Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan

Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

First published 1507

Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.

This work is being completed — add a section.


Praefatio ad Oliverium Carrafam

In Prooemium Summae Theologiae

Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat

Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi

Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia

Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia

Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica

Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis

Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia

Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae

Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa

Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris

Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus

Quaestio II: De Deo, an Deus sit

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile

Articulus III: Utrum Deus sit

Quaestio III: De Dei simplicitate

Articulus I: Utrum Deus sit corpus

Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae

Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura

Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse

Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo

Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia

Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex

Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat

Quaestio IV: De Dei perfectione

Articulus I: Utrum Deus sit perfectus

Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum

Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo

Quaestio V: De bono in communi

Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente

Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens

Articulus III: Utrum omne ens sit bonum

Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis

Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine

Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile

Quaestio VI: De bonitate Dei

Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat

Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum

Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina

Quaestio VII: De infinitate Dei

Articulus I: Utrum Deus sit infinitus

Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam

Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem

Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem

Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus

Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus

Articulus II: Utrum Deus sit ubique

Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam

Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei

Quaestio IX: De Dei immutabilitate

Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis

Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium

Quaestio X: De Dei aeternitate

Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio

Articulus II: Utrum Deus sit aeternus

Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore

Articulus V: De differentia aevi et temporis

Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum

Quaestio XI: De unitate Dei

Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens

Articulus II: Utrum unum et multa opponantur

Articulus III: Utrum Deus sit unus

Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus

Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur

Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam

Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur

Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus

Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit

Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat

Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat

Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant

Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant

Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur

Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident

Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam

Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus

Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem

Quaestio XIII: De nominibus Dei

Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat

Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter

Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie

Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma

Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis

Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo

Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore

Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae

Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile

Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem

Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium

Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo

Quaestio XIV: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia

Articulus II: Utrum Deus intelligat se

Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum

Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia

Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se

Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione

Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva

Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum

Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium

Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala

Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia

Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita

Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium

Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia

Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis

Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam

Quaestio XV: De ideis

Articulus I: Utrum ideae sint

Articulus II: Utrum sint plures ideae

Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae

Quaestio XVI: De veritate

Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu

Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente

Articulus III: Utrum verum et ens convertantur

Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum

Articulus V: Utrum Deus sit veritas

Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera

Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna

Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis

Quaestio XVII: De falsitate

Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus

Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas

Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu

Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria

Quaestio XVIII: De vita Dei

Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere

Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio

Articulus III: Utrum Deo conveniat vita

Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo

Quaestio XIX: De voluntate Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas

Articulus II: Utrum Deus velit alia a se

Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit

Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum

Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam

Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur

Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis

Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat

Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum

Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium

Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi

Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa

Quaestio XX: De amore Dei

Articulus I: Utrum amor sit in Deo

Articulus II: Utrum Deus omnia amet

Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia

Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora

Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia

Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas

Articulus III: Utrum misericordia competat Deo

Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia

Quaestio XXII: De providentia Dei

Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat

Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae

Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat

Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat

Quaestio XXIII: De praedestinatione

Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo

Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato

Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet

Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo

Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis

Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa

Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus

Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum

Quaestio XXIV: De libro vitae

Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio

Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum

Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae

Quaestio XXV: De divina potentia

Articulus I: Utrum in Deo sit potentia

Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita

Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens

Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint

Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit

Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit

Quaestio XXVI: De divina beatitudine

Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat

Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum

Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati

Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur

Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum

Articulus I: Utrum processio sit in divinis

Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit

Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi

Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio

Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae

Quaestio XXVIII: De relationibus divinis

Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales

Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia

Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur

Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio

Quaestio XXIX: De personis divinis

Articulus I: De definitione personae

Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia

Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem

Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis

Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis

Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres

Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis

Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis

Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis

Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre

Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis

Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali

Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione

Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci

Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis

Articulus III: Utrum sint quinque notiones

Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus

Quaestio XXXIII: De persona Patris

Articulus I: Utrum competat Patri esse principium

Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae

Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur

Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium

Quaestio XXXIV: De persona Filii

Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale

Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii

Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam

Quaestio XXXV: De imagine

Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter

Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii

Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti

Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae

Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio

Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium

Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti

Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor

Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti

Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto

Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum

Articulus I: Utrum donum sit nomen personale

Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti

Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis

Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona

Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae

Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis

Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona

Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona

Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus

Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa

Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates

Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona

Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes

Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases

Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus

Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales

Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii

Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo

Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam

Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit

Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem

Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis

Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri

Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae

Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem

Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso

Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam

Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum

Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti

Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum

Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis

Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti

Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti

Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae

Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti

Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter

Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa

Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo

Articulus II: Utrum materia prima sit creata a Deo

Articulus III: Utrum causa exemplaris sit aliquid praeter Deum

Articulus IV: Utrum Deus sit causa finalis omnium

Quaestio XLV: De modo emanationis rerum a primo principio

Articulus I: Utrum creare sit ex nihilo aliquid facere

Articulus II: Utrum Deus possit aliquid creare

Articulus III: Utrum creatio sit aliquid in creatura

Articulus IV: Utrum creari sit proprium compositorum et subsistentium

Articulus V: Utrum solius Dei sit creare

Articulus VI: Utrum creare sit proprium alicuius personae

Articulus VII: Utrum in creaturis sit necesse inveniri vestigium Trinitatis

Articulus VIII: Utrum creatio admisceatur in operibus naturae et artis

Quaestio XLVI: De principio durationis rerum creatarum

Articulus I: Utrum universitas creaturarum semper fuerit

Articulus II: Utrum mundum incoepisse sit articulus fidei

Articulus III: Utrum creatio rerum fuerit in principio temporis

Quaestio XLVII: De distinctione rerum in communi

Articulus I: Utrum rerum multitudo et distinctio sit a Deo

Articulus II: Utrum inaequalitas rerum sit a Deo.

Articulus III: Utrum sit unus mundus tantum

Quaestio XLVIII: De distinctione rerum in speciali

Articulus I: Utrum malum sit natura quaedam

Articulus II: Utrum malum inveniatur in rebus

Articulus III: Utrum malum sit in bono sicut in subiecto

Articulus IV: Utrum malum corrumpat totum bonum

Articulus V: Utrum malum sufficienter dividatur per poenam et culpam

Articulus VI: Utrum habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Quaestio XLIX: De causa mali

Articulus I: Utrum bonum possit esse causa mali

Articulus II: Utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali

Articulus III: Utrum sit unum summum malum, quod sit causa omnis mali

Quaestio L: De substantia angelorum absolute

Articulus I: Utrum angelus sit omnino incorporeus

Articulus II: Utrum angelus sit compositus ex materia et forma

Articulus III: Utrum angeli sint in aliquo magno numero

Articulus IV: Utrum angeli differant specie

Articulus V: Utrum angeli sint incorruptibiles

El título es claro. – En el cuerpo, una conclusión: Los ángeles son incorruptibles según su naturaleza. – Se prueba de dos modos. Primero así. Todo lo que se corrompe se corrompe porque su forma se separa de la materia: luego los ángeles son incorruptibles.

La consecuencia vale: porque los ángeles son formas subsistentes y totalmente inmateriales, y por ello en ellos no puede tener lugar la separación de la forma respecto de la materia. – El antecedente, por su parte, se prueba así. El esse conviene per se a la forma: luego es inseparable de la forma: luego en toda corrupción se produce separación respecto de la materia.

El primer antecedente ahora asumido se prueba por el hecho de que a cualquier cosa a la que conviene el esse, le conviene por razón de la forma; como es claro en la materia, que dista máximamente de la forma. – La primera consecuencia, por su parte, es clara por I Poster.; y se declara con el ejemplo de la redondez del círculo y del bronce, o del círculo de bronce. – La segunda consecuencia, en cambio, se funda en dos cosas. La primera es: La corrupción es mutación del esse al no esse. La segunda es: En toda corrupción es preciso que la materia permanezca. De éstas, en efecto, se sigue manifiestamente la separación de la forma respecto de la materia. Porque, como en toda corrupción se destruye algún esse, y el esse no puede separarse de la forma, es preciso que el esse y la forma vayan juntos; y como, por otra parte, en toda corrupción es preciso que el sujeto permanezca, es necesario que, si la corrupción se produce, el esse se separe del sujeto que permanece, y por ello también la forma se separe del mismo: de otro modo la corrupción no puede entenderse.

II. Acerca de la primera razón, surge una duda sobre la verdad de aquella proposición asumida, a saber, el esse conviene per se a la forma. Ésta, en efecto, o es falsa, o no infiere nada respecto del propósito. Puede interpretarse, en efecto, de dos modos. Primero, en cuanto el término per se se distingue de por otro, y significa lo mismo que sin medio, o inmediatamente. Y de este modo, aunque sea verdadera, no prueba sin embargo el propósito: porque de ello no se sigue que el esse mismo sea inseparable de la forma. No vale, en efecto: A conviene a B inmediatamente, luego inseparablemente; como es claro de la forma respecto de la materia, y de la blancura respecto de la superficie. – A esta interpretación se opone también la declaración de Santo Tomás por la redondez y el círculo, etc.

Del segundo modo puede tomarse el término per se, en cuanto se distingue de per accidens. Y así la proposición es falsa, tanto en la doctrina de Santo Tomás como simplemente. Según Santo Tomás, en efecto, el esse se predica per accidens de cualquier forma fuera de Dios; de modo que ni es de la esencia de ninguna forma, ni fluye de ella como propiedad, como dijo más arriba en la qu. III, art. 4; porque ninguna cosa es causa suficiente de sí misma para que sea. – Simplemente, en cambio, porque ninguna cosa puede entenderse bajo el opuesto de lo que le conviene per se: ahora bien, consta que, sin contradicción, de cualquier forma, excepto la divina, puede decirse que no es: luego el esse no conviene per se a la forma.

III. A esto se dice que el término per se puede interpretarse de ambos modos. Y en cuanto al primer modo, ha de distinguirse acerca del medio, a saber, de la acción media y de la forma media. De la conjunción, en efecto, de algunas cosas inmediatamente, es decir, sin forma media, no puede concluirse la inseparabilidad, como se probó al objetar. – Pero siempre que dos cosas se tienen de tal modo que se conjuntan universalmente sin acción media que las conjunte, entonces es preciso que esas dos sean inseparables entre sí: porque cuantas cosas se generan por la misma generación, se corrompen también por la misma corrupción. Ahora bien, tal inmediación de la acción no se encuentra entre la materia y la forma, y otras cosas semejantes: porque consta que, preexistiendo los sujetos, el agente los conjunta por su acción. Pero entre una forma cualquiera y la existencia de la cosa no media ninguna acción que una ésta con aquélla: porque no se hace primero la forma y luego, por otra acción, se une al existir; sino que el hacerse mismo de la forma termina en aquella conjunción. Y por eso se tienen inseparablemente.

IV. Para evidencia del segundo modo, hay que saber que el que algo convenga a algo per se, es decir, no per accidens, ocurre de dos modos: de un modo simpliciter, de otro físicamente. Se llama perseidad simpliciter la que se funda en la relación de los términos tomados absolutamente; perseidad física, en cambio, la que se funda en la relación de los términos puestos en el esse natural. Ejemplo del primero: el cinco es impar; ejemplo del segundo: Sócrates algún día se corromperá. Ahora bien, estas dos perseidades coinciden en que, así como lo que conviene a algo per se simpliciter se adhiere necesaria e inseparablemente a ello tomado absolutamente, así, proporcionalmente, lo que conviene a algo per se físicamente lo acompaña necesaria e inseparablemente puesto en el esse natural. Difieren, en cambio, porque los predicados per se simpliciter no suponen nada no necesario, pues miran a los sujetos tomados absolutamente; los predicados per se físicamente, en cambio, suponen algo no necesario, a saber, que los sujetos hayan sido producidos en la naturaleza de las cosas (la producción de las cosas, sin embargo, no siempre es necesaria); y esto es porque tales predicados miran a los sujetos en el esse físico. De ahí que difieran, en segundo lugar, porque la primera perseidad es tan necesaria que lo opuesto implica contradicción; la segunda perseidad, en cambio, no es necesaria sino con la necesidad del curso natural; y por eso lo opuesto no implica contradicción. – Todo esto dicho sobre la perseidad física es claro comparando la corrupción actual, no ahora sino algún día, con cualquier corruptible. No le ocurre, en efecto, a un mixto cualquiera, per accidens, corromperse algún día, sino que le conviene per se por los principios esenciales: y sin embargo no implica contradicción que nunca se corrompa; implica contradicción, en cambio, que, dejado a su naturaleza, nunca se corrompa.

Y por esto es clara la respuesta a lo objetado. Porque existir es un predicado accidental respecto de cualquier naturaleza fuera de la divina, es decir, no per se simpliciter: y por eso lo opuesto no implica contradicción. Se dice, en cambio, predicado per se respecto de la forma, porque se le conjunta por perseidad física: porque a la forma producida la acompaña necesariamente el existir, y no per accidens. Y esto es verdadero, e infiere eficazmente el propósito.

V. Ha de notarse, sin embargo, y tenerse ante los ojos esta distinción: porque es útil y necesaria, en muchas materias, tanto para lo teologal como para lo físico. – Se resuelve también por lo dicho la objeción sobre la separación de la existencia propia respecto del alma de Cristo producida en la naturaleza de las cosas (porque aquélla, según Santo Tomás, no tiene un esse de existencia propio). Pues ya por lo dicho es claro que el esse acompaña per se e inseparablemente a la forma producida, en cuanto de sí depende, o dejada a sí misma: ahora bien, el alma de Cristo producida no fue dejada a sí misma, sino prevenida por el Verbo divino, y asumida al esse del Verbo.

VI. La segunda razón, por un signo, es ésta. El objeto del entendimiento es sempiterno: luego la sustancia intelectual es incorruptible. – El antecedente se prueba: porque está sobre el tiempo. – La consecuencia, en cambio: porque la especie y la razón de la intelección se comprenden desde el objeto; y el modo de la operación muestra el modo de ser del que opera, porque cada cosa obra según lo que es en acto.

VII. Aquí han de notarse dos cosas acerca del antecedente. Primero, que el sujeto del antecedente, a saber, el término objeto del entendimiento, puede tomarse de dos modos: a saber, materialmente, por la cosa que es objeto del entendimiento; de otro modo, formalmente, es decir, por lo inteligible en acto en cuanto tal. Del primer modo no se toma aquí, sino del segundo.

Segundo, que el predicado del antecedente, a saber, el término sempiterno, puede tomarse de dos modos: a saber, positivamente y negativamente. Y aunque, expuesto del segundo modo, es indudablemente verdadero, y del primer modo es de algún modo ambiguo, en ambos sentidos sirve sin embargo al propósito, y más en el primero. A nadie le cabe duda, en efecto, de que lo inteligible en acto en cuanto tal, como abstrae del movimiento y de la mutación, es inmutable y necesario, y por ello perpetuo negativamente. Y si alguien lo escrutare más profundamente, hallará que, porque lo inteligible, en cuanto tal, está sobre el tiempo y el movimiento, resulta también que lo inteligible, hablando per se, reivindica para sí la sempiternidad, como el movimiento la velocibilidad al infinito (y por ello le es accidental a lo inteligible corromperse, porque es así inteligible, por ejemplo, en los fantasmas): y que lo inteligible en acto, si existiera fuera del alma en cuanto tal, se pondría sempiterno positivamente según su esse; puesto que se pondría que lo inteligible tiene el existir sobre el tiempo y el movimiento. Luego en acto en cuanto tal, si existe, es sempiterno positivamente: y si no, es sempiterno per se negativamente.

VIII. Acerca de la consecuencia, adviértase que la fuerza de la consecuencia consiste en esto. Lo inteligible en acto, en cuanto tal, está sobre el tiempo: luego la intelección es de las cosas que están sobre el tiempo: luego también la sustancia intelectual. – La primera consecuencia se prueba: porque la razón de la operación se toma del objeto propio tomado formalmente. Si, en efecto, lo inteligible, en cuanto tal, se eleva sobre el movimiento y el tiempo, exige inmovilidad y sempiternidad, debe resultar que la condición de la intelección se tome de la inmovilidad y la sempiternidad: y por ello pertenece al mismo orden. – La segunda consecuencia, a su vez, se prueba: porque si entender es operar de este modo, a saber, sobre el tiempo, etc., entonces el modo de ser de la sustancia intelectual estará también sobre el tiempo y el movimiento. Luego será un ente sempiterno.

Adviértase bien aquí que de la sempiternidad del objeto no hemos inferido la sempiternidad de la operación: sino que ella es del orden de lo sempiterno, es decir, elevada sobre el tiempo y el movimiento. Y esto hablando per se, de la intelección en cuanto tal: porque per accidens ocurre que la intelección de tal modo, a saber, por fantasmas, esté con lo continuo y el tiempo. – Por el hecho, en cambio, de que la intelección esté así elevada sobre el tiempo, tenemos un gran signo de que el entendimiento, en cuanto tal, está más elevado; y por ello subsiste incorruptiblemente.

Quaestio LI: De comparatione angelorum ad corpora

Articulus I: Utrum angeli habeant corpora naturaliter sibi unita

Articulus II: Utrum angeli assumant corpora

Articulus III: Utrum angeli in corporibus assumptis opera vitae exerceant

Quaestio LII: De comparatione angelorum ad loca

Articulus I: Utrum angelus sit in loco

Articulus II: Utrum angelus possit esse in pluribus locis simul

Articulus III: Utrum plures angeli possint simul esse in eodem loco

Quaestio LIII: De motu locali angelorum

Articulus I: Utrum angelus possit moveri localiter

Articulus II: Utrum angelus transeat per medium

Articulus III: Utrum motus angeli sit in instanti

Quaestio LIV: De cognitione angelorum

Articulus I: Utrum intelligere angeli sit eius substantia

Articulus II: Utrum intelligere angeli sit eius esse

Articulus III: Utrum potentia intellectiva angeli sit eius essentia

Articulus IV: Utrum in angelo sit intellectus agens et possibilis

Articulus V: Utrum in angelis sit sola intellectiva cognitio

↑ Top of work