Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan

Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

First published 1507

Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.

This work is being completed — add a section.


Praefatio ad Oliverium Carrafam

In Prooemium Summae Theologiae

Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat

Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi

Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia

Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia

Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica

Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis

Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia

Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae

Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa

Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris

Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus

Quaestio II: De Deo, an Deus sit

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile

Articulus III: Utrum Deus sit

En el título surge de inmediato la duda a partir de I Poster. Ninguna ciencia demuestra su sujeto: y, como dice Averroes en II Física, comentario XXVI, ni a priori ni a posteriori: antes bien, supone que ese ser es conocido por sí mismo por el sentido o por el entendimiento, o lo toma de otra parte. Pero en esta ciencia el sujeto es Dios, como se dijo en la primera cuestión. Por tanto, no debe probarse aquí que Dios es ente. En contra del arte se mueve, pues, este artículo.

Así se dice, en efecto, que ninguna ciencia, hablando en sentido propio (per se), demuestra que su sujeto sea: por accidente, sin embargo, no es impropio de alguna ciencia demostrar que su sujeto es. Así ocurre en el caso que nos ocupa: pues aquí se presenta un doble accidente, por razón del cual esta ciencia demuestra que Dios es. El primero es la participación imperfecta de aquello en nosotros. Si, en efecto, participáramos plenamente de la luz divina, quedaría establecido de inmediato que Dios es. El segundo es la condición del medio, a saber, que es como algo extraño. Aunque ninguna ciencia demuestre su sujeto a partir de lo que le es propia simplemente, puede, sin embargo, demostrarlo a partir de cosas extrañas apropiadas, si aquellas cosas extrañas nos son más conocidas que el ser (esse) de aquel sujeto. Y así acontece en el caso presente: puesto que la teología, no a partir de lo propio simplemente, sino a partir de lo propio ministerialmente, es decir, de lo conocido por la luz natural, que absolutamente hablando es extraño, como dijimos, demuestra que Dios es; como se ve en el desarrollo de la cuestión.

II. En el cuerpo hay una única conclusión, que responde afirmativamente a la cuestión, a saber: Dios existe. – Y se propone demostrarla por cinco vías, las cuales no es necesario formular aquí, pues se encuentran tanto en este lugar como en el libro I Contra Gentiles, y en la Qu. de Potentia, y en la Qu. de Veritate, y en el libro I Sententiarum.

III. En torno a estas razones en general, debe advertirse con diligencia que pueden aducirse para dos fines. Primero, para concluir aquel ente incorpóreo, inmaterial, eterno, sumo, inmutable, primero, perfectísimo, etc., que es lo que y cómo sostenemos que es Dios. Y así, estas razones tienen mucho de discutible: porque la primera vía, como se dice en I Contra Gent., cap. XIII, no conduce a un motor más inmóvil de lo que es el alma intelectiva; la segunda, en cambio, como dice Averroes, no conduce sino al cuerpo celeste y a su motor; y ninguna de las restantes parece conducir más hacia arriba. Y a este fin no se aducen aquí estas razones, como ahora ahora se verá. – De otro modo pueden aducirse para concluir que ciertos predicados se encuentran en la naturaleza de las cosas, que según la verdad son propios de Dios: sin preocuparse de cómo o de qué manera existan, etc. Y a este fin se aducen aquí: y apenas tienen dificultad alguna según la filosofía.

Y para que se entienda mejor lo que decimos, se explica punto por punto que, en la primera vía, por lo que respecta al movimiento, basta con que se infiera que se da un primer motor inmóvil, sin preocuparse de si ese motor es el alma del cielo o del mundo: esto, en efecto, se investigará en la cuestión siguiente. En la segunda vía también, por lo que respecta a la causa eficiente, basta con que conduzca al primer agente eficiente, sin preocuparse de si este es corpóreo o incorpóreo: esto, en efecto, se investigará en la cuestión siguiente. En la tercera vía, en cambio, por lo que respecta a lo necesario, basta con que conduzca a un primer ser necesario no derivado de otro, sin preocuparse de si es uno o son varios: esto, en efecto, se investigará en la cuestión XI. En la cuarta vía asimismo, por los grados de las cosas, basta con conducir al ens máximo, verdadero, bueno y noble, del cual proceden todas las participaciones. Y de modo semejante, en la quinta vía, por la gubernación, basta con conducir al primer gobernante mediante el entendimiento, sea quien sea este. Pues todos estos predicados —a saber: motor inmóvil, primer agente eficiente, ser necesario no derivado de otro, ens máximo y primer gobernante mediante el entendimiento— convienen según la verdad propiamente a Dios; y por eso, al concluir que estas realidades se encuentran en la naturaleza de las cosas, se concluye directamente, aunque como por accidente, que Dios existe, es decir, que Dios, no en cuanto Dios, sino en cuanto poseedor de tal condición, existe; y consecuentemente, que existe el sujeto mismo, esto es, Dios en cuanto Dios.

De esto se sigue claramente que ni los argumentos de Averroes contra Avicena, ni los de Aureolo contra estos argumentos, van contra la intención de este artículo, salvo la objeción contra el último, y contra las proposiciones asumidas.

IV. De donde debe saberse, en segundo lugar, que en el primer argumento, que se tomó de VII y VIII Física, hay dos proposiciones impugnadas. La primera es: nada se mueve a sí mismo primeramente. Contra esta, en efecto, argumenta Escoto, en la materia de los graves y los leves, y de la voluntad, etc.. Y puesto que esto sería salir de nuestros límites, será objeto de una cuestión especial.

Otra es, la primera es la causa del medio: pues esta se asume tanto en la primera como en la segunda y tercera razón, para probar que no se procede al infinito. Y contra ella, aunque está expresamente en Aristóteles en II Metafísica y VIII Física, se argumenta así, en la sustancia. La causa media o motor, si depende necesariamente de la primera causa o motor, o lo tiene porque medio, o porque causa, o porque causa media: pero nada de esto es: luego no es necesario que la causa media dependa de la primera. – El supuesto se manifiesta por una distinción suficiente. La refutación de cada uno se prueba. Y primero, que no por la razón de medio. Pues el medio se dice respecto de dos extremos, de aquí y de allá, de los cuales es medio: y no necesariamente respecto del primero y del último, como se ve en las partes proporcionales medias del círculo. Segundo, que no por la razón de causa. Porque la causa, en cuanto causa, mira al efecto; y no la dependencia respecto de un anterior o del primero, como es manifiesto. Tercero, que no por la razón compuesta, a saber, de causa media. Pues la causa media, en cuanto tal, no exige otra cosa sino que medie en el causar; pero esto, es decir, mediar en el causar, queda suficientemente salvado si entre alguna causa anterior y el efecto hay alguna causalidad media: luego la causa media, por la razón por la cual es causa media, no exige dependencia de la primera causa, sino de una anterior. Y se confirma: pues según ti, ese condicional es verdadero: si las causas procedieran al infinito, todas las causas serían causas medias. Luego para la razón de causa media no se requiere dependencia de la primera, sino de una anterior, respecto de la cual y de un posterior se diga media.

V. A este respecto se dice brevemente que la causa media, en cuanto causa media, depende necesariamente de la primera. Para evidenciarlo, conviene recordar que pertenece a la razón de causa la eficacia: pues si la causa no produce algo, no puede llamarse causa en acto, de la cual aquí se trata. En efecto, la eficacia de la causa consiste en su causalidad actual; y por ello, si la causalidad no se completa, ni se salva una causa en acto, ni eficacia o eficiencia alguna. Es necesario, por tanto, para que se salve la razón de causa, que se complete su causalidad; y por consiguiente, todo lo que repugna al complemento de la causalidad de alguna causa, repugna a esa misma causa. Dado, pues, que la causa media es verdaderamente causa, es necesario que posea su propia causalidad completa.

Entonces así. El complemento de causalidad de la causa media no puede de ningún modo darse sin dependencia de la primera causa: luego la causa media, en cuanto es causa media, depende de la primera. Por eso dice muy bien Aristóteles, y se recoge en el texto, que lo primero es causa de lo medio. – La consecuencia es notoria. Y el antecedente se prueba. Si se suprimiera la primera causa, de modo que antes de toda causa hubiera otra causa, nunca se perfeccionaría la causalidad de estas causas esencialmente dependientes: luego el complemento de las causas medias depende de la primera. El condicional es claro: porque la infinitud del descenso o del ascenso repugna al complemento. La consecuencia, a su vez, es evidente: porque consta que el complemento de la causa media depende de algún antecedente; y no solo de un anterior, como se ve por el condicional; luego de la primera.

VI. En cuanto a la objeción en sentido contrario, cuando se dice la causa media no exige nada excepto aquello en lo que media al causar, se concede; pero cuando se subsume que esto se salva respecto de la causa anterior, se niega. Pues es imposible que la causalidad media se perfeccione, a menos que sea sostenida en la primera: si, en efecto, depende de infinitas causas anteriores, nunca podrá perfeccionarse.

Ad confirmationem vero, negatur quod illa conditionalis, scilicet si causae essentialiter ordinatae essent infinitae, omnes essent causae mediae, sit Aristotelis aut nostra simpliciter: sed est ad hominem ponentem infinitatem in causis huiusmodi. Apud hos namque sequitur optime quod, cum omnes ponantur causae, et nulla prima, igitur mediae. Sed secundum veritatem, ex illo antecedente, proceditur in infinitum in causis, sequitur, ergo nulla causa est, ut Aristoteles et s. Thomas deducunt: quia sequitur, ergo non est prima: ergo nec media; quia prima est causa mediae, ut probatum est.

VII. En torno a aquella proposición asumida en la cuarta vía, a saber, lo que es máximamente tal en algún género, es causa de todos los demás que son de aquel género, puesto que es impugnada por Aureolo, nótese tres términos. Primero, que otra cosa es ser máximamente tal en algún género, y otra cosa es ser la especie primera o perfectísima de algún género. De donde no se asume aquí que la especie perfectísima sea causa de las demás: sino que lo máximamente tal, etc. Segundo, que el ser causa puede darse en la proposición de dos maneras: a saber, como causa eficiente propiamente dicha, o como causa ejemplar. Aquí se asume confusamente el ser causa: pues no importa para el propósito con qué causalidad el ente, el bien y lo verdadero máximos sean causa del ser, de la bondad y de la verdad de los demás; ser causa, ya sea ejemplar de todas estas cosas, ya sea eficiente, es propio de Dios. Tercero, que los demás de aquel género pueden entenderse de dos maneras: a saber, absolutamente, es decir, según todo aquello que son; y pueden entenderse según la razón de aquel género. En el propósito no se toman absolutamente, sino en cuanto tienen aquella razón: pues no decimos que lo máximamente caliente es causa de los restantes calientes según su sustancia y todo lo que son, sino solo en cuanto son calientes. – De modo que el sentido de la proposición asumida es este: Lo que máximamente posee alguna razón formal, es causa, sea ejemplar o eficiente, de los restantes que poseen la misma razón formal, en tanto que tales.

De esto se sigue que la instancia de Aureolo acerca de la blancura respecto de los colores no vale nada. Primero, porque la blancura no es el color por excelencia. Segundo, porque, aunque lo fuera, no sería necesario que por ello causara las demás especies de color de modo absoluto, sino solo en cuanto a la razón de color. Tercero, porque decir que la blancura es causa ejemplar de los demás colores en cuanto son colores no encierra inconveniente alguno: pues lo más perfecto es naturalmente ejemplar de las imperfecciones como tales; y todos los colores, cuanto más se acercan a la blancura, tanto más participan de luz y, en consecuencia, de perfección según la razón de color.

VIII. En torno a la quinta vía, hay también una objeción de Aureolo, que sin embargo santo Tomás ya había excluido antes en la III Contra Gent., cap. LXIV: a saber, que las quididades de las cosas naturales son causa suficiente de los efectos que aparecen ordenadamente etc. en el universo. Véase allí mismo, y en la Qu. de Ver., qu. V, art. 2, y encontrarás que la razón de la insuficiencia es la unidad del orden, las utilidades mutuas, las conexiones entre los contrarios, etc.: además de aquella que aquí se aduce en la respuesta a la segunda objeción, porque, en efecto, la naturaleza actúa por un fin, según II Physic.; luego o se dirige al fin por concepto propio, o dirigida por otro que lo intenta, etc.

IX. En torno a la solución del primer argumento, advierte que la respuesta a la letra consiste en negar la consecuencia. Pero como no se asigna una causa en común, sino en la materia particular de la que se trata, por eso, hablando en general, sabe primero que que uno de los opuestos excluya al otro puede entenderse de dos maneras: a saber, formalmente y efectivamente. Formalmente, en efecto, uno de los opuestos no excluye al otro sino de su receptivo, como es patente. Y así, en el asunto propuesto, puesto que el bien divino es infinito, excluye formalmente todo mal de Dios; pero no de la criatura, porque no es recibido en la criatura, sino solo en Dios mismo. Efectivamente, en cambio, uno de los opuestos excluye al otro en cuanto produce algo semejante a sí: así, la fuerza solar excluye el frío del aire, en cuanto asimila a sí el aire en el esse caliente. Y conforme a esta oposición procede el argumento: si uno de los opuestos es infinito, el otro no solo queda excluido de él formalmente, sino también efectivamente allí donde sea hallado; y esto por razón de la infinitud de su eficacia, a la cual nada puede resistir, salvo que el otro opuesto fuera también infinito. – Sabe segundo que Escoto, en I Sent., distinción II, cuestión I, ad 1, examinando este condicional, dice que es verdadero no solo formalmente, sino efectivamente, en los agentes que actúan naturalmente; pero no en los agentes voluntarios. Y resuelve el argumento aplicado al asunto, porque el bien infinito actúa voluntariamente. – En la letra, en cambio, se niega simplemente la consecuencia, y se asigna la razón, porque, en efecto, de la bondad infinita del agente se sigue que haya algunos males de los cuales resulte un bien.

X. Pero puesto que, como se ha dicho, esa respuesta mezcla el modo de causar, a saber, por la voluntad, al atribuir la permisión de los males a Dios, lo cual pertenece a la voluntad; por eso es particular. Universalmente, sin embargo, parece que hay que distinguir el antecedente. Pues lo infinito puede oponerse de dos maneras. De un modo, siendo comunicable a otros según la misma razón, como si el fuego fuera infinitamente caliente: pues el calor es comunicable a otros según la misma razón con la que está en el fuego. De otro modo, siendo incomunicable a otros según la misma razón, aunque sea participable mediante cierta analogía: así, el esse de Dios es infinito, pero no comunicable a otros según la misma razón (de lo contrario podría haber varios dioses), aunque sea participable por todos más y menos.

Digo, pues, que si uno de los opuestos, comunicable según la misma razón, es infinito, el otro no existirá ni en el mismo sujeto receptivo ni en otro cualquiera. Pero si uno de los opuestos, incomunicable según la misma razón, aunque participable, es infinito, se sigue muy bien que el otro lo excluirá de sí formalmente; pero no se sigue que el otro lo excluya eficazmente de cualquier sujeto, aun cuando se suponga que actúa naturalmente. Y la razón es que un agente infinito, participado finitamente, no excluye totalmente su opuesto de los participantes; pero un opuesto infinito e incomunicable, o sea, un bien infinito, es de esta índole: luego. – La mayor es evidente por inducción. En efecto, si el sol fuese infinitamente caliente y el calor no fuese comunicable a los inferiores según la misma razón, sino solo según una imitación analógica, el sol, en cuanto caliente, sería un agente infinito, pero participado finitamente, porque no según la misma razón. Por lo cual no produciría en nada más que una participación finita del calor, y consecuentemente no excluiría todo frío de los participantes de él, pues con el calor finitamente impreso coexiste algún grado de frío. – Es evidente también por razón. Porque por grande que sea la virtud de un agente, no excluye eficazmente al opuesto sino en cuanto este es incomposible con el efecto. Pero existiendo un agente infinito en sí, aunque finitamente participado, no es necesario que el efecto sea incomposible con cualquier grado del opuesto: porque el efecto tiene finitamente la razón de uno de los opuestos. Luego un agente infinito, solo finitamente participado, no elimina eficazmente ni totalmente a su opuesto.

Y por eso Dios glorioso, que es el bien infinito, aun si actuara naturalmente, no quitaría todo mal del universo. Pues solo finitamente es participado por cualquier cosa; y de su bondad procedería la universalidad de bienes que constituyen grados diversos en el universo, de cuyas naturalezas necesariamente surge el mal, así como de la naturaleza del lobo la muerte del cordero, y de la naturaleza de los elementos la corrupción de los compuestos, etc. Y por eso, elevando la razón a la letra asignada, se niega con razón la consecuencia: porque de la bondad infinita de Dios surge que haya mal en el ser (propiamente por el bien del universo); y no surge que no haya mal. Y así pertenece a la bondad infinita de Dios que el mal esté en sus efectos, no en sí mismo.

Quaestio III: De Dei simplicitate

Articulus I: Utrum Deus sit corpus

Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae

Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura

Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse

Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo

Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia

Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex

Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat

Quaestio IV: De Dei perfectione

Articulus I: Utrum Deus sit perfectus

Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum

Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo

Quaestio V: De bono in communi

Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente

Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens

Articulus III: Utrum omne ens sit bonum

Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis

Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine

Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile

Quaestio VI: De bonitate Dei

Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat

Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum

Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina

Quaestio VII: De infinitate Dei

Articulus I: Utrum Deus sit infinitus

Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam

Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem

Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem

Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus

Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus

Articulus II: Utrum Deus sit ubique

Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam

Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei

Quaestio IX: De Dei immutabilitate

Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis

Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium

Quaestio X: De Dei aeternitate

Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio

Articulus II: Utrum Deus sit aeternus

Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore

Articulus V: De differentia aevi et temporis

Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum

Quaestio XI: De unitate Dei

Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens

Articulus II: Utrum unum et multa opponantur

Articulus III: Utrum Deus sit unus

Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus

Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur

Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam

Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur

Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus

Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit

Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat

Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat

Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant

Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant

Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur

Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident

Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam

Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus

Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem

Quaestio XIII: De nominibus Dei

Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat

Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter

Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie

Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma

Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis

Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo

Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore

Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae

Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile

Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem

Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium

Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo

Quaestio XIV: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia

Articulus II: Utrum Deus intelligat se

Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum

Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia

Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se

Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione

Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva

Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum

Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium

Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala

Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia

Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita

Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium

Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia

Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis

Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam

Quaestio XV: De ideis

Articulus I: Utrum ideae sint

Articulus II: Utrum sint plures ideae

Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae

Quaestio XVI: De veritate

Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu

Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente

Articulus III: Utrum verum et ens convertantur

Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum

Articulus V: Utrum Deus sit veritas

Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera

Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna

Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis

Quaestio XVII: De falsitate

Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus

Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas

Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu

Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria

Quaestio XVIII: De vita Dei

Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere

Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio

Articulus III: Utrum Deo conveniat vita

Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo

Quaestio XIX: De voluntate Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas

Articulus II: Utrum Deus velit alia a se

Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit

Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum

Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam

Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur

Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis

Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat

Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum

Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium

Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi

Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa

Quaestio XX: De amore Dei

Articulus I: Utrum amor sit in Deo

Articulus II: Utrum Deus omnia amet

Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia

Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora

Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia

Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas

Articulus III: Utrum misericordia competat Deo

Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia

Quaestio XXII: De providentia Dei

Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat

Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae

Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat

Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat

Quaestio XXIII: De praedestinatione

Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo

Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato

Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet

Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo

Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis

Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa

Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus

Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum

Quaestio XXIV: De libro vitae

Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio

Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum

Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae

Quaestio XXV: De divina potentia

Articulus I: Utrum in Deo sit potentia

Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita

Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens

Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint

Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit

Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit

Quaestio XXVI: De divina beatitudine

Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat

Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum

Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati

Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur

Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum

Articulus I: Utrum processio sit in divinis

Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit

Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi

Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio

Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae

Quaestio XXVIII: De relationibus divinis

Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales

Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia

Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur

Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio

Quaestio XXIX: De personis divinis

Articulus I: De definitione personae

Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia

Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem

Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis

Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis

Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres

Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis

Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis

Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis

Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre

Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis

Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali

Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione

Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci

Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis

Articulus III: Utrum sint quinque notiones

Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus

Quaestio XXXIII: De persona Patris

Articulus I: Utrum competat Patri esse principium

Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae

Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur

Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium

Quaestio XXXIV: De persona Filii

Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale

Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii

Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam

Quaestio XXXV: De imagine

Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter

Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii

Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti

Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae

Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio

Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium

Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti

Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor

Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti

Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto

Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum

Articulus I: Utrum donum sit nomen personale

Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti

Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis

Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona

Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae

Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis

Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona

Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona

Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus

Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa

Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates

Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona

Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes

Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases

Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus

Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales

Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii

Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo

Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam

Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit

Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem

Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis

Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri

Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae

Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem

Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso

Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam

Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum

Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti

Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum

Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis

Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti

Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti

Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae

Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti

Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter

Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa

Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo

Articulus II: Utrum materia prima sit creata a Deo

Articulus III: Utrum causa exemplaris sit aliquid praeter Deum

Articulus IV: Utrum Deus sit causa finalis omnium

Quaestio XLV: De modo emanationis rerum a primo principio

Articulus I: Utrum creare sit ex nihilo aliquid facere

Articulus II: Utrum Deus possit aliquid creare

Articulus III: Utrum creatio sit aliquid in creatura

Articulus IV: Utrum creari sit proprium compositorum et subsistentium

Articulus V: Utrum solius Dei sit creare

Articulus VI: Utrum creare sit proprium alicuius personae

Articulus VII: Utrum in creaturis sit necesse inveniri vestigium Trinitatis

Articulus VIII: Utrum creatio admisceatur in operibus naturae et artis

Quaestio XLVI: De principio durationis rerum creatarum

Articulus I: Utrum universitas creaturarum semper fuerit

Articulus II: Utrum mundum incoepisse sit articulus fidei

Articulus III: Utrum creatio rerum fuerit in principio temporis

Quaestio XLVII: De distinctione rerum in communi

Articulus I: Utrum rerum multitudo et distinctio sit a Deo

Articulus II: Utrum inaequalitas rerum sit a Deo.

Articulus III: Utrum sit unus mundus tantum

Quaestio XLVIII: De distinctione rerum in speciali

Articulus I: Utrum malum sit natura quaedam

Articulus II: Utrum malum inveniatur in rebus

Articulus III: Utrum malum sit in bono sicut in subiecto

Articulus IV: Utrum malum corrumpat totum bonum

Articulus V: Utrum malum sufficienter dividatur per poenam et culpam

Articulus VI: Utrum habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Quaestio XLIX: De causa mali

Articulus I: Utrum bonum possit esse causa mali

Articulus II: Utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali

Articulus III: Utrum sit unum summum malum, quod sit causa omnis mali

Quaestio L: De substantia angelorum absolute

Articulus I: Utrum angelus sit omnino incorporeus

Articulus II: Utrum angelus sit compositus ex materia et forma

Articulus III: Utrum angeli sint in aliquo magno numero

Articulus IV: Utrum angeli differant specie

Articulus V: Utrum angeli sint incorruptibiles

Quaestio LI: De comparatione angelorum ad corpora

Articulus I: Utrum angeli habeant corpora naturaliter sibi unita

Articulus II: Utrum angeli assumant corpora

Articulus III: Utrum angeli in corporibus assumptis opera vitae exerceant

Quaestio LII: De comparatione angelorum ad loca

Articulus I: Utrum angelus sit in loco

Articulus II: Utrum angelus possit esse in pluribus locis simul

Articulus III: Utrum plures angeli possint simul esse in eodem loco

Quaestio LIII: De motu locali angelorum

Articulus I: Utrum angelus possit moveri localiter

Articulus II: Utrum angelus transeat per medium

Articulus III: Utrum motus angeli sit in instanti

Quaestio LIV: De cognitione angelorum

Articulus I: Utrum intelligere angeli sit eius substantia

Articulus II: Utrum intelligere angeli sit eius esse

Articulus III: Utrum potentia intellectiva angeli sit eius essentia

Articulus IV: Utrum in angelo sit intellectus agens et possibilis

Articulus V: Utrum in angelis sit sola intellectiva cognitio

↑ Top of work