On the Divine Names

Sed quia alias me per epistolam interrogasti, quid appellem per se esse, per se vitam, per se sapientiam, et tecum ais dubitasse, quomodo Deum aliquando quidem voco per se vitam, aliquando vero effectorem per se vitae; necessarium esse arbitratus sum, homo Dei sancte, ab hac dubitatione, quoad possim, te liberare. Ac primum quidem, ut nunc repellamus quae millies dicta sunt, non pugnant secum dicere, Deum per se potestatem, et per se vitam; et dicere, Deum creatorem per se vitae, vel per se pacis, vel per se potestatis; haec enim dicitur Deus ex iis quae sunt, et maxime ex iis quae prima sunt, tanquam causa omnium quae sunt; illa autem dicitur, tanquam existens suprasubstantialiter supra omnia quae sunt, et quae primo sunt. Quaeris autem quid prorsus dicamus per se esse, aut per se vitam, aut quaecunque absolute et principaliter esse, et ex Deo ac primo creata esse ponimus. Respondemus non esse loc contortum, sed rectum, et simplicem habens explanationem. Non enim illud per se esse, substantiam quandam divinam aut angelicam esse dicimus, quae sit causa ut sint omnia quae sunt (solum enim qui est supraquam substantia, principium, et essentia, et causa est ut sint omnia quae sunt, et ipsum per se esse), nec aliam divinitus quae vitam pariat, praeterquam vitam supraquam divinam omnium quaecunque vivunt, et ipsius per se vitae causam, ponimus; nec ut summatim dicam, alias causas principales rerum, et creantes et per se existentes, quas quidam et deos rerum et effectores esse temere effutiverunt, quos vere et proprie dicere (quippe cum non essent) nec ipsi nec eorum patres ac majores sciverunt: quin potius per se esse, et per se vitam, et per se divinitatem, principaliter quidem et divine et efficienter unum omnium principium et causam, supraquam principium et supraquam substantia esse dicimus: ut autem in donis suis participatur Deus, providentias, a Deo, qui in se non participatur, manantes, dicimus per se substantiae effectionem, per se vivificationem, per se deificationem; quorum participationem quae, ut cuique convenit, habent, substantiam habentia, et viventia, et divina sunt, et dicuntur, et similiter in aliis. Quamobrem bonus ille et ipsorum quae prima sunt auctor esse dicitur, deinde eorum quae generatim et universe illa participant, postea eorum quae in parte. Sed quid attinet de his dicere? siquidem nonnulli ex nostris divinis magistris etiam ipsius per se bonitatis ac deitatis constitutivam vocant supraquam bonam et supraquam divinam, per se bonitatem ac divinitatem, dicentes esse bonificum et deificum donum a Deo profectum, et per se pulchritudinem, per se pulchrificam fusionem, et universalem pulchritudinem, et particularem pulchritudinem, et universe pulchra, et in parte pulchra, et quaecunque alia eodem modo dicta sunt, et dicentur, quae declarant providentias et bonitates, ab iis quae in rerum natura sunt participatas, a Deo, qui est extra sui participationem, larga effusione dimanantes ac profluentes, ut qui est causa omnium, perfecte sit ultra omnia, et qui substantiam et naturam exsuperat, ex omni parte et in universum omnibus, cujuscunque substantiae et naturae sint, antecellat. Age jam divinam pacem, ut conciliationis principem, etc. Occasione hujus capitis divus Thomas 2-2, quaest. 29, art. 1, petit utrum pax idem sit quod concordia; et in corpore respondet quod pax includat concordiam, illique aliquid addat. Unde ubicunque est pax, ibi est concordia, non tamen ubicunque est concordia, ibi est pax, si nomen pacis proprie sumatur. Concordia enim proprie sumpta est ad alterum, in quantum scilicet diversorum cordium voluntates simul in unum consensum conveniunt. Contingit vero etiam unius hominis cor tendere in diversa, idque dupliciter. Uno quidem modo secundum diversas potentias appetitivas, sicut appetitus sensitivus plerumque tendit in contrarium rationalis appetitus, juxta illud: Caro concupiscit adversus spiritum; alio modo, in quantum una et eadem vis appetitiva in diversa appetibilia tendit, quae simul assequi non potest, unde necesse est esse repugnantiam motuum appetitus. Quare unio horum motuum est quidem de ratione pacis, non tamen de ratione concordiae; unde concordia importat unionem appetituum diversorum appetentium, pax autem supra hanc unionem importat etiam appetituum ejusdem appetentis unionem. Ibid.: De ipsa igitur divina pace ac silentio, etc. Ubi nota cum D. Thoma, divinae paci silentium adjungi, quia signum perturbatae pacis solet esse strepitus et clamor. Ait autem pacem hanc a sancto quodam, justo nomine, insonantiam seu ineffabilitatem Dei nuncupari; quia scilicet neque nos Deum effari possumus, neque ipse sic se effatur nobis, ut nos ipsum secundum quod est perfecte cognoscere possimus. Adjungit etiam paci immobilitatem Dei ad omnem processum qui a nobis cognoscitur; quamvis enim procedere dicatur secundum quod suam similitudinem in res diffundit, tamen ipse secundum omnem hujusmodi processum seu emanationem in seipso immobilis manet, uti S. Dionysius Coelestis hierarchiae, cap. I, § 2, quoque docuit. Recte autem quies, immobilitas et silentium paci conjunguntur; quia ea quae pacem habent, hoc ipso quietem aliquam habere videntur. Sed quomodo, dicet aliquis, etc. Movet hic dubitationem, quomodo dici possint omnia pacem desiderare, cum tanta appetituum dissensio. Hanc eamdem quaestionem ex Dionysio movet divus Thomas 2-2, quaest. 29, articul. 2, et cum eodem in corpore respondet, ex hoc ipso quod homo aliquid appetit, consequens esse ipsum appetere ejus quod appetit assecutionem, et per consequens remotionem eorum quae assecutionem impedire possunt. Potest autem impediri assecutio boni desiderati per contrarium appetitum vel sui ipsius vel alterius; et utrumque tollitur per pacem, sicut supra dictum est, et ideo necesse est ut omne appetens appetat pacem; in quantum scilicet omne appetens appetit tranquille et sine impedimento pervenire ad id quod appetit, in quo consistit ratio pacis. Unde illi etiam qui bella quaerunt et dissensiones, non desiderant nisi pacem, quam se habere non existimant. Ut enim dictum est § I, non est pax si quis cum alio concordet contra id quod ipse magis vellet. Et ideo homines quaerunt hanc concordiam rumpere bellando, tanquam defectum pacis habentem, ut ad pacem perveniant, in qua nihil eorum voluntati repugnet; et propter hoc omnes bellantes quaerunt per bella ad pacem aliquam pervenire perfectiorem quam prius habebant. Porro cum pax consistat in quietatione et unione appetitus; sicut appetitus potest esse simpliciter boni, vel boni apparentis, ita etiam pax potest esse vel vera, vel apparens. Vera quidem pax non potest esse nisi circa appetitum veri boni (omne malum, etsi secundum aliquid appareat bonum, unde ex aliqua parte appetitum quietet, habet tamen multos defectus, ex quibus appetitus remanet inquietus et perturbatus); unde pax vera non potest esse nisi in bonis, et bonorum; pax autem quae malorum est, est pax apparens, et non vera. Unde dicitur Sapient. xiv, 22: In magno viventes inscientiae bello, tot et tam magna mala pacem appellant. Cum igitur vera pax non sit nisi de bono, sicut dupliciter habetur verum bonum, scilicet perfecte et imperfecte, ita etiam est duplex pax vera. Una quidem perfecta, quae consistit in perfecta fruitione summi boni, per quam omnes appetitus uniuntur, quietati in uno: et hic est ultimus finis creaturae rationalis, secundum illud Psalmi cxlvii, 14: Qui posuit fines tuos pacem. Alia vero est pax imperfecta, quae habetur in hoc mundo; quia, etsi principalis animae motus quiescat in Deo, sunt tamen alia repugnantia intus et extra quae hanc pacem perturbant. Itaque, ut ex iis quae hoc capite exposita sunt, breviter divinae pacis proprietates Cyparissiotis verbis ex decade 5, cap. 8, colligamus. Est quidem, inquit, pax divina, quae diversa nectit in unum (dicta est enim congregatrix et colligatrix illorum etiam quae maxime diversi generis et naturae sunt), multa in temperamentum commiscens, non confuse neque permixta, sed servans in singulis universitates in unum mentis simplicem conceptum reducit. Ut cum album, v.g. et nigrum caeterasque species coloris in unum conceptum simplicem coloris mens reducit, universitatem generis in eis servat; neque enim convenientia in universalitate generis confundit species; neque diversitas speciei tollit convenientiam in universalitate, sed haec consensio et concentus a pace divina proficiscitur. Deinde haec divina pax veluti unionem multiplicium et diversarum vocum et sonorum instar concentus et symphoniae pulcherrime conficit, nihil ex gravi aut acuto demulans, sed potius manet secundum naturam sine confusione aptata, ut ingeneretur copulatio, supraquam cogitari potest, amatoriis quibusdam illecebris, vel nescio quid divinius dicam, in unionem redacta. Ex quibus fit manifestum, quod pax, et magnitudo, et parvitas, et statio, et motus, et idem esse, et diversum esse, et similem, et dissimilia haec omnia una pax sunt in Deo. Idcirco et hic et alias clare dictum et demonstratum est, a Dionysio, alia et contraria, omnia eodem modo et unite, et nulla duplicatione in Deo esse; tamen ab ipso producta variata esse, ab ipsis emanationibus diversitatem nacta. Est igitur Deus, ut prius demonstratum est, sicut substantia, quam neque verbis exprimere, nec eloqui, nec cognoscere possumus, sic etiam divina ejus pax; praeterea sapientia ejus et vita ejus, et quaecunque alia absoluta, et quaecunque nunc in ipsa videntur secundum contrarietatem efferri. Laudamus autem hanc secundum participationes ejus intellectas et nominatas; id est, laudamus ab iis quae produxit, quae sub intelligentiam cadunt, et quae sub sensum, quibus nos ex iis quae videntur instructi, ad cogitationem magnorum donorum ejus deducimur, ipsas per se primum actiones animo versantes: ut si quis primum creaturam vel mundi fabricam ipsam per se cogitet, velut actionem Dei et motum intuens, deinde sermonem ad producta et creata referat. Consentit autem secum idem Dionysius, sicut in aliis, ita et nunc, nomina ponit cum adjunctione delineante, per se vitam, etc., quae, quia supra explicata sunt, non repetimus. § VI. Quid appellem per se esse, etc. Vide quae superius cap. 5, § 4, in adnotationibus dicta sunt. Hic tantum observa cum Turriano ad Cyparissiotem, decad. 8, cap. 5, quam ingeniose, quae Plato in Timaeo et Parmenide scripsit de speciebus sive ideis ingenitis, et sine interitu separatis, immutabilibus, natura consistentibus, tanquam effectricibus rerum singularium, Dionysius hic correxerit, et traduxerit ad verum dogma de principiis, non quae causae per se existant, neque sint non facta, sed quae habeant in nobis esse tantum intelligibile et immutabile a Deo manans, sintque veluti formae quaedam intelligibiles, ratione tantum a rebus ipsis separatae. Quod enim est singulare, posterius est intelligentia, quod intelligi non potest sine prioribus, quae sunt quidquid est specie, et species ipsae, quae a singularibus participantur, et prius esse habent secundum notionem. Non enim esset hic homo in notione, nisi homo diceretur esse secundum notionem, nisi prius species ejus prius haberet esse intelligibile; neque homo diceretur esse. Quid est speciei hominis? Similiter in reliquis. Humanitas haberet esse intelligibile; haec enim continet quod quicquid est. Esset vita et similitudo universae considerationis. Quis? Non esset haec vita in notione aut haec similitudo, nisi esse participatum. Quid est ipsius vitae et similitudinis, quae separata; nec ista esset, nisi esset prius secundum notionem, quod quid est. Vera et per se similitudo. Licet a nobis cogitari potest. Nos cognoscimus, sicut scriptum est. Ergo nobis in creaturis cognosci potest. Itaque proprie et per se esse de creatura dicitur et de Deo, sed aequivoce, ut bonus, et Deus. Non est, inquit, Deus substantia, quae simpliciter aut quodam modo dicitur, ubi et principium est; neque potestas ut potestas, quae simpliciter aut quodam modo dicitur, ubi et medium est; nec opus ut opus, quod simpliciter aut quodam modo dicitur, ubi et finis est. Motus ipsius substantiae secundum potentiam prius cogitate, sed idem ipse est et substantiae effector et supra substantiam, effectorque potentiae et supra potentiam, firmitas atque vis, et immortalis facultas omnis efficientiae, et, ut brevius dicam, principii, medii et finis auctor. Ubi nota ex Turriano supra citato, substantiam simpliciter, esse substantiam abstracte consideratam. Quae dicitur per se substantia, solum continens in notionem. Hanc notionem primum menti informamus, postea non abstracte cogitatae, sed universae, ut est substantia abstracta, sicut humanitas ab homine. Postea consideratur species. Haec substantia communis, et etiam singularis est; quia substantia communis est per participationem, participationem utriusque, communis scilicet et per se simpliciter, sive quodam modo, principium est motus habitudinem ad id cujus principium est, imo est principium. Similiter potentia simpliciter, est potentia absolute, e. i. ipsa essentia potentiae, cujus per se potentiae primam causam est, quodam modo potentia. Similiter potentia per participationem potentiae communis, et per se per aliquo modo, est media inter substantiam et opus quod opus, nisi sit potentia efficiendi illud. Opus simpliciter est ipsa essentia operis. Opus quodam modo, est operationem operis simpliciter, quod dicitur per se, pationem operis universalis, et per se operis. In hujusmodi finis est, ut sanitas, quomodocumque consideretur, sive sit in particulari, finis est medicationis, potentiam quam sanitas, quae non potest fieri per me Deus autem neque finis est neque medium, quatenus simul esse cogitantur: cum infinito autem nihil limitis quae in Adnot. ad cap. 5, dicta sunt.