, muestra la fuerza de este argumento a partir de la autoridad de Aristóteles. Pues dicha razón se funda en esto: que todo lo conocido por nosotros debe ser conocido por Dios; y esto lo asumió Aristóteles contra Empédocles.
En tercer lugar, declara aquella partícula añadida en la conclusión por fuerza del término medio, a saber, de un modo más alto: diciendo que esto se atiende en que nosotros conocemos por diversas potencias los singulares y los universales; Dios, en cambio, con un intelecto simple comprende todas las cosas, tanto las materiales como las inmateriales. Y se prueba: porque las cosas que están divididas en los inferiores, están en Dios simple y unitariamente.
III. Adviértase aquí que, como la proposición mayor no es verdadera respecto de la preexistencia formal sino solo en las perfecciones simpliciter; por eso, aunque nuestro conocer lo singular y el sentir sean lo mismo, la letra no dijo sentir, sino: conocer lo singular pertenece a nuestra perfección. Pues sentir no es una perfección simpliciter, ni preexiste en Dios formalmente, sino solo virtualmente; pero conocer lo singular es una perfección simpliciter, y debía concluirse aquí que preexiste en Dios formalmente.
IV. En cuanto a lo segundo 3, hay tres posturas, según dos opiniones y una determinación. La primera opinión acerca del modo en que Dios entiende los singulares consiste en esto: que Dios conoce los singulares conociendo todas sus causas universales. — Se prueba que esto basta. Nada hay en algún singular que no provenga de alguna causa universal; por tanto, conocidas todas las causas universales, se conoce el singular entero. Se declara también con el ejemplo del eclipse.
Se refuta esta opinión. Si Dios conociera los singulares, conociendo tan solo las causas universales, entonces no conocería los singulares en su singularidad; lo cual es contrario a lo ya probado. — Se prueba la consecuencia. Todo el agregado que hay en el singular procedente de las causas universales, en cuanto tal, no basta para constituir el singular; por tanto. Se prueba y se manifiesta el supuesto. Se prueba: porque, quitada la materia signada, o principio de individuación, sea este el que fuere, puesto que consta que no es universal, nunca se constituirá un singular. Y esto se manifiesta ejemplarmente en el hombre.
V. La segunda opinión 4 se sostiene en esto: Dios conoce los singulares aplicando los universales a los particulares. — En contra: la aplicación no es sino hacia algo previamente conocido; por tanto, la aplicación del universal al particular presupone el conocimiento de lo singular, no lo produce.
VI. La determinación 5 es, sin embargo: Dios conoce los singulares mediante su esencia. — Se prueba, en cuanto a la primera parte, así. La ciencia de Dios es causa de las cosas: por lo tanto se extiende a todo aquello a lo que se extiende su causalidad: por lo tanto a los singulares. El antecedente, junto con la primera consecuencia, es notorio. Pero la segunda se prueba: porque Dios es causa no solo de la forma, sino también de la materia individuante. — En cuanto a la segunda parte, así. Dios conoce las cosas distintas de sí mediante su esencia, en cuanto esta es semejanza o principio activo de ellas: por lo tanto su esencia es principio suficiente para conocer todas las cosas que por él se hacen, incluso en singular: por lo tanto conoce los singulares mediante su esencia. El antecedente es claro por lo dicho 6. Y la consecuencia es clara por los términos y por la prueba de la primera parte.
VII. Advierte que toda la determinación de este texto supone que Dios es la causa próxima de la materia prima; sobre lo cual, puesto que más abajo 7 habrá una cuestión especial, supóngase ahora. Concedido esto, lo demás es claro e indudable.
En las respuestas a los argumentos, hay muchas cosas que deben examinarse, pero no aquí: se aclararán más abajo en sus lugares propios.