Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae
Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)
First published 1507
Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.
✦ This work is being completed — add a section.
Praefatio ad Oliverium Carrafam
In Prooemium Summae Theologiae
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae
Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa
Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris
Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina
Quaestio VII: De infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur
Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita
Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium
Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia
Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis
Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam
Quaestio XV: De ideis
Articulus I: Utrum ideae sint
Articulus II: Utrum sint plures ideae
Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
Quaestio XVI: De veritate
Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu
Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente
Articulus III: Utrum verum et ens convertantur
Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum
Articulus V: Utrum Deus sit veritas
Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera
Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna
Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis
Quaestio XVII: De falsitate
Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus
A clear title. – In the body there are three points: first, it is declared what falsity signifies simply and in a qualified sense (secundum quid) with respect to things; then two conclusions answering the question are set down. The first is: Falsity simply so called is not in things dependent on God, except perhaps in voluntary ones 1. The second is: Falsity in a qualified sense is in things in two ways 2. II. As to the first, he intends that the falsity of a thing simply so called consists in its disconformity to the intellect from which it depends; but falsity in a qualified sense consists in its disconformity to an intellect from which it does not depend. Both of these are proved together as follows. True and false are opposed: therefore where truth is first, falsity is first: therefore falsity is in the intellect, and not in things except in relation to an intellect: therefore the falsity of things simply so called consists in disconformity to the intellect which they regard per se: therefore to the intellect from which they depend: therefore falsity in a qualified sense consists in disconformity to an intellect per accidens: therefore, one from which they do not depend. The first inference is proved: because opposites are about the same thing. The second also: because truth is in the intellect, and not in things except in relation to an intellect. The third, however: because each thing is named "simply" from what belongs to it per se. The fourth: because the intellect from which a thing depends is regarded per se. The fifth, along with the sixth, is proved from the opposites of the third and fourth: namely, because from an intellect per accidens a thing is denominated secundum quid; and because an intellect from which a thing does not depend is per accidens. III. As to the second 3, the first responsive conclusion, namely, that falsity simply so called is not in things dependent on God, except perhaps in voluntary ones, is proved. Natural things depend on the divine intellect as artificial things do on the human intellect: therefore the falsity of natural things simply so called would consist in disconformity to the divine intellect: therefore in things dependent on God there is no falsity simply so called, except perhaps in voluntary ones. The antecedent is supposed. The inference is proved: because artificial things are called false simply so called insofar as they fall short of the form of the art. And this is made manifest from common usage: for someone is said to have made a false grammar because he fell short of the art of grammar. And similarly here to fall short is not taken negatively but contrarily, which is the same as being disconformate: for defect taken negatively constitutes an imperfect work, but taken contrarily it constitutes the false. And therefore, that the meaning might be clearer, I used the name of disconformity in the inferences. – But the second inference is proved. Whatever happens in things, except those in whose power it is to withdraw themselves from the order of the divine intellect, proceeds from the ordination of the divine intellect: therefore in things dependent on God, etc. And the exception is confirmed directly by the authority of Scripture; and, once confirmed by authority of Scripture on the opposite side, namely the truth of life said of a virtuous act. IV. Note here three things. The first is that the text proposes that natural things depend on the divine intellect as artificial ones do on the human, and yet does not infer, therefore in natural things; but most universally, therefore in things dependent on God, etc. He did this, however, because the same judgment holds of all things and of natural things: for all things, insofar as they depend on him, have established in him what befits them, to which they must be conformable, except voluntary ones. The second is that all things other than God can be compared to the divine intellect in two ways: in one way, as known things to the knower; in another way, as measured things to the measure, or regulated things to the rule. If they are compared in the first way, there is no difference between other things and voluntary ones with respect to withdrawal from the order relative to the divine intellect: since all things are equally naked and open before him. But if they are compared in the second way, thus is the difference posited in the text. For in other things nothing happens except from some order regulated by the divine intellect, even though that order may not befit this or that thing, as is clear in monsters. In voluntary things, however, moral deformity occurs not from any order established by God (for he establishes no order of things from which sin could arise; nor is there any rule in God to which sin could be conformable); but from the power of sinning of free choice, which as such is neither per se nor per accidens from God, as is clear elsewhere 4. The third is that in the text it is said except perhaps in voluntary ones, not because it is doubtful, but because it is not necessary that such falsity be found in voluntary things; or because it has not yet been determined concerning voluntary things. V. But the second conclusion 5, namely, that falsity in a qualified sense is in things in two ways, is explained. Natural things, related to our intellect, are both signified and causes; and they are sometimes signified according to something that does not inhere in them; and certain of them are apt by nature to occasion a false opinion about themselves: therefore in both ways falsity in a qualified sense can be said to be in them. – The antecedent is evident, as regards all its parts, inductively. The inference, however, is proved from the account of the false. And each member is confirmed by the authorities of Augustine and Aristotle, as is clear in the text. All things are clear.