Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
En el título, otra cosa realiter. – En el cuerpo, cinco puntos. Primero, muestra que en esta cuestión lo dudoso es el fundamento de la cuestión, no la cuestión misma.
En segundo lugar, refiere cierta opinión acerca de la duda (es decir, la razón de la alteridad entre estos): a saber, que estos difieren por tener principio y fin y por no tenerlos.
Tercio, se objeta: porque esto es por accidente. Se prueba: porque, suprimida esta diferencia, quedaría otra puesta por Boecio; a saber, el ser todo simultáneo y el ser sucesivo.
Cuarto, se salva la opinión rechazada según un doble sentido: a saber, entendiendo aquella diferencia en cuanto a lo medido; o bien respecto del principio y del fin en potencia.
Quinto, se responde a la cuestión planteada, en cuanto es dudosa, mediante una única conclusión que comprende de cierto modo todo lo dicho. Y es esta: entre la eternidad y el tiempo la diferencia per se y primera consiste en el ser todo simultáneo y el no ser de este modo; de suerte que lo demás se sigue de ello. Y por lo dicho queda esto notorio.
II. Adviértase aquí que la opinión recitada en el texto puede tener tres sentidos: primero, tener principio y fin en sí misma como medida, pero en acto; segundo, en lo medido, igualmente en acto; tercero, en potencia, aunque en sí misma como medida. Y puesto que, cuando se asigna alguna diferencia de algo, se entiende que esa diferencia le es inherente en sí mismo; y a su vez, cuando decimos absolutamente principio o fin, se entiende en acto; por eso el primer sentido fue rechazado de manera absoluta. En cambio, el segundo y el tercero, que pueden sostenerse mediante una explicación, fueron luego añadidos como verdaderos. Pero como no tocaban la diferencia radical, sino secundaria, al responder finalmente puso la raíz. Todo esto consta claramente en el texto.
III. En torno a aquella afirmación en el segundo sentido, a saber, que el movimiento del cielo, si fuera eterno, no sería medido por el tiempo según el todo, sino según las partes, surge una duda a partir de Escoto, en el Segundo libro de las Sentencias, distinción II, cuestión III. Pero como esto pertenece al libro IV de la Física, en el texto 1171, por eso aquí, donde no se trata de ello ex profeso, se omite.
Y de manera semejante, la duda acerca de la identidad ahora en todo el tiempo, tocada en la respuesta al segundo argumento, cuando se trate en el mismo libro cuarto, desde el texto 103 hasta el texto 1082, allí, dándolo Dios, será tratada; y de esto es cuestión especial.
IV. En respuesta a la tercera, hay duda acerca de aquella afirmación, a saber, que el esse de las cosas generables se mide por el tiempo. Pues arguye contra ello Escoto, en el Segundo libro, distinción II, cuestión IV, queriendo que absolutamente se mida por el evo. Pero como en el artículo siguiente ha de notificarse la naturaleza del evo, y con el mismo argumento usa Escoto contra esto y contra la medida de la operación angélica, por eso se difiere hasta el artículo siguiente 3.