Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1926

In Book III of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's account of providence, human happiness, moral action, and divine grace. The commentary accompanies the Leonine text in volume XIV (1926). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod Omne Agens Agit propter Finem

Caput II: Quod Omne Agens Agit propter Bonum

Caput III: Quod Malum est Praeter Intentionem in Rebus

Caput IV: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum non Sit Praeter Intentionem

Caput V: Solutio Rationum Praemissarum

Caput VI: Quod Malum non est Aliqua Essentia

Caput VII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum Sit Natura vel Res Aliqua

Caput VIII: Solutio Rationum Praemissarum

Caput IX: Quod Causa Mali est Bonum

Caput X: Quod Malum Fundatur in Bono

Caput XI: Quod Malum non Totaliter Consumit Bonum

Caput XII: Quod Malum Habet Aliquo Modo Causam

Caput XIII: Quod Malum est Causa per Accidens

Caput XIV: Quod non est Summum Malum

Caput XV: Quod Finis Cuiuslibet Rei est Bonum

Caput XVI: Quod Omnia Ordinantur in Unum Finem, qui est Deus

Caput XVII: Quomodo Deus Sit Finis Rerum

Caput XVIII: Quod Omnia Intendunt Assimilari Deo

Caput XIX: Quomodo Res Imitentur Divinam Bonitatem

Caput XX: Quod Res Intendunt Naturaliter Assimilari Deo in Hoc quod est Causa

Caput XXI: Quomodo Diversimode Res Ordinantur in Suos Fines

Caput XXII: Quod Motus Caeli est a Principio Intellectivo

Caput XXIII: Quomodo Appetunt Bonum Etiam quae Cognitione Carent

Caput XXIV: Quod Intelligere Deum est Finis Omnis Intellectualis Substantiae

Caput XXV: Utrum Felicitas Consistat in Actu Voluntatis

Caput XXVI: Quod Felicitas Humana non Consistit in Delectationibus Carnalibus

Caput XXVII: Quod Felicitas non Consistit in Honoribus

Caput XXVIII: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Gloria

Caput XXIX: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Divitiis

Caput XXX: Quod Felicitas non Consistit in Potentia Mundana

Caput XXXI: Quod Felicitas non Consistit in Bonis Corporis

Caput XXXII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Sensu

Caput XXXIII: Quod Ultima Hominis Felicitas non Consistit in Actibus Virtutum Moralium

Caput XXXIV: Quod Ultima Felicitas non Sit in Actu Prudentiae

Caput XXXV: Quod Felicitas non Consistit in Operatione Artis

Caput XXXVI: Quod Ultima Felicitas Hominis Consistit in Contemplatione Dei

Caput XXXVII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae Communiter Habetur a Pluribus

Caput XXXVIII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae Habetur per Demonstrationem

Caput XXXIX: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae est per Fidem

Caput XL: Utrum in Hac Vita Homo Possit Intelligere Substantias Separatas per Studium et Inquisitionem Scientiarum Speculativarum

Caput XLI: Quod non Possumus in Hac Vita Cognoscere Substantias Separatas sicut Ponit Alexander

Caput XLII: Quod non Possumus in Hac Vita Intelligere Substantias Separatas sicut Ponit Averroes

Caput XLIII: Quod Ultima Felicitas Hominis non Consistit in Cognitione Substantiarum Separatarum Qualem Praedictae Opiniones Fingunt

Caput XLIV: Quod non Possumus in Hac Vita Intelligere Substantias Separatas

Caput XLV: Quod Anima in Hac Vita non Intelligit Seipsam per Seipsam

Caput XLVI: Quod non Possumus in Hac Vita Videre Deum per Essentiam

Caput XLVII: Quod Ultima Hominis Felicitas non Sit in Hac Vita

Caput XLVIII: Quod Substantiae Separatae non Vident Deum per Essentiam ex Hoc quod Cognoscunt eum per Suam Essentiam

Caput XLIX: Quod in Naturali Cognitione Quam Habent Substantiae Separatae de Deo non Quiescit Earum Naturale Desiderium

Caput L: Quomodo Deus per Essentiam Videatur

Caput LI: Quod Nulla Creata Substantia Potest Sua Naturali Virtute Pervenire ad Videndum Deum per Essentiam

Caput LII: Quod Intellectus Creatus Indiget Aliqua Influentia Divini Luminis ad Hoc ut Deum per Essentiam Videat

Caput LIII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Deus non Possit Videri per Essentiam, et Solutiones Earum

Caput LIV: Quod Intellectus Creatus non Comprehendit Divinam Substantiam

Caput LV: Quod Nullus Intellectus Creatus, Videndo Deum, Videt Omnia quae in Eo Videri Possunt

Caput LVI: Quod Omnis Intellectus, Cuiuscumque Gradus, Particeps esse Potest Divinae Visionis

Caput LVII: Quod Unus Alio Perfectius Deum Videre Potest

Caput LVIII: Quomodo Videntes Divinam Substantiam Omnia Vident

Caput LIX: Quod Videntes Deum Omnia Simul Vident in Ipso

Caput LX: Quod per Visionem Dei Aliquis Fit Particeps Vitae Aeternae

Caput LXI: Quod Videntes Deum in Perpetuum eum Videbunt

Caput LXII: Qualiter in Illa Ultima Felicitate Omne Desiderium Hominis Completur

Caput LXIII: Quod Deus Sua Providentia Gubernat Res

Caput LXIV: Quod Deus Conservat Res in esse

Caput LXV: Quod Nihil Dat esse Nisi Inquantum Agit in Virtute Divina

Caput LXVI: Quod Deus est Causa Operandi Omnibus Operantibus

Caput LXVII: Quod Deus est Ubique

Caput LXVIII: De Opinione Eorum qui Rebus Naturalibus Proprias Subtrahunt Actiones

Caput LXIX: Quomodo Idem Effectus Sit a Deo et a Natura Agente

Caput LXX: Quod Divina Providentia non Excludit Totaliter Malum a Rebus

Caput LXXI: Quod Divina Providentia non Excludit Contingentiam a Rebus

Caput LXXII: Quod Divina Providentia non Excludit Arbitrii Libertatem

Caput LXXIII: Quod Divina Providentia non Excludit Fortunam et Casum

Caput LXXIV: Quod Providentia Dei Sit Singularium Contingentium

Caput LXXV: Quod Providentia Dei Sit Omnium Singularium Immediate

Caput LXXVI: Quod Executio Divinae Providentiae Fit Mediantibus Causis Secundis

Después de que Santo Tomás determinó acerca de la divina providencia y gubernación en cuanto a la misma ordenación de las cosas, determina ahora acerca de ella en cuanto a la ejecución del orden . Acerca de esto, pues, hace tres cosas: primero, trata de la ejecución de la divina providencia en común; segundo, en particular, en el capítulo siguiente; tercero, hace el epílogo de lo dicho, en el capítulo LXXXIII.

I. En cuanto a lo primero, propone esta conclusión: Las causas segundas son ejecutoras de la divina providencia.

Para cuya evidencia, hay que considerar que, puesto que la ejecución de la divina providencia no importa otra cosa que la operación del orden preconcebido, es lo mismo decir que las causas segundas son ejecutoras de la divina providencia; y que Dios no causa por sí mismo inmediatamente, mediante la intermediación de un supósito, el orden ideado en las cosas, sino por medio de las causas segundas, de suerte que las causas segundas sean instrumentos y ministros de Dios que causa el orden de las criaturas.

Se prueba, pues, la conclusión, primero así. En Dios se encuentra suma perfección en cuanto a la ordenación y en cuanto a la ejecución, y ambas cosas pertenecen a la providencia. Luego por sí, y por su sabiduría, dispone el orden de todos, incluso de las cosas mínimas; pero ejecuta las cosas mínimas por otras virtudes inferiores, mediante las cuales opera . Luego etc. — Se prueba el antecedente. Porque la ordenación se hace por la virtud cognoscitiva, pues es propio del sabio ordenar; la ejecución, en cambio, se hace por la virtud operativa. Pero en Dios hay sapientísima sabiduría para ordenar y perfectísima virtud para obrar. — La consecuencia, en cambio, se prueba. Porque cuanto más perfecta es la ordenación, tanto más desciende a las cosas mínimas; mas la ejecución de las cosas mínimas conviene a una virtud inferior proporcionada al efecto.

  1. Advierte, cuando se dice que por sí y por su sabiduría dispone Dios el orden también de las cosas mínimas, que el «por sí y su sabiduría» excluye el medio por el cual disponga el orden de las cosas. Pues se dice que alguien dispone por otro el orden de algunas cosas en cuanto a la misma ordenación existente en la mente, cuando él mismo no idea ese orden de ellas en particular, sino que otro, por su imperio, lo dispone en su mente. Pero cuando él mismo idea tal orden en sí por su sabiduría, se dice que por sí establece y dispone tal orden, y no por aquel medio: pues la forma que el entendimiento concibe en sí mismo se hace en el entendimiento no mediante otro supósito, sino inmediatamente. De donde, como Dios idea en su mente el orden de cualesquiera cosas, incluso de las mínimas, se dice que por sí y por su sabiduría, es decir, inmediatamente, dispone el orden de todas las cosas, no sólo mediante la intermediación de una virtud, como algunos opinan, sino también mediante la intermediación de un supósito.

No obsta que la razón humana parezca mediar entre Dios y los actos humanos ordenados por él. Pues se dice que, aunque también la razón humana ordene en sí misma los actos humanos, sin embargo la razón humana no es el medio por el cual Dios disponga en su mente aquellos actos: como tampoco es el medio por el que la intellectio divina se termina en ellos. Pero sí es el medio por el cual Dios causa en la misma mente humana la ordenación de aquellos actos, a cuya causación se presupone el orden dispuesto en la mente divina, como regla y ejemplar de aquella ordenación humana: así como toda causa inferior es el medio por el cual Dios causa el efecto de aquella causa inferior, no es, sin embargo, el medio por el cual Dios conozca prácticamente aquel efecto; antes bien, aquella cognición práctica se presupone a la producción del efecto.

II. Segundo. Las cosas que provienen de las acciones de las causas segundas están sometidas a la divina providencia. Luego etc. — Se prueba el antecedente. Porque Dios ordena todas las cosas singulares por sí mismo, es decir, en su mente.

Tercero. Cuanto más fuerte es la virtud de un agente, tanto más extiende su operación a lo remoto: como es patente en el fuego. Pero la virtud de la divina providencia es máxima. Luego su operación se extiende a lo más remoto. Luego debe producir su última operación por medio de medios. — Se prueba la última consecuencia. Porque no ocurre en el agente que no obra por medio el que extienda su operación a lo más remoto: puesto que todo aquello en lo que obra le es próximo.

III. Acerca de esta razón se duda. Pues parece falso que la virtud divina se extienda a lo más remoto: en lo cual consiste toda la fuerza de la razón. Porque Santo Tomás probó arriba que Dios está en todas partes, porque en cada cosa hay algún efecto próximo e inmediato del mismo Dios. Luego nada hay remoto de él.

Crece la duda en segundo lugar. Porque en la Primera Parte, q. viii, a. 1 , donde pregunta si Dios está en todas las cosas, resuelve esta razón. Pues habiendo argüido así: Cuanto más virtuoso es un agente, tanto más avanza su acción hacia lo más distante. Dios es el agente virtuosísimo. Luego su acción puede alcanzar también aquello que de él dista: y no es necesario que esté en todas las cosas: — responde que pertenece a su máxima virtud el que obre inmediatamente en todas las cosas, y por eso nada hay distante de él.

IV. Para la evidencia de esto hay que considerar dos cosas. La primera, que de muchos modos una cosa puede ser distante de otra. De un modo, según la distancia situal: como dos cuerpos entre los cuales media otro cuerpo. — De otro modo, según la distancia de naturaleza y de perfección: como el hombre y la planta, entre los cuales median muchas naturalezas de animales imperfectos respecto del hombre y más perfectos que la planta. — Tercero, según la distancia del agente y del paciente en cuanto tales: como entre el cielo y la tierra, en la cual obra el cielo, median otros elementos, en los que el cielo obra antes que en la tierra, y que padecen del cielo antes que la tierra.

Por tanto, aquella proposición, Cuanto más fuerte es la virtud de un agente, tanto más extiende su operación a lo remoto, se entiende formalmente de la distancia del paciente respecto del agente en cuanto tales: porque cuanto más virtuoso es el agente, tanto puede obrar en más cosas, de las cuales una obre en otra y una padezca de otra, y tanto más cosas pacientes y agentes median entre él y el último paciente. Pero según la diversa condición de los agentes y de los pacientes, a esta distancia se añade otra distancia: mas aquélla acaece al agente y al paciente en cuanto tales. Pues si agente y paciente son cuerpos, a la distancia del agente y del paciente en cuanto son agente y paciente se añade la distancia situal: porque los cuerpos diversos tienen sitios diversos. Pero si son cosas incorpóreas, se añade la distancia de naturalezas.

En el asunto, cuando se dice que Dios obra en lo más remoto, no puede entenderse según la distancia situal: pues Dios no está contenido en sitio alguno, sino que está en todas partes. — Tampoco puede entenderse según la distancia de naturaleza solamente: porque no sería al propósito. Pues permanecería en pie que Dios obrara en aquello que de él más dista según la perfección de la naturaleza, y sin embargo no obrara en ello mediante otras causas, sino sólo por sí mismo: y así no se seguiría que las causas segundas fueran ejecutoras de la divina providencia. — Queda, por tanto, que se entienda según la distancia en la razón de agente y paciente. Pues Dios obra en el último paciente, en cuanto que por muchos medios agentes y pacientes extiende su operación hasta algún paciente.

  1. La segunda es, que podemos hablar de doble modo del efecto de Dios: de un modo, en cuanto a todas las cosas que están en él; de otro, en cuanto a algunas. Si hablamos en cuanto a todas las cosas que hay en el efecto, así no es verdadero que Dios obre a distancia en la razón de paciente: porque en todo efecto hay algo que es producido por Dios solo; pues las cosas que se producen por creación son producidas por Dios solo inmediatamente, como las substancias de las cosas inmateriales, y la materia prima en las cosas corporales, como quedó patente en el segundo libro . Y así, entre Dios y su efecto, en cuanto a estas cosas, no median otros agentes y pacientes, de suerte que pueda decirse que obra a distancia en la razón de paciente. — Pero si se entiende en cuanto a algo, así es verdadero que obra en algo como en algo distante: porque, a saber, en alguno hay algo que Dios obra mediante causas segundas, por ejemplo, la operación, o algún bien sobreviniente. — Semejantemente aquella proposición, Cuanto más fuerte es la virtud del agente, tanto más extiende su operación a lo más remoto, si debe ser universalmente verdadera, se entiende en cuanto a algo hallado en el efecto, pero no en cuanto a todas las cosas.

  2. Pero hay que atender que Santo Tomás no concluye absolutamente en esta razón que Dios extienda su operación por algunos medios, sino que debe extenderla. Porque no es necesario que Dios obre mediante causas agentes medias: antes bien, puede producir por sí mismo todo efecto. Pero quiso, a partir de que en las cosas creadas vemos que una causa más virtuosa extiende su operación a lo último por muchos medios, concluir que es decente y conveniente que Dios, cuya virtud es perfectísima, obre por algunos medios. Pues esto significa el ly «producere debet» («debe producir»).

  3. Al primero, pues, en contrario , se dice que ciertamente nada hay remoto de Dios en la razón de paciente en cuanto a todas las cosas que están en él: porque en todas las cosas creadas hay algo producido por Dios solo mediante la creación. Hay, sin embargo, algunas cosas remotas y distantes de él en cuanto a algunas que en ellas se producen.

Semejantemente se responde al segundo. Pues Santo Tomás no pretende otra cosa sino que en todos los entes hay algo causado inmediatamente por Dios, y así nada hay distante de Dios en cuanto a todas las cosas, como si no tuvieran en sí a Dios como agente inmediato de algo existente en ellas. Pero a esto no repugna que algo diste de Dios en la razón de paciente en cuanto a algo causado en él por Dios.

V. Cuarto. A la dignidad del que rige pertenece que tenga muchos ministros y ejecutores de su régimen: porque por esto se manifiesta más su dominio. Luego etc. — Se prueba la consecuencia. Porque ninguna dignidad de algún regente es comparable a la dignidad del divino régimen.

Quinto. La perfección de la divina providencia exige que reduzca al orden conveniente el exceso de algunas cosas sobre otras. Pero esto se hace cuando de la superabundancia de algunos que tienen más proviene algún bien para los que tienen menos. Luego la perfección de la divina providencia exige que, por aquellas cosas que participan más plenamente de la divina bondad, que se exigen para la perfección del universo, se complete la ejecución del divino régimen. — Se prueba el antecedente. Porque la conveniencia del orden demuestra la perfección de la providencia. Y a la conveniencia del orden pertenece que nada desordenado se deje.

Sexto. Si no hubiera algunas causas medias que ejecuten la divina providencia, no habría en las cosas orden de causas, sino sólo de efectos. Esto es inconveniente. Luego etc. — Se prueba la segunda parte del antecedente. Porque, puesto que el orden de causas es más noble que el de efectos, como la causa es más potente que el efecto, en ello se demuestra más la perfección de la providencia.

Se confirma por la autoridad de los Salmos CII y CXLVIII.

Caput LXXVII: Quod Mediantibus Creaturis Intellectualibus Aliae Creaturae Reguntur a Deo

Caput LXXVIII: Quod Substantiae Intellectivae Inferiores Reguntur per Superiores

Caput LXXIX: De Ordinatione Angelorum ad Invicem

Caput LXXX: De Ordinatione Hominum ad Invicem et ad Alia

Caput LXXXI: Quod Inferiora Corpora Reguntur a Deo per Corpora Caelestia

Caput LXXXII: Epilogus Praedictorum

Caput LXXXIII: Quod Corpora Caelestia non Imprimant in Intellectus Nostros

Caput LXXXIV: Quod Corpora Caelestia non sunt Causae Voluntatum et Electionum Nostrarum

Caput LXXXV: Quod Corporales Effectus in Istis Inferioribus non Sequuntur ex Necessitate a Corporibus Caelestibus

Caput LXXXVI: Quod Motus Caelestis Corporis non Sit Causa Electionum Nostrarum ex Virtute Animae Moventis, ut Quidam Dicunt

Caput LXXXVII: Quod Substantiae Separatae Creatae non Possunt esse Causa Directe Electionum et Voluntatum Nostrarum, sed Solus Deus

Caput LXXXVIII: Quod Motus Voluntatis Causatur a Deo, et non Solum Potentia Voluntatis

Caput LXXXIX: Quod Electiones et Voluntates Humanae Subduntur Divinae Providentiae

Caput XC: Quomodo Res Humanae ad Superiores Causas Reducantur

Caput XCI: Quomodo Dicitur Aliquis Bene Fortunatus, et Quomodo Adiuvatur Homo ex Superioribus Causis

Caput XCII: De Fato: an Sit, et Quid Sit

Caput XCIII: De Certitudine Divinae Providentiae

Caput XCIV: Quod Immobilitas Divinae Providentiae Utilitatem Orationis non Excludit

Caput XCV: Quod Deus non Omnes Orationes Exaudit

Caput XCVI: Quomodo Dispositio Providentiae Habeat Rationem

Caput XCVII: Quomodo Deus Possit Facere Praeter Ordinem Suae Providentiae, et Quomodo non

Caput XCVIII: Quod Deus Potest Operari Praeter Ordinem Rebus Inditum, Producendo Effectus absque Causis Proximis

Caput XCIX: Quod Ea quae Deus Facit Praeter Naturae Ordinem non sunt contra Naturam

Caput C: De Miraculis

Caput CI: Quod Solus Deus Facit Miracula

Caput CII: Quod Substantiae Spirituales Aliqua Mirabilia Operantur, quae tamen non sunt Vere Miracula

Caput CIII: Quod Opera Magorum non sunt Solum ex Impressione Caelestium Corporum

Caput CIV: Unde Magorum Operationes Efficaciam Habeant

Caput CV: Quod Substantia Intellectualis quae Praestat Efficaciam Magicis Operibus, non est Bona secundum Virtutem

Caput CVI: Quod Substantia Intellectualis Cuius Auxilio Magicae Artes Utuntur, non est Mala secundum Suam Naturam

Caput CVII: Rationes Quibus Probari Videtur quod in Daemonibus non Possit esse Peccatum

Caput CVIII: Quod in Daemonibus Possit esse Peccatum, et Qualiter

Caput CIX: Solutio Praemissarum Rationum

Caput CX: Quod Speciali Quadam Ratione Creaturae Rationales Divinae Providentiae Subduntur

Caput CXI: Quod Creaturae Rationales Gubernantur propter Seipsas, Aliae Vero in Ordine ad Eas

Caput CXII: Quod Rationalis Creatura Dirigitur a Deo ad Suos Actus non Solum secundum Ordinem ad Speciem, sed Etiam secundum quod Congruit Individuo

Caput CXIII: Quod Divinitus Hominibus Leges Dantur

Caput CXIV: Quod Lex Divina Principaliter Hominem Ordinat in Deum

Caput CXV: Quod Finis Legis Divinae est Dilectio Dei

Caput CXVI: Quod Divina Lege Ordinamur ad Dilectionem Proximi

Caput CXVII: Quod per Divinam Legem Homines ad Rectam Fidem Obligantur

Caput CXVIII: Quod per Quaedam Sensibilia Mens Nostra Dirigitur in Deum

Caput CXIX: Quod Latriae Cultus Soli Deo est Exhibendus

Caput CXX: Quod Divina Lex Ordinat Hominem secundum Rationem circa Corporalia et Sensibilia

Caput CXXI: Qua Ratione Fornicatio Simplex secundum Legem Divinam Sit Peccatum: et quod Matrimonium Sit Naturale

Caput CXXII: Quod Matrimonium Debet esse Indivisibile

Caput CXXIII: Quod Matrimonium Debeat esse Unius ad Unam

Caput CXXIV: Quod Matrimonium non Debet Fieri inter Propinquos

Caput CXXV: Quod non Omnis Carnalis Commixtio est Peccatum

Caput CXXVI: Quod Nullus Cibi Usus est Peccatum secundum se

Caput CXXVII: Quomodo secundum Legem Dei Homo Ordinatur ad Proximum

Caput CXXVIII: Quod in Actibus Humanis sunt Aliqua Recta secundum Naturam, et non Solum Quasi Lege Posita

Caput CXXIX: De Consiliis quae Dantur in Lege Divina

Caput CXXX: De Errore Impugnantium Voluntariam Paupertatem

Caput CXXXI: De Modis Vivendi Eorum qui Voluntariam Paupertatem Sequuntur

Caput CXXXII: Quomodo Paupertas Sit Bona

Caput CXXXIII: Solutio Rationum Supra Inductarum contra Paupertatem

Caput CXXXIV: Solutio Eorum quae Obiiciebantur contra Diversos Modos Vivendi Eorum qui Assumunt Voluntariam Paupertatem

Caput CXXXV: De Errore Eorum qui Perpetuam Continentiam Impugnant

Caput CXXXVI: Contra eos qui Matrimonium Virginitati Aequabant

Caput CXXXVII: Contra Eos qui Vota Impugnant

Caput CXXXVIII: Quod neque Merita neque Peccata Sint Paria

Caput CXXXIX: Quod Actus Hominis Puniuntur vel Praemiantur a Deo

Caput CXL: De Differentia et Ordine Poenarum

Caput CXLI: Quod non Omnia Praemia et Poenae sunt Aequales

Caput CXLII: De Poena quae Debetur Peccato Mortali et Veniali per Respectum ad Ultimum Finem

Caput CXLIII: Quod per Peccatum Mortale Ultimo Fine Aliquis in Aeternum Privatur

Caput CXLIV: Quod Peccata Puniuntur Etiam per Experientiam Alicuius Nocivi

Caput CXLV: Quod Iudicibus Licet Poenas Inferre

Caput CXLVI: Quod Homo Indiget Divino Auxilio ad Beatitudinem Consequendam

Caput CXLVII: Quod per Auxilium Divinae Gratiae Homo non Cogitur ad Virtutem

Caput CXLVIII: Quod Divinum Auxilium Homo Promereri non Potest

Caput CXLIX: Quod Praedictum Auxilium Gratia Nominatur. et Quid Sit Gratia Gratum Faciens

Caput CL: Quod Gratia Gratum Faciens Causat in Nobis Dilectionem Dei

Caput CLI: Quod Divina Gratia Causat in Nobis Fidem

Caput CLII: Quod Divina Gratia Causat in Nobis Spem

Caput CLIII: De Donis Gratiae Gratis Datae. in Quo de Divinationibus Daemonum

Caput CLIV: Quod Homo Indiget Divino Auxilio ad Perseverandum in Bono

Caput CLV: Quod Ille qui Decidit a Gratia per Peccatum, Potest Iterum per Gratiam Reparari

Caput CLVI: Quod Homo a Peccato Liberari non Potest Nisi per Gratiam

Caput CLVII: Qualiter Homo a Peccato Liberatur

Caput CLVIII: Quod Rationabiliter Homini Imputatur si ad Deum non Convertatur, Quamvis Hoc sine Gratia non Possit

Caput CLIX: Quod Homo in Peccato Existens sine Gratia Peccatum Vitare non Potest

Caput CLX: Quod Deus Aliquos a Peccato Liberat, et Aliquos in Peccato Relinquit

Caput CLXI: Quod Deus Nemini est Causa Peccandi

Caput CLXII: De Praedestinatione, Reprobatione, et Electione Divina

↑ Top of work