Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
En el título, se dice el nombre, es decir, se atribuye según su significación formal; y no según aquello que copula, ni por aquello de lo que suple, etc. Sustancialmente, en cuanto se distingue frente a accidentalmente, llamando accidente a todo lo que está fuera del esse de la cosa: pues así hombre se dice sustancialmente de Sócrates, mientras que disciplinable y blanco se dicen accidentalmente del mismo. Y no restrinjas la cuestión: sino que, conforme a la amplitud del título, ya sea que se diga sustancialmente de modo completo, como la diferencia última o la definición, ya sea que se diga sustancialmente de modo incompleto, como animal respecto del hombre, todo queda comprendido bajo la cuestión presente, cuando preguntamos: Si algún nombre se dice sustancialmente de Dios.
II. En el cuerpo, cinco partes: primero, señala en qué nombres tiene lugar esta cuestión; segundo, refiere dos opiniones; tercero, las reprueba; cuarto, responde afirmativamente a lo preguntado; quinto, muestra cuál es el sentido cuando tales nombres se atribuyen a Dios. Y la distinción de las partículas es patente en el texto.
III. En cuanto a lo primero, dice dos cosas. Primero, que hay tres géneros de nombres de Dios: negativos, como incorpóreo, inmenso, etc.; relativos, como Señor, fin, causante; y positivos absolutos, como ente, sabio, viviente, etc. – Segundo, que la cuestión no versa sobre el primer o el segundo género, sino solo sobre el tercero: porque consta que aquellos significan pura negación o relación, así como blanco significa pura cualidad.
IV. En cuanto a según, hay dos opiniones. La primera es la de quienes sostienen que estos nombres se dicen de Dios negativamente; la segunda, relativamente. Y es evidente.
V. En cuanto a tertium, se argumenta claramente de tres maneras contra ambas opiniones a la vez. Sin embargo, en el segundo argumento advierte que se funda sobre aquella máxima: todo nombre primero se dice de aquello de lo cual se dice formalmente, antes que de los demás, por más que de ellos se diga de cualquier otro modo.
VI. En cuanto a el cuarto punto, la conclusión que responde a la cuestión es afirmativa: Nombres de este tipo se predican de Dios de manera sustancial, aunque imperfectamente. – Se prueba. Los nombres significan a Dios tal como es conocido por nuestro intelecto; por tanto, tal como es conocido a partir de las criaturas; por tanto, tal como las criaturas se le asemejan; por tanto, tal como principio supereminente, cuya forma participan ellas de modo deficiente; por tanto, de manera sustancial.
El antecedente es evidente por I Periherm.1, junto con la primera y la segunda consecuencia. La tercera, en cambio, es per se notoria. La cuarta se prueba a partir de la cuestión IV: porque no como representado mediante una semejanza específica o genérica; luego analógicamente, como principio, etc. La última se sigue manifiestamente: pues si el quod quid est de cada criatura es una cierta semejanza disminuida de la sustancia divina simplicísima, es necesario que la propia sustancia divina sea participada, representada, conocida, nombrada y significada, etc.
VII. En cuanto a el quinto, el sentido de las proposiciones se aclara por lo dicho, explicando explícitamente que, cuando decimos Dios es bueno, el sentido es aquello que llamamos bondad en las criaturas está en Dios, y esto de un modo más elevado.
Adviértanse aquí dos cosas. Primero, que la partícula es denota la habitud formal: de modo que lo que se intenta decir es que est en Dios formalmente. Así no puede exponerse Dios es cuerpo, etc. – Segundo, que la partícula y esto de un modo más alto no debe tomarse como parte del significado. Pues cuando decimos Dios es bueno, no se significa la bondad de Dios y su eminencia, sino solo la bondad: la eminencia, en cambio, se insinúa por el modo de significar, como resulta patente por el artículo siguiente. De modo que, al decir Dios es bueno, del significado no se obtiene sino que aquello que el nombre bueno importa formalmente está en Dios formalmente. Y puesto que el nombre bueno importa la bondad en concreción, la cual en Dios no tiene lugar, porque es un modo imperfecto; por ello se insinúa que la bondad está en Dios de un modo más eminente de como se significa, pues se significa tal como está en las criaturas.
VIII. En respuesta a la primera, advierte que, según los doctores excelentes, no es lo mismo significar qué es y ser un nombre sustancial: porque para lo primero se exige perfección, para lo segundo no, como se dice en el texto. Y la raíz de esto es que hablan propiamente del quid de manera posteriorista y metafísica, lo cual no se da sin las propiedades propias; y no de manera tópica, que se contenta con los comunes.
IX. En la respuesta al segundo argumento, se hace una distinción, con otras palabras: importar el proceso de dos maneras, formalmente, o bien originalmente.