Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae
Domingo Báñez (1528–1604)
First published 1584
Dominicus Báñez, O.P.'s Scholastica commentaria in primam partem Summae Theologiae is a Salamanca-school commentary on the opening part of Aquinas's Summa. The first printing appeared at Salamanca in 1584, after Báñez's teaching at the Dominican studium and University of Salamanca; later editions and editorial continuations helped make the work a major witness to late sixteenth-century Thomism. Its close exegesis of Aquinas intersects the debates over divine grace, human freedom, predestination, and physical premotion that defined the de auxiliis controversy. Schola presents the Latin text from a 1934 Urbano edition; the catalogue's 1584 year identifies the original work, not the modern reprint.
✦ This work is being completed — add a section.
Prologus auctoris ad lectorem
In D. Thomae prooemium meditatio
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium praeter Physicas disciplinas aliam doctrinam haberi
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Commentarium
THE principal doubt is concerning the first conclusion: whether sacred doctrine is truly and properly a science.
First conclusion (Latin text without a Spanish translation)
Dubium 1 (continuatio)
Dubium 2
Dubium 3
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Commentarium
Dubium 1 (pars prior)
Dubium 1 (continuatio)
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Commentarium
Dubium 1: Objectiones
Dubium 1: Commentarium
Dubium 1: Responsiones
Articulus V: Utrum sacra doctrina sit dignior aliis scientiis
Commentarium
Dubium 1 (textus Latinus sine versione Hispanica)
Dubium 1
Articulus VI: Utrum haec doctrina sit sapientia
Commentarium
Dubium I
Articulus VII: Utrum Deus sit subiectum huius scientiae
Commentarium
Dubium I
Textus Augustini ante articulum 8
Articulus VIII: Utrum sacra doctrina sit argumentativa
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Dubium 3
Dubium 4
Dubium 5
Dubium 6
Articulus IX: Utrum Sacra Scriptura debeat uti metaphoris
Commentarium
Commentarium; Dubium I
Articulus X: Utrum Sacra Scriptura sub una littera habeat plures sensus
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Dubium 3
Dubium 4
Dubium 5
Dubium 6
Dubium 7
Dubium 8
Dubium 9
Quaestio II: De Deo, an Deus sit
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum Deum esse sit demonstrabile
Articulus III: Utrum Deus sit
Quaestio III: De Dei simplicitate
Articulus I: Utrum Deus sit corpus
Articulus II: Utrum in Deo sit compositio formae et materiae
Articulus III: Utrum sit idem Deus quod sua essentia, vel natura
Articulus IV: Utrum in Deo sit idem essentia et esse
Articulus V: Utrum Deus sit in genere aliquo
Articulus VI: Utrum in Deo sint aliqua accidentia
Articulus VII: Utrum Deus sit omnino simplex
Articulus VIII: Utrum Deus in compositionem aliorum veniat
Quaestio IV: De Dei perfectione
Articulus I: Utrum Deus sit perfectus
Articulus II: Utrum in Deo sint perfectiones omnium rerum
Articulus III: Utrum aliqua creatura possit esse similis Deo
Quaestio V: De bono in communi
Articulus I: Utrum bonum differat secundum rem ab ente
Articulus II: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam ens
Articulus III: Utrum omne ens sit bonum
Articulus IV: Utrum bonum habeat rationem causae finalis
Articulus V: Utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine
Articulus VI: Utrum convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile
Quaestio VI: De bonitate Dei
Articulus I: Utrum esse bonum Deo conveniat
Articulus II: Utrum Deus sit summum bonum
Articulus III: Utrum esse bonum per essentiam sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum omnia sit bona bonitate divina
Quaestio VII: De Infinitate Dei
Articulus I: Utrum Deus sit infinitus
Articulus II: Utrum aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam
Articulus III: Utrum possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem
Articulus IV: Utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem
Quaestio VIII: De existentia Dei in rebus
Articulus I: Utrum Deus sit in omnibus rebus
Articulus II: Utrum Deus sit ubique
Articulus III: Utrum Deus sit ubique per essentiam, praesentiam et potentiam
Articulus IV: Utrum esse ubique sit proprium Dei
Quaestio IX: De Dei immutabilitate
Articulus I: Utrum Deus sit omnino immutabilis
Articulus II: Utrum esse inmutabile sit Dei proprium
Quaestio X: De Dei Aeternitate
Articulus I: Utrum convenienter definiatur aeternitas, quod est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio
Articulus II: Utrum Deus sit aeternus
Articulus III: Utrum esse aeternum sit proprium Dei
Articulus IV: Utrum aeternitas differat a tempore
Articulus V: De differentia aevi et temporis
Articulus VI: Utrum sit unum aevum tantum
Quaestio XI: De unitate Dei
Articulus I: Utrum unum addat aliquid supra ens
Articulus II: Utrum unum et multa opponantur
Articulus III: Utrum Deus sit unus
Articulus IV: Utrum Deus sit maxime unus
Quaestio XII: Quomodo Deus cognoscatur a nobis
Articulus I: Utrum aliquis intellectus creatus possit Deum videre per essentiam
Articulus II: Utrum essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur
Articulus III: Utrum Essentia Dei videri possit oculis corporalibus
Articulus IV: Utrum aliquis intellectus per sua naturalia Divinam Essentiam videre possit
Articulus V: Utrum intellectus creatus ad videndum Dei Essentiam aliquo creato lumine indigeat
Articulus VI: Utrum videntium Dei Essentiam unus alio perfectius videat
Articulus VII: Utrum videntes Deum per Essentiam, ipsum comprehendant
Articulus VIII: Utrum videntes Deum per Essentiam, omnia in Deo videant
Articulus IX: Utrum ea quae videntur in Deo a videntibus Divinam Essentiam, videantur per aliquas similitudines creatas
Articulus X: Utrum videntes Deum per Essentiam, simul videant omnia quae in ipso vident
Articulus XI: Utrum aliquis in hac vita possit videre Deum per Essentiam
Articulus XII: Utrum per rationem naturalem Deum in hac vita cognoscere possimus
Articulus XIII: Utrum per gratiam habeatur altior cognitio Dei quam ea, quae habetur per rationem naturalem
Quaestio XIII: De nominibus Dei
Articulus I: Utrum aliquod nomen Deo conveniat
Articulus II: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo substantialiter
Articulus III: Utrum aliquod nomen dicatur de Deo proprie
Articulus IV: Utrum nomina dicta de Deo sint nomina synonyma
Articulus V: Utrum nomina, quae de Deo dicuntur et creaturis, univoce dicantur de ipsis
Articulus VI: Utrum nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo
Articulus VII: Utrum nomina quae important relationem ad creaturas, dicantur de Deo ex tempore
Articulus VIII: Utrum hoc nomen Deus sit nomen naturae
Articulus IX: Utrum hoc nomen Deus sit incommunicabile
Articulus X: Utrum hoc nomen Deus dictum de Deo per participationem, secundum naturam, et secundum opinionem
Articulus XI: Utrum hoc nomen Qui est sit maxime Dei proprium
Articulus XII: Utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo
Quaestio XIV: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia
Articulus II: Utrum Deus intelligat se
Articulus III: Utrum Deus comprehendat seipsum
Articulus IV: Utrum ipsum intelligere Dei sit eius substantia
Articulus V: Utrum Deus cognoscat alia a se
Articulus VI: Utrum Deus cognoscat alia a se propria cognitione
Articulus VII: Utrum scientia Dei sit discursiva
Articulus VIII: Utrum scientia Dei sit causa rerum
Articulus IX: Utrum Deus habeat scientiam non entium
Articulus X: Utrum Deus cognoscat mala
Articulus XI: Utrum Deus cognoscat singularia
Articulus XII: Utrum Deus possit cognoscere infinita
Articulus XIII: Utrum scientia Dei sit futurorum contingentium
Articulus XIV: Utrum Deus cognoscat enuntiabilia
Articulus XV: Utrum scientia Dei sit variabilis
Articulus XVI: Utrum Deus habeat de rebus scientiam speculativam
Quaestio XV: De Ideis
Articulus I: Utrum ideae sint
Articulus II: Utrum sint plures ideae
Articulus III: Utrum omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
Quaestio XVI: De Veritate
Articulus I: Utrum veritas sit tantum in intellectu
Articulus II: Utrum veritas sit in intellectu componente et dividente
Articulus III: Utrum verum et ens convertantur
Articulus IV: Utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum
Articulus V: Utrum Deus sit veritas
Articulus VI: Utrum sit una sola veritas, secundum quam omnia sunt vera
Articulus VII: Utrum veritas creata sit aeterna
Articulus VIII: Utrum veritas sit immutabilis
Quaestio XVII: De Falsitate
Articulus I: Utrum falsitas sit in rebus
Articulus II: Utrum in sensu sit falsitas
Articulus III: Utrum falsitas sit in intellectu
Articulus IV: Utrum verum et falsum sint contraria
Quaestio XVIII: De vita Dei
Articulus I: Utrum omnium naturalium rerum sit vivere
Articulus II: Utrum vita sit quaedam operatio
Articulus III: Utrum Deo conveniat vita
Articulus IV: Utrum omnia sint vita in Deo
Quaestio XIX: De voluntate Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit voluntas
Articulus II: Utrum Deus velit alia a se
Articulus III: Utrum quicquid Deus vult, ex necessitate velit
Articulus IV: Utrum voluntas Dei sit causa rerum
Articulus V: Utrum voluntatis divinae sit assignare aliquam causam
Articulus VI: Utrum voluntas Dei semper impleatur
Articulus VII: Utrum voluntas Dei sit mutabilis
Articulus VIII: Utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat
Articulus IX: Utrum voluntas Dei sit malorum
Articulus X: Utrum Deus habeat liberum arbitrium
Articulus XI: Utrum sit distinguenda in Deo voluntas signi
Articulus XII: Utrum convenienter circa divinam voluntatem ponantur quinque signa
Quaestio XX: De amore Dei
Articulus I: Utrum amor sit in Deo
Articulus II: Utrum Deus omnia amet
Articulus III: Utrum Deus aequaliter diligat omnia
Articulus IV: Utrum Deus semper magis diligat meliora
Quaestio XXI: De iustitia et misericordia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit iustitia
Articulus II: Utrum iustitia Dei sit veritas
Articulus III: Utrum misericordia competat Deo
Articulus IV: Utrum in omnibus operibus Dei sit misericordia et iustitia
Quaestio XXII: De Providentia Dei
Articulus I: Utrum providentia Deo conveniat
Articulus II: Utrum omnia sint subiecta divinae providentiae
SUMMARY OF THE ARTICLE.
The Conclusion is: All things are subject to divine providence, not only in the universal, but also in the singular. He proves this by a twofold reason: see the text, and note the solutions of the arguments.
COMMENTARY.
CONCERNING this article it must be remarked that its conclusion is certain according to the catholic faith, as is clear from Wis. 14: But thy providence, O Father, governs all things from the beginning: and in Wis. 8 it is said of the divine Wisdom: She reaches from end to end mightily, and disposes all things sweetly. The same conclusion Augustine proves, book 5 of On Genesis Literally, ch. 21, and he proves it from that of Ps. 148: Fire, hail, snow, ice, the spirit of storms, which do his word. Where those things which seem to us fortuitous and casual are asserted to be subject to divine providence. And Ps. 146: Who gives to beasts their food, and to the young ravens that call upon him. Likewise Matt. 6: Behold the birds of the air, for they neither sow, nor reap, nor gather into barns: and your heavenly Father feeds them. And a similar passage is had in Luke 12. In which place Christ asserts that these most minute things are subject to divine providence. From which consideration, as Augustine reports, book 10 of The City of God, ch. 14, Plotinus the Platonist, who wrote four books on providence, proves that divine providence extends even to each of the most minute things, in the four books on the providence of God. Which opinion Proculus the Platonist followed, and as many say, Plato himself in the Epinomis, although St. Thomas in art. 3 does not think that Plato so held, but rather that he opined that these lowest things are governed by the providence of demons, and not of God. Which Plato seems to suggest in book 10 of the Laws. And lastly this opinion is that of all the holy Doctors against the Philosophers, who erred in various ways about divine providence. See St. Ambrose, in the place above, and St. Augustine, book 5 of The City of God, from ch. 9, and book 7, ch. 29 and 30, and book 3 of On Free Choice, ch. 2, and Origen, homily 3 on Genesis, and St. Jerome on ch. 32 of Jeremiah, on those words, God of all flesh. From which it follows that St. Jerome, on ch. 1 of Habakkuk, where he seems to deny God's providence concerning these lower things, did not speak from his own opinion, but according to the opinion of others, whose opinions he customarily reports in his Commentaries, not defining whether they are true or false. So Jerome himself answers Ruffinus, book 1 Against Ruffinus, and this is to be noted especially in order to excuse St. Jerome, in whose writings many sayings that are not sufficiently safe are often found.
IT IS DOUBTED, moreover, principally in this article, whether sins are subject to divine providence? It is argued first, for the affirmative side. God has foreknowledge of sins: therefore he has providence. The consequence is proved: because otherwise God would know something casual and fortuitous to himself. Secondly. God from eternity provided and ordained to exercise vindictive justice by punishing sins: but this cannot be exercised unless there be sins: therefore God provided future sins, that he might show forth his justice. It is confirmed: because just as God provided the merits of the just, that they be crowned, so he seems to have provided the demerits of others, that they be justly punished. It is confirmed secondly from that which the Apostle says in Rom. 9: For the Scripture says to Pharaoh, that for this very purpose I have raised thee up, that I may show in thee my power, and that my name may be announced in all the earth. Therefore he has mercy on whom he will, and whom he will he hardens. Therefore God has providence of the hardening, which is the greatest sin.
But on the opposite side it is held that providence is concerned with things which fall under the choice of the will, or are willed by the intention of the will: but the divine will is not of sins, therefore neither is providence. Secondly, this same negative part is gathered from the reasoning of St. Thomas: for, if from the divine causality with respect to all things the providence of God with respect to all things is gathered, it follows that God does not provide sins, since he does not cause sins. Thirdly. Providence is an account existing in the divine mind, through which things are ordered to the ultimate end: but sins, of themselves, are a withdrawal from the order of the ultimate end: therefore of themselves they do not fall under divine providence.
For the decision of this difficulty let this be the first conclusion: If sin be considered of itself, it involves a contradiction that it fall under divine providence, as the arguments made for the negative side well demonstrate.
Second conclusion: If sin be considered insofar as it is a certain being and a certain real act, it falls under divine providence, as under divine causality. For God is the cause of the act which is sin, although he is not the cause of the sin.
Third conclusion: If sin be considered insofar as it is permitted by God for a greater good, it falls under divine providence, as under the divine will, which wills to permit sin, ordering that permission directly to a greater good, as St. Thomas excellently explains in the solution to the second. Concerning which solution, see Cajetan, in this place excellently explaining how many goods would have been lacking in the universe unless God had permitted sin. Of which the greatest seems to be that Victim of the Divine Supposit which was accomplished on the Cross, through which God has been most honored. But concerning this conclusion we shall say more in q. 23, art. 3. St. Thomas's teaching in the solution to the fourth is greatly to be noted. Where the providence of man is placed under the providence of God, as a particular cause is placed under a universal one. Whence not only is human providence not derogated from, but it itself thence participates in the account of providence. Concerning which matter St. Augustine is to be consulted, book 3 of On Free Choice, ch. 2. Concerning the solution to the fifth, see the same author on Ps. 145, tome 8.