Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan

Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

First published 1507

Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.

This work is being completed — add a section.


Praefatio ad Oliverium Carrafam

In Prooemium Summae Theologiae

Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat

Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi

Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia

Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia

Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica

Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis

Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia

Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae

Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa

Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris

Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus

Quaestio II: De Deo, an Deus sit

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile

Articulus III: Utrum Deus sit

Quaestio III: De Dei simplicitate

Articulus I: Utrum Deus sit corpus

Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae

Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura

Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse

Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo

Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia

Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex

Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat

Quaestio IV: De Dei perfectione

Articulus I: Utrum Deus sit perfectus

Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum

Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo

Quaestio V: De bono in communi

Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente

Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens

Articulus III: Utrum omne ens sit bonum

Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis

Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine

Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile

Quaestio VI: De bonitate Dei

Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat

Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum

Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina

Quaestio VII: De infinitate Dei

Articulus I: Utrum Deus sit infinitus

Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam

Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem

Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem

Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus

Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus

Articulus II: Utrum Deus sit ubique

Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam

Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei

Quaestio IX: De Dei immutabilitate

Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis

Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium

Quaestio X: De Dei aeternitate

Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio

Articulus II: Utrum Deus sit aeternus

Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore

Articulus V: De differentia aevi et temporis

Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum

Quaestio XI: De unitate Dei

Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens

Articulus II: Utrum unum et multa opponantur

Articulus III: Utrum Deus sit unus

Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus

Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur

Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam

Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur

Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus

Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit

Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat

Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat

Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant

Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant

Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur

Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident

Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam

Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus

Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem

Quaestio XIII: De nominibus Dei

Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat

Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter

Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie

Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma

Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis

Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo

Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore

Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae

Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile

Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem

Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium

Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo

Quaestio XIV: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia

Articulus II: Utrum Deus intelligat se

Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum

Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia

Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se

Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione

Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva

Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum

Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium

Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala

Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia

Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita

Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium

Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia

Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis

Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam

Quaestio XV: De ideis

Articulus I: Utrum ideae sint

Articulus II: Utrum sint plures ideae

Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae

Quaestio XVI: De veritate

Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu

Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente

Articulus III: Utrum verum et ens convertantur

Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum

Articulus V: Utrum Deus sit veritas

Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera

Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna

Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis

Quaestio XVII: De falsitate

Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus

Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas

Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu

Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria

Quaestio XVIII: De vita Dei

Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere

Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio

Articulus III: Utrum Deo conveniat vita

Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo

Quaestio XIX: De voluntate Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas

Articulus II: Utrum Deus velit alia a se

Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit

Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum

Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam

Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur

Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis

Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat

Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum

Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium

Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi

Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa

Quaestio XX: De amore Dei

Articulus I: Utrum amor sit in Deo

Articulus II: Utrum Deus omnia amet

Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia

Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora

Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia

Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas

Articulus III: Utrum misericordia competat Deo

Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia

Quaestio XXII: De providentia Dei

Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat

Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae

Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat

Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat

Quaestio XXIII: De praedestinatione

Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo

Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato

Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet

Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo

Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis

Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa

Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus

Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum

Quaestio XXIV: De libro vitae

Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio

Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum

Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae

Quaestio XXV: De divina potentia

Articulus I: Utrum in Deo sit potentia

Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita

Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens

Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint

Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit

Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit

Quaestio XXVI: De divina beatitudine

Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat

Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum

Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati

Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur

Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum

Articulus I: Utrum processio sit in divinis

Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit

Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi

Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio

Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae

Quaestio XXVIII: De relationibus divinis

Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales

Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia

Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur

Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio

Quaestio XXIX: De personis divinis

Articulus I: De definitione personae

Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia

Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem

Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis

Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis

Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres

Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis

Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis

Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis

Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre

Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis

Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali

Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione

Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci

Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis

Articulus III: Utrum sint quinque notiones

Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus

Quaestio XXXIII: De persona Patris

Articulus I: Utrum competat Patri esse principium

Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae

Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur

Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium

Quaestio XXXIV: De persona Filii

Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale

Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii

Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam

Quaestio XXXV: De imagine

Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter

Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii

Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti

Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae

Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio

Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium

Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti

Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor

Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti

Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto

Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum

Articulus I: Utrum donum sit nomen personale

Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti

Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis

Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona

Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae

Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis

Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona

Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona

Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus

Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa

Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates

Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona

Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes

Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases

Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus

Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales

Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii

Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo

Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam

Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit

Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem

Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis

Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri

Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae

Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem

Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso

Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam

Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum

Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti

Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum

Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis

Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti

Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti

Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae

Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti

Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter

Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa

Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo

Articulus II: Utrum materia prima sit creata a Deo

In the title, created is not taken properly, as distinguished against co-created: but as distinguished against uncreated, namely, that which is not caused efficiently.

In the body he does two things: first, he sets out three orders of efficient causes, discovered gradually by the philosophers; second, there: Hoc igitur, he answers the question raised.

II. As to the first, he makes four points. First, the first order of causes, of accidental transmutations. – Second, according to the order of causes, of substantial transmutations. – Third, there: But it must be considered, the agreement between these orders among themselves. And it consists in this, that in both cases the philosophers assigned particular agent causes to things. This is proved: because in both ways they considered particular being particularly, namely insofar as it is such a being, or insofar as it is this being. This is proved: because just as the subject is contracted through an accidental form to a determinate mode of being (essendi), so prime matter through a substantial form to a determinate species. – Fourth, he posits the third order of causes: and in it is the cause of beings inasmuch as they are beings. And this cause is said to be investigated from the consideration of beings, not only according as they are this or that, as in the previous cases, but according as they are beings.

III. Concerning these orders of causes, note first how being or this esse is taken in this passage. For three conditions of things are posited here, namely accidental esse, substantial esse, and absolute esse: which are not distinguished among themselves in a uniform manner. For between substantial and accidental esse, the disparity is manifest. Absolute esse, however, is not a third thing, but stands to those as animal does to such and such an animal. And therefore, although whenever some esse comes to be, whether substantial or accidental, being comes to be (just as when a man comes to be, an animal comes to be, and when something white comes to be, something colored comes to be); nevertheless esse is not always brought about per se, but sometimes per accidens and sometimes per se. And when indeed esse comes to be per accidens, it comes to be from every cause: and this lies outside our present purpose. But when it comes to be per se, it comes to be from the cause of being alone insofar as it is being. And in this way the present text speaks of esse itself, that is, of being: and this is intimated by that mark of specification, insofar as they are beings.

And therefore in the text it is said that those considering the causes of transmutations, both substantial and accidental, considered things under a certain particular consideration, that is, according to some special account, and not according to the most universal account: that is, they considered them insofar as they are these, for instance man, ox, animal, etc., or such, for instance heavy, rare, white, sweet, etc.; and not insofar as they have being.

IV. Concerning the agreement between the first two orders, and their difference from the third, a doubt arises as to how far the reason given in the text is valid, when it says that, because matter is contracted by form, just as substance etc., therefore in both cases particular reasons and causes have been considered, and for this reason there remains to be considered being inasmuch as it is being, and the first and most universal cause. These points are sufficiently ambiguous, both on account of authority and on account of reason. On account of authority indeed: because, as is clear from Metaphysics XII Metaphysics, text 28, the causes of being inasmuch as it is being are the causes that make substance out of pure potency. – And Physics V Physics, text 7, it is said that in substantial generation a being simply is made from a non-being simply; therefore a being inasmuch as it is being comes to be. And the same is found a thousand times over in the philosophy of Aristotle.

But as for the reason: because to become being inasmuch as being, and being inasmuch as being in act, is the same thing; since potency is a diminishing condition, as is said in IV Metaphysics, commentary XV. But being in act comes per se from being in pure potency: therefore it is by substantial transmutation that a thing becomes being inasmuch as being. And thus the difference assigned in the text is none at all. And its reason collapses: because matter, even if it is contracted, is nevertheless not contracted as though it were something in itself, but because through contraction it receives esse simply and absolutely; for of itself it is neither a what, nor a quality, nor anything of the other genera, as is said in VII Metaphysics, text 8.

V. Concerning the third order itself a doubt arises, because it presupposes falsely that being, inasmuch as it is being, has an efficient cause. For if being, inasmuch as it is being, had an efficient cause, every being would have an efficient cause insofar as it is a being: and thus God, as a being, would be caused, etc. And the inference holds, even if ly inasmuch as is held specifically; as is clear when it is said: being, inasmuch as it is being, is the subject of metaphysics; therefore every being, insofar as it is a being, is the subject of metaphysics.

VI. Before these are answered, the second part of the body of the article must be treated so that all things may be made clear at once, since they are interconnected. The Author therefore answers the question affirmatively, namely: Prime matter must be created by the universal cause of beings, which is God.

It is proved. The cause of beings insofar as they are beings is the cause of beings with respect to everything that pertains to their esse in whatever way; therefore prime matter must be from the universal cause of beings. – The consequence is clear. – And the antecedent is inferred in the text from the previously stated difference between the cause of being insofar as it is being, and the causes of transmutations; namely, that the latter are causes of beings insofar as they are these or such, while the former is their cause insofar as they are beings.

VII. Concerning the antecedent of this argument, a doubt arises as to how much force it has: A is the cause of beings inasmuch as they are beings, therefore it is the cause of everything that pertains to their esse; since it does not have force, A is the cause of man inasmuch as he is man, therefore he is the cause of everything that pertains to the esse of man; and similarly for the cause of an ox and the rest. And that it does not have force is evident if we suppose the Platonic ideas to be per se causes of sensible things: for it is clear that the idea of man would be the cause of men, in this way; and yet it would not cause matter, which is nevertheless part of man. And the same judgment holds concerning any transmuting agent.

VIII. To make these difficulties evident, it must first be set forth when a being comes to be per se. According, then, to the doctrine of Book I Physics, text 76, speaking in general terms, something comes to be in two ways: namely, per se and per accidens. And, as is said there, that comes to be per se whose form was not present immediately before this; but that comes to be per accidens whose form was present before it came to be. An example of the first: when the colored comes to be from the uncolored; an example of the second: when from black there comes to be colored, because it becomes white; for in the black, colored was already present. And the reason for this difference is assigned there most excellently: namely, that no agent per se intends to make that which already is, but that which is not, so that it may be. – The particle ly ex is taken here not as signifying the relation of a subject, but the order of duration with respect to the terminus a quo; so that it signifies the same as post, as is clear there.

Being, therefore, comes to be in two ways: namely, per accidens and per se. Per accidens indeed it comes to be when the agent finds being already there, or when being is made from being, as when colored comes to be from black; but per se when it comes to be from non-being, as when colored comes to be from what is not colored; and for the same reason. And since every agent of transmutation finds some being in act, from which it makes another being in act, therefore no agent makes being per se, but only per accidens. For since it finds being, though not that which it intends to generate, it does not act per se so as to make being; rather it happens that, intending to make such a being, it also makes being. Hence, if it did not intend to make anything except being itself, it would not act at all: for being already exists before its action.

If, therefore, this Peripatetic doctrine, most excellently grounded upon continuous experience and reason, is true; it must be said that, just as for something colored to come to be per se, there must not have previously been something colored, so for being (ens) to come to be per se, there must not have previously been being. This, however, is for nothing to preexist, and for the whole to come to be not from something. And thus it must be that, if being comes to be per se, it comes to be after the nothing of that very being. And from these points the reasoning of what is said in the text is clear. For since every agent found acting determines a subject, it plainly follows that it does not make being per se, but determines it to this or that. For prime matter, even if in itself it is neither a what nor a such, is nevertheless of such a kind a being (ens) that each thing producible from itself places itself outside nothing by means of her: for she is in potency something of all things. And therefore she deservedly impedes the causation of being insofar as it is being: and from an agent producing being per se, the whole effect must be produced syncategorematically, as is said in the text.

IX. To the first doubt, then it is said that, speaking of the intrinsic causes, the same causes—though not in the same way—are causes of beings insofar as they are beings, and of transmutable things as such: namely matter and form, as is clear in Book I Physics, and Book VII Metaphysics For transmutable beings, inasmuch as they are beings, consist of matter and form; but those separate from matter consist of form alone. Speaking also of the extrinsic principles, the principles of transmutable things and of beings as such coincide materially: since God, glorious and first mover, is also the supreme end and the first principle of being (esse). And therefore one sometimes finds, without distinction, discussion of the causes of beings insofar as they are beings and of the causes of transmutation. The reader must nevertheless carefully discern when the discourse is verified formally and when materially. For here we speak formally, and therefore we distinguish the causes of being (ens) insofar as it is being from the causes of transmutation.

That which is added from V Physics, and similar passages, presents no obstacle. For it is one thing to come to be a being simply, and another to come to be a being insofar as it is a being: the former signifies coming to be a being from pure potency as subject, while the latter signifies coming to be a being after non-being simply. .

But as to the reason: even granting that becoming being per se and being in act are the same, it must be denied that being in act comes to be per se when it comes to be from pure potency. For a thing never comes to be per se except when it comes to be after not-being in act; but this can never happen through transmutation, as is clear from what has been said. And beware lest you be deceived, not knowing how to distinguish between these propositions: being in act comes to be from being in potency per se, and being in act comes to be per se. For in the first is noted the relation of the term to the subject, and it is true: because if being in act has a subject, its subject per se is being in potency; and in this sense it is posited in book XII of the Metaphysics, text 8. In the second, however, is noted the relation of the term to its coming-to-be absolutely; and therefore it is never verified when the ratio of the term was already present.

X. To the second doubt it is said that from the specificative to the universal the consequence does not hold simply, nor with the mark of specification, formally speaking. For this does not hold: Socrates is curly insofar as he has hair, therefore every one having hair, as such, is curly, etc. Hence, since in this proposition, being (ens), insofar as it is being, has causes, the word ly insofar as is taken specificatively; for the sense is that being has causes not only according to the special rationes of being (esse), such as human, equine, etc., but also according to the very ratio of being itself (although not in every case, because not in God); for Socrates does not depend only because he is a man or an animal, but also because he is, etc. – As for the instance brought forward, it does no harm: because it holds on account of the matter.

XI. But to the third doubt it is said that, speaking formally, in every matter the following holds: A is the per se efficient cause of B insofar as B, therefore it is the cause of everything that pertains to the being of B as such; otherwise it would not be a sufficient and properly per se cause of B. And thus the proper cause of man insofar as he is man is the cause of everything that pertains to the being of man as such. And similarly, the cause of being insofar as being is the cause of everything that pertains to being as such. And in this there is no difference. But the disparity lies in the further consequence, because of matter. For between being and the remaining more specific things, for example man, animal, etc., there is this much difference: that in the latter, one thing is matter absolutely considered, and another is matter insofar as it is the matter of that thing (since matter absolutely considered is ingenerable and incorruptible, but insofar as it is proper to man, it is from an agent producing man); whereas in being, matter and matter insofar as it is of being are the same (since matter absolutely considered can exist only as the being of something). Therefore, in the case of specific terms, the inference does not hold, A is per se the cause of man, therefore it is the cause of everything that pertains to man; rather one must add, as such. And afterwards the further inference does not hold either: therefore it is the cause of everything that pertains to the being of man; and therefore it is the cause of matter, which is a part of man. But in the most universal term, namely being, it does hold first: A is the cause of being as being, therefore it is the cause of everything that pertains to being as such; and it holds further: therefore it is the cause of everything that pertains to being; and therefore it is the cause of matter, which is a part of being; as is inferred in the text.

Articulus III: Utrum causa exemplaris sit aliquid praeter Deum

Articulus IV: Utrum Deus sit causa finalis omnium

Quaestio XLV: De modo emanationis rerum a primo principio

Articulus I: Utrum creare sit ex nihilo aliquid facere

Articulus II: Utrum Deus possit aliquid creare

Articulus III: Utrum creatio sit aliquid in creatura

Articulus IV: Utrum creari sit proprium compositorum et subsistentium

Articulus V: Utrum solius Dei sit creare

Articulus VI: Utrum creare sit proprium alicuius personae

Articulus VII: Utrum in creaturis sit necesse inveniri vestigium Trinitatis

Articulus VIII: Utrum creatio admisceatur in operibus naturae et artis

Quaestio XLVI: De principio durationis rerum creatarum

Articulus I: Utrum universitas creaturarum semper fuerit

Articulus II: Utrum mundum incoepisse sit articulus fidei

Articulus III: Utrum creatio rerum fuerit in principio temporis

Quaestio XLVII: De distinctione rerum in communi

Articulus I: Utrum rerum multitudo et distinctio sit a Deo

Articulus II: Utrum inaequalitas rerum sit a Deo.

Articulus III: Utrum sit unus mundus tantum

Quaestio XLVIII: De distinctione rerum in speciali

Articulus I: Utrum malum sit natura quaedam

Articulus II: Utrum malum inveniatur in rebus

Articulus III: Utrum malum sit in bono sicut in subiecto

Articulus IV: Utrum malum corrumpat totum bonum

Articulus V: Utrum malum sufficienter dividatur per poenam et culpam

Articulus VI: Utrum habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Quaestio XLIX: De causa mali

Articulus I: Utrum bonum possit esse causa mali

Articulus II: Utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali

Articulus III: Utrum sit unum summum malum, quod sit causa omnis mali

Quaestio L: De substantia angelorum absolute

Articulus I: Utrum angelus sit omnino incorporeus

Articulus II: Utrum angelus sit compositus ex materia et forma

Articulus III: Utrum angeli sint in aliquo magno numero

Articulus IV: Utrum angeli differant specie

Articulus V: Utrum angeli sint incorruptibiles

Quaestio LI: De comparatione angelorum ad corpora

Articulus I: Utrum angeli habeant corpora naturaliter sibi unita

Articulus II: Utrum angeli assumant corpora

Articulus III: Utrum angeli in corporibus assumptis opera vitae exerceant

Quaestio LII: De comparatione angelorum ad loca

Articulus I: Utrum angelus sit in loco

Articulus II: Utrum angelus possit esse in pluribus locis simul

Articulus III: Utrum plures angeli possint simul esse in eodem loco

Quaestio LIII: De motu locali angelorum

Articulus I: Utrum angelus possit moveri localiter

Articulus II: Utrum angelus transeat per medium

Articulus III: Utrum motus angeli sit in instanti

Quaestio LIV: De cognitione angelorum

Articulus I: Utrum intelligere angeli sit eius substantia

Articulus II: Utrum intelligere angeli sit eius esse

Articulus III: Utrum potentia intellectiva angeli sit eius essentia

Articulus IV: Utrum in angelo sit intellectus agens et possibilis

Articulus V: Utrum in angelis sit sola intellectiva cognitio

↑ Top of work