Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita
Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium
Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia
Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis
Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam
Quaestio XV: De ideis
Articulus I: Utrum ideae sint
Articulus II: Utrum sint plures ideae
Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
Quaestio XVI: De veritate
Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu
Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente
Articulus III: Utrum verum et ens convertantur
Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum
Articulus V: Utrum Deus sit veritas
Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera
Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna
Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis
Quaestio XVII: De falsitate
Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus
Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas
Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu
Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria
Quaestio XVIII: De vita Dei
Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere
Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio
Articulus III: Utrum Deo conveniat vita
Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo
Quaestio XIX: De voluntate Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas
Articulus II: Utrum Deus velit alia a se
Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit
Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum
Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam
Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur
Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis
Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat
Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum
Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium
Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi
Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa
Quaestio XX: De amore Dei
Articulus I: Utrum amor sit in Deo
Articulus II: Utrum Deus omnia amet
Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia
Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora
Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia
Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas
Articulus III: Utrum misericordia competat Deo
Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia
Quaestio XXII: De providentia Dei
Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat
Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae
Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat
Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat
Quaestio XXIII: De praedestinatione
Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo
Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato
Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet
Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo
Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis
Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa
Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus
Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum
Quaestio XXIV: De libro vitae
Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio
Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum
Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae
Quaestio XXV: De divina potentia
Articulus I: Utrum in Deo sit potentia
Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita
Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens
Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint
Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit
Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit
Quaestio XXVI: De divina beatitudine
Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat
Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum
Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati
Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur
Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum
Articulus I: Utrum processio sit in divinis
Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit
Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi
Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio
Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae
Quaestio XXVIII: De relationibus divinis
Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales
Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia
Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur
Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio
Quaestio XXIX: De personis divinis
Articulus I: De definitione personae
Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia
Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis
Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem
Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis
Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis
Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres
Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis
Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis
Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis
Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis
Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre
Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis
Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali
Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione
Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci
Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis
Articulus III: Utrum sint quinque notiones
Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus
Quaestio XXXIII: De persona Patris
Articulus I: Utrum competat Patri esse principium
Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae
Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur
Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium
Quaestio XXXIV: De persona Filii
Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale
Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii
Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam
Quaestio XXXV: De imagine
Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter
Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii
Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti
Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae
Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio
Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium
Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti
Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor
Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti
Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto
Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum
Articulus I: Utrum donum sit nomen personale
Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti
Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis
Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona
Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae
Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis
Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona
Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona
Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus
Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis
Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa
Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates
Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona
Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes
Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases
Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus
Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales
Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis
Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii
Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo
Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium
Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam
Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit
Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem
Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis
Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri
Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae
Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem
Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso
Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam
Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum
Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti
Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum
Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis
Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti
Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti
Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae
Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti
Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter
Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa
Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo
In the title, every being does not stand for every thing other than God, otherwise the following article would be superfluous; rather it stands for every thing that is properly called a being, such as composites are among us, and those subsisting things in the heavens. – The term created is not taken properly, since throughout the whole course of this article no difficulty arises concerning the mode of causality signified by creation; rather, here, the term created signifies an effect caused efficiently, for this is what he intends to examine. Hence the same title is set out in the text at the first division of the articles of this question as follows: Whether God is the efficient cause of all beings, where what we have said is plainly evident. And the text shows the same thing also in its responsive conclusion. Now the Author used the terms efficient cause and created not by chance, but for this reason: to show that, for the sake of the matter at hand, these two coincide—every being is created, and every being is made by God, etc.
II. In the body there is a single conclusion, answering the question affirmatively: Everything that exists in any way whatsoever must be from God. – And it is proved thus. Whatever is found in something by participation is caused by that in which it is present by essence: but esse is found in all things other than God by participation, and in God by essence: therefore all other beings are caused by God Himself.
The major is made manifest in red-hot iron and fire. – The minor, however, as regards God, is proved from the third question, in which it was proved that God is subsistent being itself. – As regards things other than God, thus. Subsistent being is one only: therefore all things other than God are not their own being: therefore they participate in being. The antecedent is said to be proved in question VII, article 1, ad 3, and more clearly in article 2 of the same question: and it is made manifest by an example, just as if whiteness were subsistent, etc. And the reason is added: because multiplication occurs according to the recipients. – And the whole argument is confirmed by the authorities of Plato and Aristotle.
III. Concerning this argument many things must be noted, both concerning the letter and concerning the thing itself. Concerning the letter, note first that, when it is said in the conclusion, everything that is in any way whatsoever, every constitutive mode of being of whatever genus is signified: and not the common or transcendent mode by which being is distinguished through act and potency. So that the sense is: everything that is a what, a quality, or a quantity, etc.; and not the sense: everything that is in act or in potency. I say this on account of prime matter, which is reserved for the following article; and on account of the very act of being (esse), of which it cannot be verified that it is not its own esse, which nevertheless is subsumed in the minor premise of everything else besides God.
Note secondly, that the text reckons as one and the same that all things other than God are not their own being (esse), and that they participate in being.
IV. As to the matter itself, know that this argument, in its common terms, is common to nearly all the wise: the disagreement, however, lies in the exposition of the terms and in the proofs. For greater evidence, then1, know that it is common to the Platonists and the Peripatetics, if that which is found per essentiam is meant. And it is a proposition immediate in itself. As to us, however, it is made manifest: because the imperfect is derived naturally from the perfect, and what is through another from what is through itself. – Now a thing is called per essentiam when it has three conditions. First, that it be the very nature itself, say goodness or whiteness. Second, that it be not contracted in any way: I say this on account of the intellectual soul, and of imaginary positions, if whiteness were separated as a fourth thing and thus preserved even without quantity. Third, that it subsist naturally in itself: I say this on account of the mode of signifying of the abstract noun; for the thing signified by the name of whiteness is not whiteness per essentiam except according to the mode of signifying. – But a thing by participation is constituted from the contraction of some latitude of a formal ratio, in whatever way it may occur; whether subjectively, or gradually, or in any other way whatsoever.
V. Concerning the minor premise, note that all concede that God alone is being by essence: yet they explain this in different ways. Scotus, indeed, in I, dist. II, qu. III, ad tertium principale, and dist. VIII, ad secundum, according to the first question, explains that God is said to be being by essence because His esse is most perfect and infinite: and therefore a creature is said to be a being by participation, because its esse is a part, that is, less, with respect to that esse which is naturally meant to be infinite; and therefore it is reduced to the infinite as the imperfect to the perfect. But according to St. Thomas, Avicenna, Boethius, Alfarabi, and Algazel2 it is explained thus, because esse is the very quiddity of God: whereas in creatures esse is the actuality of the quiddity, contracted by it. And for this reason, from the subsistence of esse itself, it is made manifest that He is by essence.
VI. Concerning the proof of both minor premises, note carefully that subsisting alone does not make a thing that subsists to be such by essence; as is clear in the case of separate substances, and also of material composites. But subsisting makes a receptive act, according to its own order, to be such an act by essence: and the negation of subsistence constitutes that same act by participation. Hence, because esse, according to its own order, is receptive in another; and likewise wisdom, goodness, etc.; and with Plato3, the quiddities of sensible things were receptive in matter: therefore whichever of these, if it subsists, is such by essence, and if it does not subsist, by participation. And for this reason an example is given in the text concerning whiteness, which is known to be a form receptive in another. And since to subsist naturally includes irreceptibility, and not to subsist reception in another, therefore in the text the argument passes from subsistence to being received, when it is said that whiteness is not multiplied except according to its recipients.
VII. Two doubts nevertheless remain here. The first, touched upon above4 and to be discussed below5: namely, whether the multiplication of individuals of the same nature occurs only on the side of the recipients. The second, whether it is true that all things other than God are not their own act of being (esse): on this, consult the Commentary on Being and Essence, chapter V. There too you will find many points relevant to the unity of being (esse) through essence arising from its unreceptivity; hence I pass over them briefly here.
VIII. Concerning the force of this argument, note two things. First, that although it concludes explicitly only, therefore every being is from God, omitting the word effectively; nevertheless, for this reason the word effectively is left to be understood. For since it is most natural for each thing to act so as to produce its like, and it is impossible for anything other than what is such by essence to effect its own likeness more perfectly, it follows necessarily that it itself is the first maker of things that are such by participation, unless perhaps something were found that prepossesses that quality more eminently; which has no place in the matter at hand, since nothing can even be thought more eminent than being (ens) itself as esse by essence. Second, that the Author, treating of creation here, employed an art most subtle. For he proceeded from what is truly proper. Since creating is nothing other than making things be, and does not include their being of such or such a kind, it is the same thing to seek the creator of all beings and the effective cause of all things inasmuch as they are beings, as will also be made clearer below6. But no cause can be assigned more proper to beings, inasmuch as they are beings, than esse by essence, in this way; just as for living things, inasmuch as they are living, life by essence, and for true things, inasmuch as they are true, truth by essence; according to the authority of Book II Metaphysics7, and Proposition XVIII of the book On Causes; with the property of the effective cause understood, which is to make what is like itself.
IX. In response to the first, there would be a doubt as to whether the relation of passive creation is really distinct from the created thing; but this will be treated in the third article of question XLV8
X. In response to the second, note that the formal reply consists in the denial of that major premise, What cannot not-be does not need an efficient cause, or does not need a cause giving it that it be. And the reason is assigned in the text: because it is a fallacy of the Consequent, from several causes of truth, etc. For needing an efficient cause arises from two things: either from the fact that it can be and not-be; or from the fact that it would not be if the cause, insofar as cause, were not, that is, if it did not have its esse from another; for this is the sense that the name of cause conveys.
And note this interpretation carefully. For by it the doubt of those less penetrating readers of this text is resolved—those who insist that this does not hold: this would not be if that were not, therefore that is the cause of this, as is evident in correlatives, and also in man and the risible: for man would not be if the risible were not, and yet the risible is not the cause of man. All these objections cease, however, if it is seen that the text speaks of cause insofar as it is cause, and not of the thing which is a cause absolutely. For this holds: A would not be if its cause were not, that is, if it were not caused, therefore A needs a cause. But they were interpreting it of the thing which is a cause materially.
XI. Concerning the same response, note carefully that the Author explicitly grants several necessary beings: which he also proves in II Contra Gentiles, chapter XXX. And know that, in reality, there is perhaps no disagreement of Scotus from the Author; but only in words. For Scotus, and others who follow him, understand by the name of necessary simply that which no power can render non-existent9: and thus they say that God alone is simply necessary. Saint Thomas, however, accustomed to Peripatetic modes of speech, following the intentions of Book V of the Metaphysics10, calls simply necessary that which cannot be non-existent by a power within itself. And therefore he grants and proves many beings simply necessary. And indeed, since judgment about things must be given and stated according to what is proper to those very things, and not according to what is extraneous, the naming of the Author is more reasonable: for there are many beings which in themselves have no power toward non-existence. And thus it is simply true that they cannot be non-existent, and consequently that they are necessary beings: although according to logical power, and power in another, namely God, all things other than God can be non-existent.
And from this you may see how puerilely, not to say ignorantly, certain men have presumed to say that the words of St. Thomas in this matter sound badly. Let them attend to the natures of things, to formal and proper speech, and to metaphysical intentions; and they will discover their own blindness.
XII. Concerning the same reply, note that some authorities say that the texts cited in the letter from Book V of the Metaphysics, text 6, and Book VIII of the Physics, text 15, are not to the point: because Aristotle is speaking of complex things, and not of incomposites.
But this interpretation is very crude. First, because in Book VIII of the Physics he says this while treating of the principle of eternal motion, against Democritus, wishing that a cause be sought for an eternal thing; and to make this manifest, he introduces the example of the triangle having three angles. Second, because in Book V of the Metaphysics, after treating of complex things, he adds that there is a twofold necessity, namely from itself and from another; and he wills that what is necessary from itself be altogether simple; and he speaks of God. Third, because the cause of complex things with respect to being (in essendo) is the cause in the nature of things of that esse which lies under affirmation or negation: which is clearly incomposite, for all composition exists only in the soul.