On the Divine Institution of The Papacy

Ad Leonem X Pontificem Maximum, de divina institutione Pontificatus totius ecclesiae in persona Petri Apostoli: libellus Thomae de Vio Caietani, Cardinalis Sancti Sixti.

Illustrem sapientibus sententiam in vulgarem quoque lucem proferri exigunt, Pater beatissime, qui ea quae seipsis manifesta sunt ab his quae per alia nota fiunt non discernentes, nondum (ut aiunt) in scirpo quaerunt, et meridiana in luce caecutientes obtendunt. Obnubendi siquidem evangelicam claritatem tanta est licentia his qui suis non sunt forte contenti, ut ecclesiae vultum (licet serenissimum) novitatum involucris perturbent: quippe quorum studium est certa et lucida in quaestionem vertere, ac obscura alias reddere. Ea propter Petri successorumque eius Romanorum Pontificum principatum, tot aetates, tempora atque civitates tranquilla possessione obtentum, iure Evangelio sole fulgens, impetitum argumentationibus involventibus exercitatos, parum in sacris litteris tueri, tenebris exuere, atque in medium proferre sic intendimus, ut veritas haec omnibus luceat, et propriis splendoribus universae creaturae penetralia attingat. Habeat igitur catholica ecclesia, tibi credita, Pater benignissime, lucubratiunculam hanc pro rudioribus, ne obscuritatibus obruantur.

Principatus Romani Pontificis super universas Christi ecclesias, quamvis quaestionibus multis pulsatus fuerit, nostro tamen proposito unica investigatione absolvendus occurrit. Non enim vertitur hic in dubium an Romanus Pontifex sit de facto caput ecclesiae, nec an idem potestatem habeat a Deo, eo modo quo, iuxta Apostolum Rom. XIII, non est potestas nisi a Deo, et quae a Deo sunt ordinata sunt; et sicut potestas regia in veteri testamento erat a Deo, iuxta illud I Reg. VIII, audi vocem eorum, et constitue super eos regem: eiusmodi enim omnia adversariorum multi affirmant. Sed vertitur in quaestionem an a Christo institutus fuerit Romani Pontificis super omnes ecclesias principatus in beato Petro, quod instituerit Christus Petrum cum eius successoribus suum Vicarium ad gubernandum omnes Christi ecclesias. Quo fit ut loca a rationibus et auctoritatibus affirmantibus Petrum seu Romanum Pontificem fuisse seu esse caput omnium ecclesiarum, a praesenti secreta sint intentione, et ea dumtaxat afferenda sint ex quibus Christum dominum contulisse huiusmodi principatum Petro soli habetur.

Quia vero ex sacris litteris pendet omnis quaestionis huius veritas, et duo sunt praecipui textus, scilicet Matth. XVI et Io. ultimo, expresse de hoc mysterio loquentes, ideo primo iuxta utrumque textum investigandum est an soli Petro verba Christi dicta sint. Secundo an per haec soli Petro pontificatus totius ecclesiae a Christo commissus sit. Tertio an hic totius ecclesiae pontificatus Petro a Christo commissus sit ab eodem domino datus successori Petri. Quarto an sit a Christo hic pontificatus datus Romano Pontifici ut Petri successori.

Ut autem primi clara sit absolutio, Matthaei textus prius discutiendus est, ut in primis tractetur opinio dicentium verba Christi non Petro sed personae qualificatae; deinde dicentium non Petro sed ecclesiae; postea dicentium Petro et apostolis alias; demum negantium soli Petro quia ecclesiae dicta esse. Multifariam siquidem obnubilare conati sunt Dominicam promissionem Matth. XVI relatam: tibi dabo claves etc. Quidam namque adeo restrinxerunt verba haec ut personam etiam Petri ab illis eximerent, et ad solum divinum donum in Petro directa intelligunt. Alii etiam restringentes et eximentes Petri personam, ad solam ecclesiam in Petro significatam Christi verba dirigunt. Multi autem extendentes omnium apostolorum dicta accipiunt. Sed et nonnulli sunt admittentes soli Petro haec dicta, principatus tamen singularitatem collatam Petro negant, eo quod similis potestas aliis Apostolis a Christo collata alibi legitur, puta Matth. XVIII, quaecumque alligaveritis super terram, et alibi. Haesitant denique aliqui quo pacto soli Petro claves datas esse verificatur, et tamen datas quoque ecclesiae esse claves omnes affirmamus. Quocirca ordine quo numerata sunt quinque haec sigillatim tractanda sunt, praeponendo ubique rationes dubitandi, ut opposita iuxta seposita magis elucescant.

Non desunt dogmatizantes pontificiam potestatem homini non immediate collatam, sed dono virtutis mediante, ita quod, perditio virtutis dono pereunte, simul pontificiam potestatem perire necesse sit, tanquam virtus glutinum quoddam sit iungens homini pontificatum. Quo fit ut, horum iudicio, claves non Petri personae, sed eius dono collatae sint in aliquo singulari ministro, puta sacerdote, seu iusto quocumque.

Argumentantur autem hi ex huius Evangelii textu multipliciter. Primo, quia ante omnia dominus beatitudinem Petri affirmat, dicens beatus es, proculdubio in spe verae fidei: non inchoasset enim Simonis beatitudinem nisi ad subsequentem pontificatum spectaret huiusmodi beatitudo; nihil enim impertinens dixisse Christum debet.

Secundo ex eo quod dominus adiungit Symon Bariona: hoc est filius columbae: ut Hieronymus exponit. Quorsum enim Petrus accepturus pontificatum, filius columbae praenominatur? nisi vel eius simplicitas columba significata (iuxta illud: estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae), vel Spiritus sanctus (qui columba designatur, eo quod in columbae specie apparuit in Christi baptismo) ad ecclesiasticum principatum pertineret.

Tertio ex ratione subiuncta: quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in caelis est. Monstratur enim haec non a carne et sanguine, sed divina revelatione instructum esse qui aliis praeficitur in Christiana fide erudiendis.

Quarto ex eo quod dominus addidit: tu es Petrus; et non dixit tu vocaris Petrus (ut Glossa ibi notat), ob fortitudinem fidei et confessionis constantiam. Hoc enim cum omnibus praecedentibus ad virtutum munera spectat: quae ut dictum est, aut impertinenter praeposita sunt, aut ad principatum tunc subsequenter promissum opportuna media sunt.

Quinto. Unde et quinto arguit ex subiuncta prima promissione: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. Quum enim ista sit prima promissio Petro facta (quoniam, ut Cyprianus, Hieronymus et Augustinus exponunt, per hanc petram demonstratur ipse Petrus: inquit enim Hieronymus super Matth.: Aedificabo ecclesiam meam super te; et Augustinus in libro Retractationum refert se ipsum dixisse quod in Apostolo Petro tamquam in petra aedificata est ecclesia, nec retractat hanc sententiam. Cyprianus quoque ubi supra dicit: Loquitur Dominus ad Petrum: Ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam; super unum aedificat ecclesiam, etc.),

Quum, inquam, haec sit prima promissio facta Petro, haec promissio non immediate, sed mediante dono firmitatis et soliditatis ad personam Petri pertinebat (ut ipsa Domini verba testantur, dum non dicit super te, sed super hanc petram aedificabo ecclesiam meam), consequens est ut subsequentes quoque promissiones intelligantur factae personae Symonis quatenus erat Petrus et filius columbae et beatus, etc.

Et confirmatur: quia ista promissio non solum est prima, sed principalis: nam praecipuum donum Petro collatum est esse fundamentum ecclesiae. Ex hoc autem quod haec promissio est prima et principalis, consequens est ut aliae promissiones consequentes sequantur naturam principalis; ac per hoc nulla promissio est facta personae humanae nisi mediante dono virtutis: quod erat intentum manifestandum.

Non est difficile catholico doctori monstrare falsam esse relatam sententiam, ducendo ad damnata inconvenientia. Nihil enim aliud est hujusmodi dogma, quam haeresis quorumcumque dicentium in malis ministris non inveniri ecclesiasticam potestatem; clavesque ecclesiae in solis et omnibus justis haberi, ecclesiamque ex solis justis constare: quae omnia reprobata ac damnata esse constat.

Verum ne haeretici causentur se oppressos auctoritate praelatorum et non Evangelii; ex ipso Evangelii textu catholicae doctrinae reddenda est ratio.

Ad cujus evidentiam adverte duas esse in hoc Domini sermone ad Petrum partes: quarum prima secundum planum Evangelii contextum ac sensum ad confessionem quam Petrus fecerat pertinet: nam nihil aliud continet nisi revelatae confessionis actorem, fructum seu praemium; et personam seu personae conditionem cui revelatio facta est. Dicendo Beatus es fructum seu praemium pronunciat; dicendo Symon Bariona, personam ad litteram seu conditionem personae mystice, puta simplicitatem seu spiritualitatem, asperit; et dicendo quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, actorem revelationis monstrat: tota ergo prima pars sermonis ad revelatam confessionem spectat, et non ad futurum principatum.

Quod ut plenius intelligas, vide singula. Merito ex accepta revelatione Symon beatus dicitur: quoniam si secundum philosophiam beatus in hac vita est qui ad cognitionem supremarum substantiarum pervenit; si secundum Evangelicam veritatem beatitudo viatoris in spe verae fidei consistit (iuxta illud: beati qui non viderunt et crediderunt) longe magis Symon beatus fuit quam ad cognoscendum Trinitatis mysterium perveniret: non innixus revelationi aliis factae (ut nobis contingit), sed revelationi sibi ipsi interius factae.

Ad hanc enim cognitionem Petrum pervenisse testantur verba Petri testatur et Dominus: confessus est enim Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi: confessus fuerat olim Nathanael: Tu es Filius Dei, Ioan. i.; confessi fuerant qui erant in navicula: Vere Filius Dei es, Matth. xiiii.; confessus fuerat et Petrus in persona omnium: Et nos credimus et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei, Io. vi.

Nunc autem Dominus beatitudinis praemium apposuit nisi nunc: quia nunc confessio facta fuerat quod esset Filius Dei naturalis; quemadmodum Petrus explicavit, adiungendo illud adiectivum vivi. Hoc enim dupliciter potest intelligi.

Primo ut sit adiectivum determinans suum substantivum absolute: ut ita dictum sit Dei vivi, tanquam dictum fuisset Dei veri aut Dei omnipotentis. Et sic per accidens adiungeretur Petri confessioni ad maiorem expressionem veri Dei ad differentiam deorum lapideorum seu mortuorum, ut Saturni, Iovis, et reliquorum.

Alio modo ut determinet suum substantivum, scilicet Dei, in ordine ad filium cuius enunciatur pater, dum dicitur Filius Dei vivi; et sic per se et essentialiter apponitur confessioni Petri, et constituit Petri confessionem esse per se essentialiter ac formaliter veram; et altissimi sensus. Significatur siquidem hinc plenissime et formaliter modus quo Christus est Filius Dei, scilicet quod est naturalis Filius Dei.

Et ne altitudo sensus sententiae claram obumbret, manifestatur quod dicimus ex differenti filiatione nostra et Christi: convenit namque et Christo et nobis quod sumus filii Dei (secundum quod de nobis scriptum est, Io. i.: Dedit eis potestatem filios Dei fieri), sed nos sumus filii Dei quia vult; iuxta illud Iac. i.: Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis; Christus autem est Filius Dei non quia vult, sed quia est.

Ratio siquidem quare Deus nos genuit filios est sua voluntas, qua elegit nos; ratio autem quare Deus genuit Christum, est sua essentia, qua genuit unigenitum Deum, qua et ipse Deus est.

Hoc autem vocando ancillas ad theologiam arcem (quia vivere viventibus est esse, ut dicitur secundo De anima) significatum est per Deum vivum: ex eo namque quod vivere viventibus est esse, idem est Filius Dei vivi in quantum vivit, et Filius Dei in quantum est.

Meminit tamen Petrus non Dei essentiae, neque Dei naturae, sed Dei vitae: quoniam cuicumque est filius, convenit generare filium non ea ratione qua est, nec ea ratione qua res naturalis est, sed ea ratione qua vivit.

Quod si altius perspicere cupis, iunge haec simul, scilicet Filius Dei vivi: quum enim constet ex una parte filium sonare genitum talem qualis eius parens est, et ex altera parte parentem significari Deum vivum, si cointellecta fuerit philosophica traditio, scilicet naturalissimum operum esse omnibus viventibus facere tale quale ipsum est, ut habetur II De anima; manifeste videbis quod dicendo Filius Dei vivi significatur naturalis Filius Dei: ex eo enim quod Filius Dei ponitur, genitus a Deo dicitur; ex eo autem quod Filius Dei in quantum est vivus ponitur, per naturalissimum opus viventis, qua tenus vivens est, genitus significatur.

Acutissime ergo et formalissime Petri confessio Christum non adoptivum Dei Filium, sed naturalem Dei Filium manifestat, dicendo Christum Filium Dei vivi.

Et si altius adhuc intueri sucerimus, percipiemus in hac responsione claudi non solum duas Trinitatis personas, Filium scilicet et Patrem, et rationem ac modum generationis, scilicet quod ille naturalis Pater et iste naturalis Filius (ut declaratum est), sed consubstantialitatem, coaeternitatem ac coaequalitatem utriusque: nam ex eo quod naturalis Filius est talis qualis est Pater, et Christus dicitur Filius Dei vivi, significatur quoque quod ipse est Deus vivus; et quum non sint multi dii, consignificatur quod est unus Deus cum Patre, ac per hoc consubstantialis, coaeternus et coaequalis.

Nec Spiritus sancti persona omissa est: Christus enim sonat unctum Spiritu sancto, ut ipsemet Petrus declaravit Act. x.

Quo fit ut hac confessione Petrus non minus divinae Trinitatis ac generationis mysterium docuerit, quam Ioannes dicendo: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, etc. Immo licet Ioannes spiritualius, dum ad immaterialem intelligibilemque gradum penetravit, Petrus tamen personas nominibus propriis Filii ac per hoc Patris, et generationem naturalem cum ratione generandi, clarius significavit, dicens: Tu es Christus Filius Dei vivi; et ideo jure a Salvatore mundi beatus affirmatur.

Ad hunc tam altum hujusce confessionis sensum tendisse invenies Origenem, Chrysostomum atque Hilarium. Hunc tam altum istius confessionis sensum testatur ecclesia, quotidiana veneratione repetens prima diei hora: Christe Fili Dei vivi, etc.

Merito quoque ad eandem revelationem spectat Bariona: dupliciter siquidem, ut Hieronymus dicit, potest intelligi: vel legendo Bariona, id est filius Ionae (bar enim idem sonat quod filius); vel quod vitio scriptorum detracta sit media syllaba, quum deberet legi Bar Ioanna, id est filius Ioannis.

Symon siquidem creditur a multis filius Ioannis; secundum tamen veritatem fuit filius Ionae, ut patet Io. i.: Symon filius Iona, tu vocaberis Cephas; licet vitio scriptorum Latini codices sint corrupti.

Est ergo primus sensus, mysticus tamen: tu es filius Ionae, id est columbae; secundus autem literalis: tu es filius Ionae seu Ioannae. Uterque autem sensus propositum fovet: nam si filius exponitur columbae, simplicitatem ac spiritualitatem personae ipsius Petri tanquam habilis ad revelationem suscipiendam indicat: ad revelationem namque divinam suscipiendam simplicitas et spiritualitas maxime praeparant: Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum (ut dicitur Sap. primo), et animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei, I Cor. ii.

Si autem filius Ionae vel Ioannae intelligitur, ad confirmationem confessae veritatis valde spectat: quoniam pertinet ad hoc quod ideo Dominus naturalis Patris ipsius non Petri sed Symonis meminit: ut subiungendo quia caro et sanguis non revelavit, sed Pater meus, ex hoc ipso quod patrem suum et naturalem patrem Symonis e regione ponit tanquam diceret: Beatus es Symon filius Ionae seu Ioannis, quia non pater tuus secundum carnem et sanguinem revelavit tibi, sed Pater meus qui in caelis est: ex hoc, inquam, ipso erudimur quisque intelligat Patrem qui in caelis est ita esse naturaliter Patrem meum sicut Ionas est naturaliter pater tuus.

Et hoc iam notavit Chrysostomus, dicens: vanum est dicere tu es filius Ionae vel Ioannae, nisi ut ostendat quoniam ita naturaliter Christus est Filius Dei sicut Petrus filius Ionae: eiusdem substantiae cum eo qui genuit.

Oportuit autem Salvatorem nostrum commendare Petri confessionem, manifestando illius auctorem et praemium et caetera: ut Petri confessio vera haberetur; et sic ipse verus ac naturalis Filius Dei crederetur ex Petri confessione non a carne et sanguine, sed a caelesti Patre derivata: nisi enim hoc manifestasset, confessionem Petri ut humanum verbum acciperemus; nunc autem ut a Deo prolatam sententiam habemus.

Ex quibus omnibus clare patere potest quod hucusque nihil ad principatum Petri pertinens dictum est.

Ita igitur prima pars Dominici ad Petrum sermonis circa illius confessionem versatur, et ad approbationem fidei de seipso, Christo Filio Dei vivi, pertinet.

Secunda autem ad Petro promittendum convertitur: unde et inchoat a reddendo vices ipsi Symoni Petro: Et ego dico tibi: tanquam diceret (ut Hieronymus notavit): tu mihi dixisti: Tu es Christus Filius Dei vivi; et ego dico tibi: Tu es Petrus, etc.

Ubi adverte non solum diversas, verum non unius sed diversorum generum promissiones Petro factas esse: nam prima promissio constructionem respicit ecclesiae: Aedificabo ecclesiam meam; secunda autem auctoritatem: Dabo claves regni caelorum, et quodcumque solveris, etc.

Illa ad ecclesiae substantiam, ista ad officium respicit: tantumque inter se differunt quantum est inter substantiam et officium distantia.

Et licet in prima promissione triplex inveniatur intellectus, exponendo per hanc petram vel Christum, vel Petrum, vel confessionem Petri, ut Chrysostomus exponit; si tamen subtilius perspexerimus, unicus est sensus literalis hoc est quod per hanc petram demonstratur Petrus. Augustinus enim in libro primo Retractationum, cap. xxi., lectoris iudicio relinquit quae duarum sententiarum sit probabilior, Petrusne an Christus demonstretur per hanc petram.

Unde hac libertate freti, ex ipso Evangelii textu dicimus per hanc petram Petrum demonstrari: ut patet ex eo quod Dominus dixit: Super hanc petram aedificabo. Si enim seipsum demonstraret, non dixisset aedificabo, sed aedifico: quum tunc vere super seipsum aedificabat, faciendo de Symone Petrum; super Petrum autem non tunc sed post resurrectionem aedificare coepit. Et propterea dixit in futuro: aedificabo: ac si aperte diceret: te quem nunc facio Petrum, postea faciam fundamentum ecclesiae meae.

Confirmaturque hic sensus: quia aliter impertinenter premisisset Tu es Petrus: quum tamen pro maxima re hoc Petro dictum Evangelium insinuet; quum Dominus quasi reddens vices Petro (ut praedictum est) dixerit: Tu es Petrus. Quid nam tam magnum sonaret esse Petrum aut quorsum Tu es Petrus, nisi subsequenter demonstraretur: et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam?

Unde Hieronymus exponens hunc locum ait: Secundum autem metaphoram petrae, recte dicitur ei: Aedificabo ecclesiam meam super te.

Expositio autem Chrysostomi de confessione Petri in idem redit: quoniam confessio fidei in idem redit cum soliditate seu firmitate fidei quam denotat Petrus. Non enim differt ab ea nisi tanquam actus ab habitu. Et rursus constat quod ecclesia magis habet pro fundamento fidem quam fidei confessionem.

Unde relinquitur quod ad litteram per hanc petram demonstratur Petrus.

Exactius autem loquendo, dicit hanc petram, id est: in te petram, in te soliditatem fidei, in te Christum creditum, in te Christum confessum: ut complectatur omnes sanctorum expositiones. Nam singulae verae quidem sunt, sed partem tantum veritatis explicant, fidem seu fidei confessionem, aut Petrum vel Christum exponentes.

Quum autem utrumque simul iungitur, ita quod et Petri persona et Christi seu fidei simul significari exponuntur, integra veritas, integer sensus habetur litterae, dicentis non super petram, sed *super hanc petram.

Individuatur siquidem metaphorica petra, et fit haec quia est in hoc demonstrato supposito: sicut quodlibet aliud in Petro existens individuatur et fit hoc quia est in ipsa Petri persona.

Hoc igitur integro sensu literali patefacto et admisso, et amplius aperiendo, scito ex Evangelio omnes promissiones Petro factas convenire in hoc: quod omnes sunt factae unicae personae ipsius Symonis qui dicitur Petrus: cui dictum est: Tu es Petrus. Manifestaturque sic esse primo de prima promissione, et deinde de secunda.

In prima promissione tria respice: primo tu; secundo es Petrus; tertio super hanc petram. Ex pronomine tu demonstratur persona illa cui Christus loquebatur: persona, dico, non qualitas aliqua; nam constat pronomen tu demonstrare substantiam sine qualitate etiam apud grammaticos.

Rursus ex pronomine tu monstratur unica persona, ut patet. Ex coniunctione propterea huius quod est esse Petrum ad illud tu, quum dicitur Tu es Petrus, significatur aperte affirmari a Domino illam unicam personam esse Petrum: et quia per hanc petram demonstrat illam eandem petram quam tunc pronomine demonstrativo monstrabat Tu es Petrus.

Significantissime siquidem ille articulus hanc exprimit eandem monstrari petram de qua tunc erat sermo, quae et per pronomen tu et es Petrus monstrabatur; et hoc tanto clarius, quanto nulla alia petra tunc monstrata aut nominata invenitur in Evangelio.

Esse igitur futurum Christi ecclesiae fundamentum iungitur huic Petrae: quae quia iungitur personae monstratae pronomine tu, oportet intelligere quod esse Christi ecclesiae fundamentum promittitur unicae personae demonstratae per tu, cui tunc datum est quod esset Petrus.

Et ut hoc magis ac magis notares, inchoavit Dominus: Et ego dico tibi; non beatitudini tuae, non filio columbae, non filio revelationis, sed tibi.

De secunda autem promissione clarissime patet, quia exprimitur pronomen demonstrativum substantiae, dicendo: Et tibi dabo claves.

Oportet nempe haec valde notare, quoniam hinc commenta haereticorum et schismaticorum, specie sancta sed re venenosa, confutantur: aiunt enim super petram, id est fidei firmitatem, ecclesiam fundatam.

Verum dicunt, sed diminute: quoniam Dominus dixit quidem super petram; sed non hoc solum dixit, sed addidit articulam hanc, dicens: super hanc petram: quam proculdubio tunc monstrabat dicens: Tu es Petrus. Si enim super fidei soliditate absolute aedificaturus esset, non dearticulasset soliditatem ad personam illam.

Sed schismatici personalis fundamenti unitatem a Christi ecclesia tollere per haec commenta nituntur.

Dominus autem hos omnes praeveniens sermonem ad Symonem Petrum sub pronomine direxit, inchoans: Et ego dico tibi; et subiiciens: Tu es Petrus: tu, non beatitudo tua aut aliquid eiusmodi; tu, non vos: ut unitas fundamenti ecclesiae, unitas quoque personalis a Christo affirmata intelligatur; dum dicitur: Tu es Petrus, tu unus es Petrus futurus postea fundamentum, quum super hanc petram, id est Petrum, aedificabo ecclesiam meam.

Duplex autem advertenda est inter has promissiones differentia.

Prima est quod esse fundamentum ecclesiae non promittitur personae Petri absolute, sed quatenus est Petrus seu petra: claves autem regni caelorum promittuntur personae Petri absolute.

Et habes hanc differentiam ex Evangelio: dum de primo dicitur: Et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam; et non dixit: Super te aedificabo ecclesiam meam: per hanc enim petram demonstravit totum quod dixerat Tu es Petrus; nam petram reddidit ad illud Petrus, et articulus hanc reddidit ad pronomen tu: tanquam si diceret: Tu es Petrus, et super te Petrum aedificabo ecclesiam meam.

De clavibus autem regni caelorum non dicitur: Et tibi Petro, neque huic petrae; sed simpliciter et absolute: Tibi dabo claves: monstrans per hoc quod dixit tibi quod personae, non qualitati per petram significatae, promittebat claves.

Personae ergo qualificatae promissum est fore Christi ecclesiae fundamentum; personae vero nudae promissae sunt claves regni caelorum.

Altera differentia est: quod in prima promissione Petro promittitur ecclesiam sustinendi officium, non se Petro sed Christo auctore: nam non dixit: Et super hanc petram aedificabis ecclesiam meam; sed dixit: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam: tanquam si diceret: Tu sustinebis tanquam petra me aedificante ecclesiam meam super te, petra.

In promissione vero clavium aperiendi officium et claudendi non sibi reservavit Dominus, sed se daturum claves promisit: ut ille cui dantur agat aperiendo vel claudendo regnum caelorum.

Haec ex Evangelii plano sensu differentiae constant. Ex quibus evidenter colligitur differentia inter officium Petri quo ad potestatem utendi clavibus et solvendi atque ligandi, et officium eiusdem ad sustinendam ecclesiam in fide: dum officium clavium homini committitur; officium vero sustinendae ecclesiae in fide ad Christum ut auctorem, ad Petram ut rationem sustinendi, ad hominem vero Petrum ut fundamentum suppositumque spectare dicitur.

Oportet siquidem haec diligentius contemplari, ut sciamus hinc rationem reddere poscentibus nos de ea quae in nobis est fide: ex his enim facile est perspicere quod claves regni caelorum non sunt datae sanctitati seu iustitiae hominis; sed promissae sunt homini futuro pastori ovium Christi.

Si quis autem contra hanc exactam expositionem verborum Evangelii obiciat eo quod Petrus non fuit ex tunc re et nomine Petrus; quum non perseveraverit solidus ac firmus in fide: ter siquidem postea Dominum negavit; ac per hoc verba Domini sonantia in principio Tu es Petrus non sunt sic exacte intelligenda:

Advertat sic obiiciens se falli confundendo firmitatem fidei et firmitatem charitatis.

Petrus siquidem ex tunc factus est firmus in fide, dicente Christo: Tu es Petrus: ut Hieronymus testatur exponens: Et ego dico tibi, non sermone casso et nullo opus habente, sed dico tibi quia meum dixisse fecisse est: quia tu es Petrus.

Nec defecit negando Dominum in fide quae in corde est, quamvis defecerit in confessione fidei: horum enim distinctio a Paulo Apostolo manifestata est ad Rom. x.: Corde creditur ad iustitiam, ore confessio fit ad salutem.

Testatur siquidem Dominus Petrum non defecisse in fide, Luc. xxii., dicens: Ego rogavi pro te ut non deficiat fides tua: constat enim Christum in omnibus exauditum fuisse pro sua reverentia, ut dicitur Hebr. cap. v.

Defecisse autem ipsum in charitate, et periurium manifestasse, a Domino testatur subiungens: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos: aversus enim fuit a charitate Christi, non a fide.

Perseveravit ergo semper Petrus.

Ad tres primas objectiones.

His praemissis ad objectiones in oppositum dicendum est. Et circa tres primas non oportet insistere, quia iam declaratum est quod impertinentes sunt: nam ad confessionem Petri spectant omnia quae in eis afferuntur.

Ad alias objectiones.

Ad alias vero objectiones, ex illis verbis Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, dicitur quod haec quidem spectant ad pontificalem gradum, non secundum officium clavium, sed secundum officium fundamenti. Et ex proposito Dominus dixit non tu vocaberis Petrus, sed tu es Petrus: ut affirmaret tu es Petrus re et nomine; hoc est, tu es solidus, firmus, constans etc. in fide tanquam petra, ut Leo, Gregorius, Bedaque exponunt.

Nec ex his aliud potest inferri nisi quod soli habenti fidem convenit esse fundamentum sustinendi ecclesiam in fide: quod gratis concedimus; nam ex hoc non habetur quod esse fundamentum mediante charitate seu iustitia conveniat Petro, sed mediante fide.

Et rursus hinc non habetur quod esse fundamentum promissum sit fidei simpliciter et absolute, ac per hoc promissum sit cuicumque in quo invenitur fides; quoniam Christus non dixit super petram, sed dearticulavit eam ad personam, adiungens sibi hanc, dicendo super hanc petram: proculdubio enim petra tunc demonstrata per praemissa verba Tu es Petrus repetitur, ut qui modo est Petrus futurus sit fundamentum.

Quocirca clare patet quod sicut solus Symon demonstratus est dicendo Tu es Petrus, solus quoque repetitus est dicendo et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. Nulla ergo promissio facta est dono virtutis absolute; sed sola prima, inter eas scilicet, edificatio ecclesiae facta est dono fidei, non in quocumque, sed in persona futuri pastoris ovium Christi.

Ad confirmationem.

Ad confirmationem autem inferentem simile esse iudicium de officio clavium et officio fundamenti, respondetur quod ex differentiis verborum Domini manifeste declaratum est non esse simile de utroque iudicium. Et licet accessorium sequatur naturam principalis, caeteris paribus; ubi tamen (ut in proposito) maxima est in caeteris disparitas, non oportet secundarium assimilari principali.

Manifestatur autem maxima disparitas in hoc, quod in officio fundamenti homo se habet quasi totaliter passive: dicente Christo: Ego aedificabo super te, Petre; in officio autem clavium non dixit: ego aperiam aut claudam, sed absolute: tibi dabo claves regni caelorum. Non est propterea mirum si aliter promissum est fundamenti officium, et aliter officium clavium: illud mediante firmitate fidei, istud homini absolute.

Consentanea est autem huiusmodi differentia a Christo instituta humanae etiam rationi: nam usus clavium, sive rectus sive abusus fuerit, non in universale redundat ecclesiae; officium autem sustinendi fidem, si aberraret, ecclesia universalis rueret: de qua tamen Dominus dicit: portae inferi non praevalebunt adversus eam. Promissae sunt ergo claves regni caelorum non dono virtutis (ut haeretici fingunt), sed personae Symonis Petri futuri pastoris ovium et agnorum Christi.

Non longe a prioribus recedunt affirmantes claves regni caelorum non Petro sed ecclesiae a Christo promissas, dicente: Tibi dabo claves regni caelorum: tanquam diceret tibi, hoc est, ecclesiae significatae per te, non tibi dabo claves regni caelorum. Nam istis cum prioribus commune est et eximere Petrum ab hac Domini promissione, et nulli singulari homini datas esse claves, sed dono Dei promissas esse claves: solum in hoc differentes, quod priores dono Dei in quolibet iusto aut saltem in quolibet sacerdote, isti dono Dei in ecclesia invento claves datas asseverant: eo quod Petro non ut uni homini, sed ut personam gerebat ecclesiae, Christus dixisse contendunt: Tibi dabo claves regni caelorum: nitunturque hoc multis argumentis astruere.

Primo arguitur. Christus exponit seipsum in Evangelio cui loquatur et cui tradat claves, dicens: Beatus es Symon Bariona, caro et sanguis non revelavit sed pater meus qui est in caelis. Vbi autem Petrus in hac persona non est Petrus, non est caro neque sanguis, non Simon Bariona: omnino Petrus extra hominem ponitur, et iam non est ulla persona per se, sed revelantis patris auditor cui dantur claves. Nulli ergo priuato homini datae sunt claves, sed soli ecclesiae: quia de nullo priuato homine certi sumus habeat necnc revelationem patris: ecclesia autem ipsa est de qua dubitare non licet: ipsa est ergo ille Petrus auditor revelationis et acceptator clauium.

Secundo. Secundo ex cohaerentibus. Christus enim post gloriosam istam Petri commendationem, cum ei Petrus prohibuit ne moreretur, reprehendit Petrum: Vade post me Satana, non sapis ea quae Dei sunt. Vt ex subsecuta post commendationem vituperatione clarum fiat illum superiorem Petrum qui claves accepit, non fuisse Petrum filium Bariona, sed ecclesiam filiam Dei, quae verbum Dei audit et confitetur perseveranter in finem, non aliquando non sapiens quae Dei sunt, nec unquam retro abire iussa sicut Petrus.

Tertio. Tertio ex eo quod Christus dixit: Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam: hoc est supra fidem a Petro totius ecclesiae persona confessam: ac per hoc in qualibet ecclesia ubi est fidei petra illic et claves.

Confirmatio. Firmatur autem hoc: quia nec ipse Petrus petra fuit in eadem perseverans confessione: quoniam mox post acceptas claves erravit: et tamen non sunt ei claves rursum allatae: quare non in sua sed ecclesiae persona eas accepit.

Quarto. Quarto, quando papa eligitur, an secum affert claves vel non? si affert, ergo erat papa antequam eligeretur: si non affert, a quo accepit? numquid ab angelo de caelo? nonne ab ecclesia? Item quando papa moritur cui relinquit claves, nisi ecclesiae a qua accepit? quid igitur potest dici contra hanc evidentissimam experientiam, optimam evangelii interpretem, claves nec Petro nec successori sed soli ecclesiae datas: a qua tanquam minister accepit futuras eis sacerdos in qualibet ecclesia.

Quinto. Quinto formatur argumentum similis formae argumento quo Paulus Rom. iiii. et Gala. iiii. utitur dicens: quod sicut Abrahae ex fide reputata est iustitia, ita et omnibus qui credunt reputabitur ad iustitiam. Quare etiam hic similiter: si Petro habenti revelationem patris et Christum confitenti claves dantur: ita necesse est homini similiter confitenti et revelationem habenti claves donatas esse: quod nulli nisi ecclesiae conuenire potest: cum nullus singularis fidelis constanter certo ac perseveranter habere possit hanc confessionem: ut etiam de ipso Petro patet.

Sexto. Sexto: quia non solum (ut Aug. lib. De doctrina christiana cap. xvii. testatur) has claves Christus dedit ecclesiae suae, ut quaecunque solveret in terra, soluta essent et in caelis: sed etiam ut ipse testatur super Io. Petrus apostolus propter apostolatus sui primatum ecclesiae gerebat figurata generalitate personam: in persona ergo non sua sed ecclesiae claves accepit.

Quod ex Aug. verbis ibidem amplius firmatur: cum dicit: Quod enim ad ipsum Petrum confirmat proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus Christianus, abundantiore gratia unus idemque primus apostolus: sed quando ei dictum est, tibi dabo claves regni caelorum, universam significabat ecclesiam.

Prima. Confirmaturque eadem sententia ex verbis eiusdem Aug. Psal. cviii. Sicut quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum pertinere uidentur, neque tamen habent illustrem intellectum nisi cum referuntur ad ecclesiam, cuius ille agnoscitur in figura gessisse personam propter primatum quem in discipulis habuit: sicut est, tibi dabo claves regni caelorum: ita Iudas personam sustinet inimicorum Christi.

Ex his verbis apparet Petrum non in sua sed ecclesiae figurata persona claves suscepisse, dum hic dicitur non habere illustrem intellectum nisi ad ecclesiam referatur: et ibi contra personales conditiones Petri adversatiua coniunctione subditur: sed quando ei dictum est, tibi dabo, ecclesiam significabat.

Secunda. Et confirmatur rursus auctoritate evangelistae describentis interroganti Christo quem dicunt homines esse filium hominis: nullum certum discipulum respondisse, opiniones quae de eo erant: interroganti ... vero de se apostolos unum certum Petrum respondere et constanter absolvere ac pronunciare fidei confessionem: ut veram Christi cognitionem in unitate et firmitate confiteri, non multorum opinionibus velut arundinem agitari doceret. Tenet ergo Petrus ecclesiae unitatis figuram.

Quarta confirmatio. Accedit ad haec Cypriani auctoritas habita xxiiii. q. i. loquitur his dicens: Quis apostolis omnibus post resurrectionem suam parem tribuat potestatem, tamen ut unitatem manifestaret, unitatis eiusdem originem ab uno incipientem auctoritate sua disposuit: hoc utique erant caeteri apostoli quod Petrus fuit, pari consortio praediti et honoris et potestatis: sed exordium ab unitate proficiscitur, ut ecclesia Christi una monstretur. Unde non unus sed unitas claves accepit: ut attestantur etiam capitula Omnibus et Quodcunque, xxiiii. q. i. ex Hieronymo et Augustino.

Ad evidentiam horum considerandum est unum dici a sanctis: scilicet Petrum significasse ecclesiam cum claves accepit. Duo autem exponi seu deduci. Primum est: ecclesia accepit claves cum Petrus claves accepit. Secundum est: quod persona Petri non accepit claves. Unde dupliciter contingit hic errare: vel negando primum, vel affirmando secundum. Et negare quidem Petrum ecclesiam significasse est contradicere expositioni sanctorum. Affirmare autem ecclesiam sic accepisse claves quod persona Petri non acceperit, error est plusquam haereticus: quoniam evangelica per hoc negatur historia, et historia in parabolam vertitur. Parum dixi: quoniam omnis etiam veteris testamenti historia in parabolam verteretur.

Declaro singula: si enim Petro non in persona propria sed solummodo in persona significata per eum ecclesiae promissae sunt claves cum dictum est ei: Tibi dabo claves, etc., parabolicus Petrus inducitur, et non narratur historia sed parabola, cum dicitur: Venit Iesus in partes Caesareae Philippi et interrogavit discipulos suos, cum reliquis quae sequuntur. Et eadem licentia qua haec historia vertitur in parabolam, omnis alia historia non solum novi sed etiam ... veteris testamenti in parabolam verti potest: scriptum est enim: Omnia in figura contingebant illis. Si enim quia Petrus figuram gerebat ecclesiae, parabolicus ponitur et non in propria persona circa claves, parabolam quoque necesse est fateri de Martha et Maria, quae figuram gerebant vitae activae et contemplativae: parabolae quoque erunt resurrectiones trium mortuorum a Christo, quia figuram gerebant trium generum peccatorum spiritualiter resurgentium: quinimo et mors Christi et resurrectio parabola erit: quia illa nos mortuos peccato, ista nos in novitate vitae significat: et breviter universa ruit rerum gestarum fides in sacra scriptura ex hac licentia.

Vera autem et probata sententia est, dupliciter aliquid significari: uno modo per modum parabolae: sicut filius prodigus significat peccatorem, et operarii conducti ad vineam significant cultores Dei in Christi ecclesia, et sic de aliis. Alio modo per modum rei gestae: ita quod res vere gesta significat rem aliam: sicut transitus Hebraeorum per mare rubrum significat transitum nostrum de vitiis ad virtutem: et adventus magorum adorantium Christum significat viatorum progressum ad caelestem patriam.

Inter hos autem significandi modos haec est ad propositum disparitas: quod in parabolica significatione nulla est cura de significantibus personis secundum seipsas: quoniam ad significandum tantum describuntur: quemadmodum apud poetas fit in comoediis et tragoediis. Cum autem res gesta significat, oportet primo omnem curam adhibere ad rem quae geritur et ad personas secundum seipsas: quia sensus literalis in hoc consistit: ex quo solo secundum Dionysium et Augustinum efficax trahitur argumentum.

Unde oportet primo verificare in historiis res gestas et dicta de personis secundum seipsas ad veritatem fidei: et deinde potest superaddi sensus spiritualis, quo res gesta significat aliam, quo persona historica figurat aliquid aliud: et hoc ad aedificationem Christi fidelium, non ad comprobandum ea fidei quae in controversiam veniunt.

Quocirca oportet primo ad veritatem fidei salvandam sensum historicum tenere: et personam Petri non vertere in personam parabolicam cum de fide agitur historiae, et sensus literalis investigatur evangelicae historiae cum venit Iesus in partes Caesareae Philippi et interrogavit primo ac secundo, audivit responsiones primo discipulorum, deinde Petri: respondit Petro, dixit promisitque claves regni caelorum. Et firmata veritate sensus literalis quod proprie Petro dictum promissumque est, superaddere licet sensum mysticum quo Petrus figurat ecclesiam: sicut apparet in similibus, puta in significatione vitae activae per Martham (cui dictum est: sollicita es et turbaris erga plurima) et contemplativae per Mariam: de qua dictum est: optimam partem elegit quae non auferetur ab ea: et sic de aliis. Patet ergo quod Petro in persona ecclesiae promissae esse claves verum est, sic ut personae ipsius Petri primo et ad litteram promissae sint: quia illud verificatur secundum sensum mysticum, hoc autem secundum sensum litteralem.

Ad primum. Ad primum ergo in oppositum dicitur clarum ex antedictis esse verba illa Domini (Beatus es Simon Bariona, quia caro et sanguis non revelavit sed Pater meus) non ad Petri primatum sed ad ipsius confessionem et confessionis fructum spectare: et propterea tanquam impertinentia longe sunt a proposito secundum litteralem sensum. Has autem Petri conditiones trahere mystica interpretatione ad ecclesiam, quis sustineri possit? Intollerabile tamen est ut sensus mysticus excludat litteralem, Petrus excludat seipsum, auditor excludat eum qui audit, et Simon Ioannis vertatur in parabolicam personam.

Ad secundum. Ad secundum vero dicitur falso interpretari, si ne cur post tantam commendationem Petrus reprehensus fuerit: nam secundum planum litterae sensum commendatur primo persona Petri ratione divini doni, deinde reprehenditur ratione proprii sensus: neutrum autem secundum historiae fidem spectat ad alium quam ad Petrum: quoniam tam commendatio quam reprehensio personalis fuit. Secus autem est secundum sensum mysticum: quo quilibet proprii ... sensus et affectus in Petro reprehenditur, et quilibet divinae revelationis sectator in Petro commendatur.

Ad tertium. Ad tertium dicitur per hanc petram demonstrari ad litteram fidem in ipso Petro, ut ex dictis patet. Et propterea non sequitur quod cuilibet particulari ecclesiae ubi est fides aequaliter datae sint claves: sed sufficit cuilibet fideli ecclesiae datas esse in totius ecclesiae capite, quod est haec petra, super quam Christus aedificat ecclesiam suam.

Ad confirmationem. Et ad confirmationem dicitur quod licet Petrus erraverit, non tamen desiit esse petra: tum quia per illa verba quae obiiciuntur, Absit a te, Domine, non erit tibi hoc, Petrus nec fidem nec caritatem perdidit. Unde et Dominus non dixit ei: Vade Satana (ut tentatori dixerat), sed modificavit dicens: Vade post me, Satana: tanquam diceret: Sequere tu me debes, non ego affectum tuum. Tum quia, ut praedictum est, cum postea Christum negavit, fidem non perdidit, sed petra fidei perseveravit in corde. Et tunc, ut Theophylactus notavit super Luc. xxii, Christus iterum ipsum in apostolico gradu restituit dicens: Confirma fratres tuos.

Ad quartum. Ad quartum dicitur quod cum papa eligitur, neque secum claves affert neque ab ecclesia illas accipit, sed a Christo, non nova traditione, sed antiqua illa met qua tradidit Petro. Ecclesia siquidem ministerio electionis personam deputat quae Petro succedat: Christus autem ipse in beato Petro cuilibet successori claves tradidit. Et propterea vana est quaestio a quo accipit aut cui relinquit moriens: verbum enim Christi semper vivum dat claves cuilibet succedenti, et non unus alteri relinquit.

Ad quintum. Ad quintum dicitur argumentum esse similis formae, sed dissimilis materiae, et propterea non tenere. Iustitia siquidem et fides bona sunt animae ad utilitatem ipsius credentis et iusti: claves autem praeterea significant ad aliorum regimen ordinatam potestatem. Et ideo licet cuilibet credenti imitanti Abraham reputetur fides ad iustitiam sicut Abrahae, non tamen cuilibet credenti et confitenti Christum, immo nec cuilibet Petri imitanti Petrum in fide, dari oportet claves, id est potestatem aperiendi et claudendi aliis: sicut nec cuilibet imitanti fidem Abrahae datur quod sit pater ... multarum gentium, quod in semine suo benedicantur omnes gentes: quae tamen Abrahae credenti data sunt. Quod autem additur, nulli nisi ecclesiae convenire posse constanter certo ac perseveranter habere Petri confessionem, si ad singulas res personas referatur: Paulus apostolus ad Rom. viii. confutat dicens: Quis nos separabit a caritate Christi? Tribulatio, an angustia? etc. et subdit: Certus sum enim etc., loquens ad litteram de electis. Quod si non contra rem sed contra notitiam nostram arguitur, quia nos nescimus quis perseverabit: facile satisfit per hoc quod Deus suaviter disponens omnia non exigit ab homine maiorem certitudinem ea quae est fidei et humani moris: a fructibus scilicet eorum cognoscendo homines.

Ad sextum. Ad sextum dicitur verum esse et quod ecclesiae datae sunt claves, et quod Petrus personam ecclesiae figuratae gerebat, et quod unitas Petri unitatem ecclesiae significabat. Sed in hoc falluntur argumenta quod ex his veritatibus in aliam veritatem insurgunt: hae siquidem veritates non contrariantur huic alii veritati quod Petrus in propria persona accepit claves: sunt haec enim omnia simul vera. Et primum quidem et ultimum ut vi. parebit cap. ad veritatem sensus litteralis spectant: quoniam ad litteram Petrus in propria persona sic accepit claves quod etiam ecclesia accepit easdem. Reliqua autem ad mystici sensus veritatem spectant: secundum spiritualem siquidem sensum unus Petrus unitatem ecclesiae significat, et ulterius ecclesiam repraesentat.

Ad confirmationem. Unde Cypriani, Hieronymi et Augustini dicta quae obiiciendo allata sunt verissima sunt, sed iuxta sensum mysticum. Sed non adversantur sensui litterali: quo (ut evangelica testatur historia) ipse Petrus in propria persona cui revelatio facta est respondit, claviumque promissionem accepit.

Clarificatio verborum Augustini. Ad clariorem tamen notitiam habendam verborum Augustini, scito duplicem evangelii sensum hoc est litteralem (quo verificatur tibi, id est Petro, dabo claves regni caelorum) et mysticum (quo verificatur tibi, id est ecclesiae significatae per te, dabo claves regni caelorum) esse ab Augustino comparatum: non penes verum vel falsum, sed penes clarum vel minus ... vel minus clarum. Ad sensum siquidem mysticum spectat quod Petrus gerat in figura personam ecclesiae: sicut ad sensum mysticum pertinet quod Iudas gerat personam inimicorum Christi: ad litteram autem ipse Iudas erat Christi inimicus, et ipse Petrus est cui promissae sunt claves.

Unde Augustinus, quia sensus mysticus clarior est quam sensus litteralis in proposito (ut testantur tot quaestiones quae circa sensum litteralem emergunt), et sensus mysticus ita est omnibus manifestus ut etiam vulgares sciant claves esse ecclesiae, comparavit sensum litteralem (iuxta quem claves promissae sunt personae Petri futuri pastoris totius ecclesiae) ad sensum mysticum, iuxta quem claves promissae sunt Petro in figura ecclesiae: et dixit quod mysticus sensus est clarior: hoc enim sonant illa verba: non habent illustrem intellectum nisi ad ecclesiam referantur, cuius ille gessit in figura personam. Negavit siquidem illustrem, et non negavit verum intellectum nisi ad ecclesiam referantur: constat enim illustre ad claritatem pertinere.

Et hoc intendere Augustinum patet ex contextu: volens enim exponere Psalmum Deus, laudem meam, partim de Iuda, partim de populo Iudaeorum inimico Christi, praemittit: Si autem de tali genere malorum, id est inimicorum Christi, ingratorum Iudaeorum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri: et statim subdit verba allata. Ubi clare videre quilibet potest non derogari veritati sensus litteralis (quo personae Petri sunt claves promissae) ex hoc quod sensus iste non est ita clarus sicut mysticus: neque enim solus est textus iste talis, sed innumeros habet in sacra Scriptura consodales, quorum sensus illustris non nisi mysticus est.

Allata quoque verba Augustini super Ioannem non negant Petro secundum propriam personam dictum esse: Tibi dabo claves: sed affirmant Petro in persona ecclesiae significatae super Ioannem dictum esse: Tibi dabo claves. Ex hac autem vera affirmatione non sequitur negatio illius alterius veritatis, satis patet.

Ad vim autem quae fit in coniunctione adversativa respondetur quod coniunctio illa augmentativa est, iuxta frequentissimum loquendi usum, quo dicimus aliquem virtute bonum ... virum sed officio bonum civem, et similia. Tanquam enumeratis Augustinus quibusdam personalibus Petri conditionibus auxerit conditionem Petri, transfundendo ad extensionem eius in universam ecclesiam significative: cum qua figurativa conditione stat quod per proprietatem pastoralis officii idem Petrus ad universam se extendat ecclesiam: quinis hoc non sit ibi ab Augustino explicatum, qui de Petro et Ioanne mystice tractabat, ut ille activae, iste contemplativae vitae personam gerebat.

Unde cum infertur quod non unus sed unitas claves accepit, pro quanto affirmatur unitatem claves accepisse, verum dicitur, sicut verum est ecclesiam accepisse claves: quatenus vero negatur unum Petrum accepisse claves, aut falsum dicitur aut pie exponendum est. Nam si ideo negatur unus ut negetur Petrus, falsum dicitur contra evangelicam historiam: si autem ideo negatur unus ut negetur solitudo personalis, hoc est ut Petrus non acceperit claves secum sepeliendas, sed ut in ipso ecclesia usque ad finem saeculi duratura claves acceperit, verum dicitur: sic enim non unus, id est pro se tantum, sed unitas ecclesiae in illo uno claves accepit.

In nullo tamen citatorum locorum habetur negativa illa: Non unus claves accepit. Et ex his quae diximus, solvendas similes obiectiones relinquimus: ut non sit opus omnia quae obiici possunt afferre. Reliqua ex Cypriano allata de paritate apostolorum inferius loco suo patebunt.

Exclusis prioribus erroribus, tractanda est eorum opinio qui Petro intelligunt in persona omnium apostolorum dictum a Christo: Tibi dabo claves, et cetera.

Afferunt autem ad hoc argumenta quatuor.

Primo, ex interrogatione Domini: nam non Petrum solum, sed communiter omnes interrogavit: Vos autem quem me esse dicitis?

Secundo, ex persona Petri: quia Petrus primus omnium erat apostolorum, et personam omnium induit pro omnibus respondendo. Unde Christo dicente omnibus discipulis interrogatis, Petrus tamquam os apostolorum et caput pro omnibus respondit.

Et confirmatur: quia nisi in persona omnium Petrus respondisset, fuisset expectanda aliorum responsio; aut rei fuissent alii apostoli omissionis responsionis ad interrogationem Domini: Vos autem quem me esse dicitis?

Tertio, ex fructu: quia claves regni caelorum datae sunt omnibus apostolis.

Quarto, ex consequentibus: quia Christus dixit: Quod uni dico, omnibus dico.

Antequam autem ad haec respondeatur, explano sensum textus evangelici, monstrandum est directe esse haec Domini verba ad Petrum solum.

Patet quidem hoc primo ex principio sermonis Dominici ad Petrum, cum dixit: Beatus es, Simon Bariona; hoc enim non potest referri vere ad omnes. Tum quia exprimitur proprium nomen Simonis, et explicatur: cuius sit filius, Bariona, id est filius Ionae. Tum quia falsum hoc fuisset de Iuda, qui non credidit in Christum, ut testatur Io. VI, ubi, cum refert Dominum dixisse: Sed sunt quidam ex vobis qui non credunt, statim subdit: Sciebat enim ab initio Iesus qui essent credentes et quis traditurus esset eum. Et rursus in calce eiusdem capitis, dicente Petro pro XII apostolis: Et nos credimus et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei, respondit eis Iesus: Nonne ego vos XII elegi? Et ex vobis unus diabolus est. Non potest ergo verificari quod ad omnes apostolos dictum sit: Beatus es; quia unus eorum non crederet et diabolus esset.

Secundo, ex subiuncta ratione: quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui est in caelis. Nam ex his Domini verbis constat Petro revelationem factam esse a caelesti Patre; ita quod hoc negare esset contrarium fidei. Sed non propterea hinc constat aliis apostolis huiusmodi revelationem esse factam; Scriptura enim hoc non tradit. Et propterea eadem facilitate contemnitur qua affirmatur. Constat igitur hinc quod ad Petrum verba diriguntur, et non constat quod ad alios extendantur.

Tertio, ex subiuncta affirmatione: Tu es Petrus. Monstratur enim et pronomen tu, et nomen sibi prius impositum a Christo, Io. I: Tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus; quae ad solum Petrum sermo dirigitur. Nam si per pronomen demonstrativum ad sensum, adiunctis et nomine proprio a nativitate, scilicet Symon; et nomine patris carnalis; et nomine quo solus cognominatus est a Christo a principio discipulatus, scilicet Petrus; et interiori dono revelationis, quod non constat aliis fuisse concessum: non sufficienter significatum est quod ad ipsum solum et sermonem, quibus quattuor verbis describendum fuit ab evangelista quod ad solum Petrum erat sermo.

Et confirmatur: quia eodem pronomine demonstrativo ad sensum usus est Dominus subiungens: Et tibi dabo, et cetera. Et confirmatur ex eo: quod non pluribus nec maioribus circumstantiis describuntur et nominantur a notariis personae heredes aut legatarii quam persona Petri in hoc textu descripta ac nominata est: ut patet colligendo Symonem filium Ionae, Petrum, ex interna revelatione commendatum.

Ex verbis igitur et ex sensu verborum clara luce patet soli Petro dici: Et tibi dabo claves, et cetera.

Ad primam.

Ad primam autem obiectionem in oppositum dicitur: ex hoc quod Dominus interrogavit omnes, non cogi reliquum sermonem dirigi ad omnes. Frequenter enim divertitur sermo a pluribus ad unum, aut e contra. Mater siquidem filiorum Zebedaei petiit ut sederent duo filii sui, unus ad dexteram et alter ad sinistram; Dominus autem ad filios respondendo sermonem dirigit: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum?

Et si diligenter perspectus fuerit evangelicus textus, ipsa conversio sermonis attestatur quod non omnem sermonem ad omnes dirigebat. Inquit enim Matthaeus quod primo et secundo interrogavit discipulos communiter; deinde ad Petrum sermonem vertit; et rursus ad discipulos sermonem convertit. Nam subiungitur: Tunc praecepit discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse esset Iesus, et cetera.

Si enim totus iste sermo ad omnes fuisset directus, non narrasset evangelista huiusmodi variam conversionem sermonis.

Nec officit quod communis Petro et aliis causa effecta Dominici interrogatione sit: cum haec enim communitas stat quod appropriata sit Petro; nam in maiori causa communi, scilicet creationis, solius Petri ratio habita est: ut ipse Dominus testatur Luc. XXII dicens: Symon, ecce Satanas expetiit vos ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos.

Ubi patet omnes expetitos a Sathana, et tamen Dominum pro solo Petro orasse. Oravi, inquit, pro te, non pro vobis; immo alios Petro commendavit.

Ad secundam obiectionem ex persona Petri dicitur: quod gerere personam communem seu respondere pro omnibus apostolis potest intelligi tripliciter.

Vel ex officio, puta quia habebat curam eorum.

Vel per viam commissionis, puta quia apostoli commiserunt Petro ut in persona omnium pro omnibus responderet.

Vel per viam ratificationis, ut quia responsio data a Petro grata fuit communiter apostolis, utpote congrua ac eximia.

Et quidem quod Petrus non gesserit personam communem ex officio, ex eo patet quod nondum erat constitutus pastor eorum; neque proprie erat caput eorum, nisi sicut primus inter canonicos potest dici caput canonicorum.

Similiter quod non ex commissione apostolorum responderet, non solum ex eo patet quod huiusmodi commissio voluntarie affirmaretur, quin ex Scriptura non haberetur; sed ex eo convinci potest quod Dominus expresse testatur: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus.

Ubi excluditur non solum omne humanum consilium, sed etiam disciplina ex sensibili auditu doctrinae ipsius Christi; dum interiori spirituali revelationi Patris, qui in caelis est, Petri notitiam qua Christum Filium Dei vivi confessus est attribuit.

Si enim ex consultatione cum aliis apostolis respondisset, non sibi dictum fuisset: Caro et sanguis non revelavit tibi; quin inter eos essent consanguinei, et carnalis propinquitas; et similiter non fuisset recursum ad auctorem omnino spiritualem et designatum tam a remotis, scilicet in caelis.

Haec enim omnia manifeste testantur Petri confessionem non ex apostolorum consilio, sed ex interiori ipsius Petro facta revelatione processisse.

Et confirmatur hoc ex contextu Evangelii: nam praeposita Domini interrogatione prima discipulorum: Quem dicunt homines esse Filium hominis?

Quia responsio fuit communis, evangelista dicit: At illi dixerunt; in secunda vero interrogatione eorundem: Vos autem quem me esse dicitis? quia responsio propria fuit Petri, evangelista dicit: Respondens Symon Petrus dixit.

Et confirmatur rursus ex Io. VI. Ibi differentia apte notare possumus inter Petrum in persona omnium loquentem vel in persona propria. Nam ibidem loquens Petrus in persona omnium, Christo Domino dicenti: Numquid et vos vultis abire? respondit ei Symon Petrus in persona omnium: Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes; et nos credimus et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei. Et subiicit evangelista, Respondit eis Iesus: Nonne ego vos XII elegi? Et ex vobis unus diabolus est.

Ubi conferendo textum Ioannis textui Matthaei aperte apparet quod tunc quidem apud Ioannem in persona omnium Petrus respondit, locutus est in numero plurali primae personae, dicens: Ad quem ibimus? et Nos credimus et cognovimus; et similiter Dominus respondit non Petro, sed eis. Hic vero apud Matthaeum omnia sunt in numero singulari, cum pronominibus demonstrativis solius Petri, tam in responsione Petri quam in replicatione Domini, et promissionibus ac assertionibus: Tibi dabo, non vobis; quodcumque ligaveris, non quodcumque ligaveritis; tu es Petrus, non vos estis Petri; ut patet in littera.

Huiusmodi enim differentia manifestat quod Petrus ex propriis intus a caelesti Patre habitis solus respondit, solusque a Christo monstratur.

Nec putes propterea hanc eandem esse lectionem apud Matthaeum et Ioannem, quoniam ista Matthaei fuit post ea quae referuntur a Ioanne. Quod ex multis patet. Illa enim Ioannis fuit post miraculum de quinque panibus et in Capharnaum, ut ibidem apparet; quod autem refert Matthaeus fuit non solum post miraculum de quinque panibus, sed etiam post aliud miraculum de septem panibus, ut patet Matth. XVI, et fuit in partibus Caesareae Philippi.

Dicendum est ergo quod responsio Petri, tamquam grata et rata omnibus, dicitur fuisse in persona omnium, sicut frequenter contingit quod collegiis pluribus interrogatis, primo bene respondente, ab omnibus ut rata habeatur responsio, et pro omnibus respondisse primum frequenter usus dicimus.

Et sic intelligenda sunt verba Chrysostomi et glossae interlinearis et quorumcumque aliorum dicentium quod Petrus respondit pro omnibus. Verum est enim os omnium tamquam ratificans ab omnibus.

Unde Chrysostomus super Matthaeum dicit: Solus Petrus respondit, et confestim praeveniens ait: Tu es Christus, et cetera. Ubi vides non consilio aut commissione aliorum respondisse, sed praevenisse.

Et Augustinus, De verbis Apostoli, sermone XXXI, ait: Respondit Petrus unus pro omnibus, quia unitas in omnibus.

Ubi videre potes quare dicitur Petrum respondisse pro omnibus: non ex commissione omnium, non ex officio, sed ex unitate omnium, quia scilicet omnes erant fratres, et quod primus eorum optime respondit unitas omnibus placere fecit. Sicut inter fratres unitos ac unanimes quod ab uno bene dicitur, ab omnibus ratum habetur et ut ab omnibus dictum sumitur.

Et hinc patet responsio ad confirmationem subiunctam. Ex eo enim quod Christus Petri responsionem approbavit et commendavit, Petrumque Beati titulo promisit, vanum apparet expectationem ingerere ut adiungeretur aliquid. Quis enim aliud dicturus esset, et si quid divinitus revelatum, et sic remuneratum videretur?

Unde nec rei manserunt non respondentes alii, quia gratam eis esse Petri responsionem suffecit.

Insinuatur autem Petri responsionem aliis apostolis gratam fuisse, non solum ex hoc quod est rationi consentaneum iuxta humanum morem, sed ex subiunctis statim evangelistae verbis: Tunc praecepit discipulis suis ut nemini dicerent quia ipse esset Iesus. Hoc si quidem praecepto monstrantur discipuli Petri confessionem tenuisse; ideo enim non aliis dicant inhibentur.

Ad tertiam.

Ad tertiam autem dicitur: quod si intendit argumentum probare per verba haec omnibus apostolis claves, principium petit; hoc enim est quod probandum erat.

Si vero intendit quod per alia verba Dominus apostolis aliis claves regni caelorum tradiderit, ad sequens spectat capitulum, ubi hoc tractabitur.

Ad quartam.

Ad quartam obiectionem dicitur: quod auctoritatem illam: Quod uni dico, nullibi invenio in Evangelio. Verumtamen ubicumque inveniatur, dicitur quod ad litteram intelligitur de dicere doctrinali: ut Marcus testatur in simili, cap. XIII: Quod vobis dico, omnibus dico: Vigilate.

Potest nihilominus ad propositum dici quod in hac auctoritate non habetur quod uni do, omnibus do: aliud est enim dicere et aliud dare. Praesens autem sermo non de dicere, sed de dare est. Inquit enim Dominus: Tibi dabo claves regni caelorum. Et propterea auctoritas non est ad propositum.

Ex quibus omnibus patere potest quod ex his Domini verbis Matth. XVI solus Petrus promissionem accepit clavium regni caelorum.