Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan

Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Tommaso de Vio Cajetan (1469–1534)

First published 1507

Cajetan's Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae offers an article-by-article exposition of Aquinas's Prima Pars. Its discussions of sacred doctrine, analogy, divine knowledge, and creation became important reference points in the later Thomist tradition. The present digital edition follows the Latin text of the Leonine edition and includes English and Spanish translations. Coverage is currently partial.

This work is being completed — add a section.


Praefatio ad Oliverium Carrafam

In Prooemium Summae Theologiae

Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit, et ad quae se extendat

Articulus I: Utrum sit necessarium, praeter philosophicas disciplinas, aliam doctrinam haberi

Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia

Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia

Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica

Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis

Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia

Articulus VII: Utrum deus sit subiectum huius scientiae

Articulus VIII: Utrum haec doctrina sit argumentativa

Articulus IX: Utrum sacra scriptura debeat uti metaphoris

Articulus X: Utrum sacra scriptura sub una littera habeat plures sensus

Quaestio II: De Deo, an Deus sit

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile

Articulus III: Utrum Deus sit

Quaestio III: De Dei simplicitate

Articulus I: Utrum Deus sit corpus

Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae

Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia vel natura

Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse

Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo

Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia

Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex

Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat

Quaestio IV: De Dei perfectione

Articulus I: Utrum Deus sit perfectus

Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum

Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo

Quaestio V: De bono in communi

Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente

Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens

Articulus III: Utrum omne ens sit bonum

Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis

Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine

Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile

Quaestio VI: De bonitate Dei

Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat

Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum

Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum omnia sint bona bonitate divina

Quaestio VII: De infinitate Dei

Articulus I: Utrum Deus sit infinitus

Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam

Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem

Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem

Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus

Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus

Articulus II: Utrum Deus sit ubique

Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam

Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei

Quaestio IX: De Dei immutabilitate

Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis

Articulus II: Utrum esse immutabile sit Dei proprium

Quaestio X: De Dei aeternitate

Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio

Articulus II: Utrum Deus sit aeternus

Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei

Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore

Articulus V: De differentia aevi et temporis

Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum

Quaestio XI: De unitate Dei

Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens

Articulus II: Utrum unum et multa opponantur

Articulus III: Utrum Deus sit unus

Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus

Quaestio XII: Quomodo Deus a nobis cognoscatur

Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam

Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur

Articulus III: Utrum essentia Dei videri possit oculis corporalibus

Articulus IV: Utrum aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit

Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei essentiam aliquo creato lumine indigeat

Articulus VI: Utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat

Articulus VII: Utrum videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant

Articulus VIII: Utrum videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant

Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur

Articulus X: Utrum videntes Deum per essentiam simul videant omnia quae in ipso vident

Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per essentiam

Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus

Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea quae habetur per rationem naturalem

Quaestio XIII: De nominibus Dei

Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat

Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter

Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie

Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma

Articulus V: Utrum ea quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis

Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo

Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore

Articulus VIII: Utrum hoc nomen *Deus* sit nomen naturae

Articulus IX: Utrum hoc nomen *Deus* sit communicabile

Articulus X: Utrum hoc nomen *Deus* univoce dicatur de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem

Articulus XI: Utrum hoc nomen *qui est* sit maxime nomen Dei proprium

Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo

Quaestio XIV: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia

Articulus II: Utrum Deus intelligat se

Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum

Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia

Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se

Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione

Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva

Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum

Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium

Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala

Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia

Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita

Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium

Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia

Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis

Articulus XVI: Utrum Deus de rebus habeat scientiam speculativam

Quaestio XV: De ideis

Articulus I: Utrum ideae sint

Articulus II: Utrum sint plures ideae

Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae

Quaestio XVI: De veritate

Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu

Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente

Articulus III: Utrum verum et ens convertantur

Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum

Articulus V: Utrum Deus sit veritas

Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera

Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna

Articulus VIII: Utrum veritas sit imutabilis

Quaestio XVII: De falsitate

Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus

Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas

Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu

Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria

Quaestio XVIII: De vita Dei

Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere

Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio

Articulus III: Utrum Deo conveniat vita

Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo

Quaestio XIX: De voluntate Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas

Articulus II: Utrum Deus velit alia a se

Articulus III: Utrum quidquid Deus vult, ex necessitate velit

Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum

Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam

Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur

Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis

Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat

Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum

Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium

Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi

Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa

Quaestio XX: De amore Dei

Articulus I: Utrum amor sit in Deo

Articulus II: Utrum Deus omnia amet

Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia

Articulus IV: An Deus semper magis diligat meliora

Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia

Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas

Articulus III: Utrum misericordia competat Deo

Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia

Quaestio XXII: De providentia Dei

Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat

Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae

Articulus III: Utrum Deus immediate omnibus provideat

Articulus IV: Utrum providentia rebus provisis necessitatem imponat

Quaestio XXIII: De praedestinatione

Articulus I: Utrum homines praedestinentur a Deo

Articulus II: Utrum praedestinatio aliquid ponat in praedestinato

Articulus III: Utrum Deus aliquem hominem reprobet

Articulus IV: Utrum praedestinati eligantur a Deo

Articulus V: Utrum praescientia meritorum sit causa praedestinationis

Articulus VI: Utrum praedestinatio sit certa

Articulus VII: Utrum numerus praedestinatorum sit certus

Articulus VIII: Utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum

Quaestio XXIV: De libro vitae

Articulus I: Utrum liber vitae sit idem quod praedestinatio

Articulus II: Utrum liber vitae sit solum respectu vitae gloriae praedestinatorum

Articulus III: Utrum aliquis deleatur de libro vitae

Quaestio XXV: De divina potentia

Articulus I: Utrum in Deo sit potentia

Articulus II: Utrum potentia Dei sit infinita

Articulus III: Utrum Deus sit omnipotens

Articulus IV: Utrum Deus possit facere quod praeterita non fuerint

Articulus V: Utrum Deus possit facere quae non facit

Articulus VI: Utrum Deus possit meliora facere ea quae facit

Quaestio XXVI: De divina beatitudine

Articulus I: Utrum beatitudo Deo competat

Articulus II: Utrum Deus dicatur beatus secundum intellectum

Articulus III: Utrum Deus sit beatitudo cuiuslibet beati

Articulus IV: Utrum in Dei beatitudine omnis beatitudo includatur

Quaestio XXVII: De processione divinarum personarum

Articulus I: Utrum processio sit in divinis

Articulus II: Utrum aliqua processio in divinis generatio DICI possit

Articulus III: Utrum sit in divinis alia processio a generatione verbi

Articulus IV: Utrum processio amoris in divinis sit generatio

Articulus V: Utrum sint plures processiones in divinis quam duae

Quaestio XXVIII: De relationibus divinis

Articulus I: Utrum in Deo sint aliquae relationes reales

Articulus II: Utrum relatio in Deo sit idem quod sua essentia

Articulus III: Utrum relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem distinguantur

Articulus IV: Utrum in Deo sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio

Quaestio XXIX: De personis divinis

Articulus I: De definitione personae

Articulus II: Utrum persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia

Articulus III: Utrum nomen personae sit ponendum in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona significet relationem

Quaestio XXX: De pluralitate personarum in divinis

Articulus I: Utrum sit ponere plures personas in divinis

Articulus II: Utrum in Deo sint plures personae quam tres

Articulus III: Utrum termini numerales ponant aliquid in divinis

Articulus IV: Utrum hoc nomen persona possit esse commune tribus personis

Quaestio XXXI: De his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis

Articulus I: Utrum sit Trinitas in divinis

Articulus II: Utrum Filius sit alius a patre

Articulus III: Utrum dictio exclusiva solus sit addenda termino essentiali in divinis

Articulus IV: Utrum dictio exclusiva possit adiungi termino personali

Quaestio XXXII: De divinarum personarum cognitione

Articulus I: Utrum Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci

Articulus II: Utrum sint ponendae notiones in divinis

Articulus III: Utrum sint quinque notiones

Articulus IV: Utrum liceat contrarie opinari de notionibus

Quaestio XXXIII: De persona Patris

Articulus I: Utrum competat Patri esse principium

Articulus II: Utrum hoc nomen Pater sit nomen proprie divinae personae

Articulus III: Utrum hoc nomen Pater dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur

Articulus IV: Utrum esse ingenitum sit Patri proprium

Quaestio XXXIV: De persona Filii

Articulus I: Utrum verbum in divinis sit nomen personale

Articulus II: Utrum verbum sit proprium nomen Filii

Articulus III: Utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturam

Quaestio XXXV: De imagine

Articulus I: Utrum imago in divinis dicatur personaliter

Articulus II: Utrum nomen imaginis sit proprium Filii

Quaestio XXXVI: De persona Spiritus Sancti

Articulus I: Utrum hoc nomen Spiritus Sanctus sit proprium nomen alicuius divinae personae

Articulus II: Utrum Spiritus Sanctus procedat a Filio

Articulus III: Utrum Spiritus Sanctus procedat a patre per Filium

Articulus IV: Utrum Pater et Filius sint unum principium Spiritus Sancti

Quaestio XXXVII: De nomine Spiritus Sancti quod est amor

Articulus I: Utrum amor sit proprium nomen Spiritus Sancti

Articulus II: Utrum Pater et Filius diligant se spiritu Sancto

Quaestio XXXVIII: De nomine Spiritus Sancti quod est donum

Articulus I: Utrum donum sit nomen personale

Articulus II: Utrum donum sit proprium nomen Spiritus Sancti

Quaestio XXXIX: De personis ad essentiam relatis

Articulus I: Utrum in divinis essentia sit idem quod persona

Articulus II: Utrum sit dicendum tres personas esse unius essentiae

Articulus III: Utrum nomina essentialia praedicentur singulariter de tribus personis

Articulus IV: Utrum nomina essentialia concreta possint supponere pro persona

Articulus V: Utrum nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona

Articulus VI: Utrum personae possint praedicari de nominibus essentialibus

Articulus VII: Utrum nomina essentialia sint approprianda personis

Articulus VIII: Utrum convenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa

Quaestio XL: De personis in comparatione ad relationes sive proprietates

Articulus I: Utrum relatio sit idem quod persona

Articulus II: Utrum personae distinguantur per relationes

Articulus III: Utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases

Articulus IV: Utrum actus notionales praeintelligantur proprietatibus

Quaestio XLI: De personis in comparatione ad actus notionales

Articulus I: Utrum actus notionales sint attribuendi personis

Articulus II: Utrum actus notionales sint voluntarii

Articulus III: Utrum actus notionales sint de aliquo

Articulus IV: Utrum in divinis sit potentia respectu actuum notionalium

Articulus V: Utrum potentia generandi significet relationem, et non essentiam

Articulus VI: Utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit

Quaestio XLII: De aequalitate et similitudine divinarum personarum ad invicem

Articulus I: Utrum aequalitas locum habeat in divinis

Articulus II: Utrum persona procedens sit coaeterna suo principio, ut Filius Patri

Articulus III: Utrum in divinis personis sit ordo naturae

Articulus IV: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum magnitudinem

Articulus V: Utrum Filius sit in patre, et e converso

Articulus VI: Utrum Filius sit aequalis Patri secundum potentiam

Quaestio XLIII: De missione divinarum personarum

Articulus I: Utrum alicui personae divinae conveniat mitti

Articulus II: Utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum

Articulus III: Utrum missio invisibilis divinae personae sit solum secundum donum gratiae gratum facientis

Articulus IV: Utrum Patri conveniat mitti

Articulus V: Utrum Filio conveniat invisibiliter mitti

Articulus VI: Utrum missio invisibilis fiat ad omnes qui sunt participes gratiae

Articulus VII: Utrum Spiritui Sancto conveniat visibiliter mitti

Articulus VIII: Utrum nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter

Quaestio XLIV: De processione creaturarum a Deo, et de omnium entium prima causa

Articulus I: Utrum sit necessarium omne ens esse creatum a Deo

Articulus II: Utrum materia prima sit creata a Deo

Articulus III: Utrum causa exemplaris sit aliquid praeter Deum

Articulus IV: Utrum Deus sit causa finalis omnium

Quaestio XLV: De modo emanationis rerum a primo principio

Articulus I: Utrum creare sit ex nihilo aliquid facere

Articulus II: Utrum Deus possit aliquid creare

Articulus III: Utrum creatio sit aliquid in creatura

Articulus IV: Utrum creari sit proprium compositorum et subsistentium

Articulus V: Utrum solius Dei sit creare

Articulus VI: Utrum creare sit proprium alicuius personae

Articulus VII: Utrum in creaturis sit necesse inveniri vestigium Trinitatis

Articulus VIII: Utrum creatio admisceatur in operibus naturae et artis

Quaestio XLVI: De principio durationis rerum creatarum

Articulus I: Utrum universitas creaturarum semper fuerit

Articulus II: Utrum mundum incoepisse sit articulus fidei

Articulus III: Utrum creatio rerum fuerit in principio temporis

Quaestio XLVII: De distinctione rerum in communi

Articulus I: Utrum rerum multitudo et distinctio sit a Deo

Articulus II: Utrum inaequalitas rerum sit a Deo.

Articulus III: Utrum sit unus mundus tantum

Quaestio XLVIII: De distinctione rerum in speciali

Articulus I: Utrum malum sit natura quaedam

Articulus II: Utrum malum inveniatur in rebus

Articulus III: Utrum malum sit in bono sicut in subiecto

Articulus IV: Utrum malum corrumpat totum bonum

Articulus V: Utrum malum sufficienter dividatur per poenam et culpam

Articulus VI: Utrum habeat plus de ratione mali poena quam culpa

Quaestio XLIX: De causa mali

Articulus I: Utrum bonum possit esse causa mali

Articulus II: Utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali

Articulus III: Utrum sit unum summum malum, quod sit causa omnis mali

Quaestio L: De substantia angelorum absolute

Articulus I: Utrum angelus sit omnino incorporeus

Articulus II: Utrum angelus sit compositus ex materia et forma

Articulus III: Utrum angeli sint in aliquo magno numero

Articulus IV: Utrum angeli differant specie

Articulus V: Utrum angeli sint incorruptibiles

Quaestio LI: De comparatione angelorum ad corpora

Articulus I: Utrum angeli habeant corpora naturaliter sibi unita

The title is clear. – In the body of the article there is one responsive conclusion, namely: Angels do not have bodies naturally united to them. – It is proved thus. There are some perfect intellectual substances, not needing to receive knowledge from the senses: therefore there are intellectual substances separated from bodies. Such we call angels. Therefore the conclusion.

The antecedent is proved. For in any genus in which something imperfect is found, something perfect must pre-exist: but in the genus of intellectual substance something imperfect is found, needing the senses for the acquisition of knowledge, because it is in potency in the genus of intelligibles, as is evident of the human soul: therefore, etc.

The consequence, for its part, is proved thus. In the antecedent we assumed two things, namely the term intellectual substances, and the term perfect without need etc. And so it is proved first that, inasmuch as they are intellectual substances, it does not belong to them to be united to a body; then it is proved that neither inasmuch as they are such substances do they have this. The first, then, is proved thus. To understand is not the act of a body, nor of any corporeal power: therefore being united to a body is not of the nature of intellectual substance as such: therefore it does not belong to every intellectual substance. This last consequence is proved: because what is accidental to some nature is not found universally in it. And it is made clear by the example of wings with respect to an animal. – The second is proved thus. It is accidental to an intellectual substance to be united to a body on account of imperfection and need of knowledge, as is evident of the soul of man: but this is not found in perfect substances: therefore the conclusion.

II. Concerning the antecedent and its proof, a threefold doubt occurs. First, there is doubt about the terms assumed, namely perfect and imperfect, how they are taken in that proof, when it is said: In whatever genus something imperfect is found, in the same genus something perfect must pre-exist. For either this proposition is founded on that principle: act is naturally prior to potency. And not on this one. For the truth of that principle is certified only from this, that what is in potency must be reduced to act by what is in act: which has no place in the matter at hand. For from this principle nothing can be concluded except that there is some intellectual substance which is in act so as to reduce to act our soul, which is in potency: and such is the agent intellect, whatever it may be. – Or it is founded on that other principle, namely: of the differences of the same genus, one must be related as a habit and perfection, the other as a privation and imperfection. And this too is not sufficient for the matter at hand. For from this nothing else can be concluded except that there is some intellectual substance more perfect than the human soul according to the nature of its species: but whether that more perfect species has complete knowledge implanted in it from itself or not, is not sufficiently concluded from this principle; because it is possible for there to be a more perfect species, and yet for it not to have knowledge in such a way.

And this is confirmed from sensitive nature. In it, since sensitive nature is found imperfect in imperfect animals, it follows that there are more perfect animals, that is, having more perfect sensitive powers. Yet it does not follow from this that there are animals having congenital sensible species, whether interior or exterior. So, then, it will be in the matter at hand.

III. Second, there is doubt about another term assumed there, namely the term in the same genus. For either genus is taken strictly. And not so: because it would follow that this argument would hold only on the supposition that angels are in a genus; which is not conceded by all, and indeed seems to differ from the Peripatetics. – Or genus is taken for coordination, according to the custom by which we are wont to say in the genus of beings, and in the genus of intelligibles, etc. And if it is so taken, the intended conclusion is not reached, although something true is assumed. For it will be said that that perfect intellectual substance, which must pre-exist in the genus of intelligibles, is the glorious God: and hence it is wrongly inferred, such we call angels.

IV. Third, concerning the antecedent itself a small doubt occurs. For it is said in the plural that there are some intellectual substances etc.: and yet from the proof adduced nothing can be inferred except in the singular, therefore there is some perfect intellectual substance etc. That antecedent therefore seems wrongly concluded.

V. For the clarification of these doubts, it must be noted that the force of the argument assumed to prove the antecedent consists in this, that whenever there is some nature distinguishable by several modes or essential differences, it is necessary that, if it is found according to the more imperfect mode or difference, it be found also according to the more perfect. And the reason for this is manifold. First, because, since both are possible, nature is no more solicitous about imperfect things than about perfect ones. Second, because the more imperfect things are for the sake of the more perfect. Third, because the divisive members of a pluralizable nature are either simultaneous in nature, as is evident of the differences dividing a genus on the same level, from the Postpraedicamenta: or one is related as prior and the other as posterior, as happens in the division of an analogous term; and so the posterior also implies the prior.

VI. This being so, it is said to the first doubt that the proposition is here taken from the second foundation. And to the objection to the contrary the reply is twofold. First, that because these two, namely an intellectual nature more perfect than the whole human soul, and an intellectual nature so perfect that it does not need to acquire knowledge from sensible things, are convertible with each other, St Thomas for that reason left the effectively concluded antecedent as established. – And this convertibility is made clear from what will be said below, when it will be shown in qu. LXX that the intellective soul needs a body, on account of understanding itself, only in man. And it can also be gathered from the words of Aristotle in III de Anima, at the end. And it can be proved by reason: but I do not wish to dwell on it now.

Second, it is said that, granting that above the soul of man there were some intellectual substances not having knowledge implanted by nature, the argument nevertheless concludes the intended point. For to have congenital knowledge is a mode possible according to the nature of intellectual substance, and it is perfect: therefore, if there are imperfect modes of having intellectual nature, a perfect mode of having the same must be found; and hence, there are intellectual substances not needing the acquisition of knowledge.

And by this the reply to the confirmation is evident. For the reasoning is not similar in intellectual and in sensitive nature in this respect: namely that in intellectual nature the mode of having it with fullness of power and of species from within is a mode possible in nature; whereas the mode of having sensitive nature so perfect that it has sensible species implanted as well is a mode impossible in nature. And therefore the argument proceeds in intellectual nature: but not in sensible nature.

VII. To the second doubt it is said that, in whatever way genus is taken, the intended conclusion is reached. First, because God is not enclosed in the coordination of intellectual substances: for He is not a part of the universe, but its separate good, as is said in XII Metaphys., text. LII. Second, because, by restricting the minor, namely in the genus of created intellectual substances, the proposition nevertheless follows, as is evident to one who runs through it.

VIII. To the third doubt it is said that St Thomas used the plural number, not from the force of this argument precisely; but from this argument together with what was said above, in the preceding question, about the number of intellectual substances.

IX. Concerning the proof of that consequence, namely, It is accidental, therefore it does not belong universally, one can doubt: because it does not seem necessary. For it is possible that something be accidental to a thing, and yet belong to every one: for nothing prevents color, or anything else, from being accidental to an animal, and yet being found in every animal.

X. To this it is briefly said that accidents (that is, accidental predicates) are of two orders. Some are accidental both to the superior and to the inferiors: others are accidental to the superior, yet essential and constitutive of the inferiors, or essentially consequent upon what constitutes the inferiors; as rational or risible with respect to animal is an accident, but with respect to man is essential. When it is said, therefore, that an accident of some nature does not belong to it universally, the proposition is true and necessary of an accident in the second way: it is also true for the most part of an accident in the first way. And because St Thomas was speaking of an accident in the second way, for that reason he proceeded not only from true but from necessary premises.

XI. Concerning the proof of the consequence as to the second part, a doubt could be raised, in that only one mode is excluded in which an intellectual substance can have a body naturally united, namely that which belongs to the human soul. For someone could say that natural separation from a body is insufficiently concluded from this, unless it is proved that no other mode is possible. Since St Thomas did not do this, he seems to have concluded insufficiently.

XII. To this it is said that, speaking formally of intellectual substance and of its whole breadth per se, that is, of all intellectual substances and inasmuch as they are intellectual, and inasmuch as they are intellectual in this way or that, the procedure of St Thomas was sufficient. For it is only in this way that intellectual operation happens to need a body, namely for the acquisition of knowledge and the service of phantasms, as happens in man. And because St Thomas was speaking formally of intellectual substance, for that reason, this one mode having been excluded, he passed on. And truly he proceeded wisely. For, granted that to some intellectual substance, say the soul of a heaven or of some aerial body, a natural union to a body could belong from another source, nevertheless this argument persists in its strength. For if in the breadth of intellectual things, running through all the differences of intellectuality as such, union to a body is not found except on account of imperfection of intellectual power; it follows that a perfect intellectual power without need of a body is found beforehand. And thus the procedure of St Thomas is to be interpreted.

XIII. But against this reply, though subtle, an objection can be raised. For from the force of this procedure it cannot be inferred that there are such substances separated from bodies simply, but only inasmuch as they are intellectual. Someone, however, would say that it is compatible with this that they be conjoined to bodies from another source, say because they are motive or operative toward the exterior.

XIV. To this it is said that to suppose such a cause of union with a body is not reasonable regarding all intellectual substances; although regarding some it is perhaps doubtful, on account of their imperfection. For such must be of so limited and imperfect a motive power that they can be applied immediately only to an organ conjoined according to being (esse), and to the rest by means of that organ. Hence if intellectual substance is found according to this imperfect degree, it is necessary that it be found beforehand according to the perfect degree, in which the operative power toward the exterior is proportionate to the intellective power; namely that both are so elevated that neither needs the aid of a body conjoined according to being. Since, therefore, the intention of St Thomas was to conclude the particular, namely that some intellectual substances are separated from bodies; not to discuss the universal, namely whether all intellectual substances perfect according to knowledge are separated from bodies (indeed this will be brought into doubt below, qu. LXX); and since by the very argument he used this objection was excluded, insofar as it would stand in the way of that particular; and since this instance is taken from a condition outside the breadth of intellectuality as such: therefore it could be passed over in silence by one intending a procedure from the force of intellectuality.

Second, it can be said that this instance, although it can make for ambiguity simply, nevertheless cannot produce it given what was said above about the number of angels, that the number of such substances is so great, and that they are not for the sake of moving. For it is necessary that their breadth be reckoned not by moving, but by understanding.

Third, it can be said that the intention of St Thomas is indeed to conclude this specifying proposition, namely that angels, so far as the merits of their intellectuality are concerned, are separated from bodies; but to affirm this one simply, namely, angels are separated from bodies. Nor is this faulty. First on the part of the middle term he used, concerning the perfect and the imperfect, which by the same reasoning infers that prejacent proposition, as was said in the first reply. – Second on the part of the conclusion inferred. For intellective being is principal and essential, whereas motive being is as it were accidental and secondary, as fitting by reason of the first: and hence, if the principal essential does not require a body, and being unitable to a body is among the essentials, it follows that some such are not in need of bodies, according to the second reply. – Third on the part of what is to be said below, where the discussion will be of them inasmuch as they are movers. For now, since the discussion is about their substance, and the substantial features of things must be weighed from their principal operation, and the rest are to be discussed in their proper places; it suffices to show that their proper and essential operation leads to positing that their substance can be so elevated that they do not need a body. And hence, here it can be said simply that they are separated from bodies: for in substantial matters the possible and the necessary do not differ.

Articulus II: Utrum angeli assumant corpora

Articulus III: Utrum angeli in corporibus assumptis opera vitae exerceant

Quaestio LII: De comparatione angelorum ad loca

Articulus I: Utrum angelus sit in loco

Articulus II: Utrum angelus possit esse in pluribus locis simul

Articulus III: Utrum plures angeli possint simul esse in eodem loco

Quaestio LIII: De motu locali angelorum

Articulus I: Utrum angelus possit moveri localiter

Articulus II: Utrum angelus transeat per medium

Articulus III: Utrum motus angeli sit in instanti

Quaestio LIV: De cognitione angelorum

Articulus I: Utrum intelligere angeli sit eius substantia

Articulus II: Utrum intelligere angeli sit eius esse

Articulus III: Utrum potentia intellectiva angeli sit eius essentia

Articulus IV: Utrum in angelo sit intellectus agens et possibilis

Articulus V: Utrum in angelis sit sola intellectiva cognitio

↑ Top of work