Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1926

In Book III of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's account of providence, human happiness, moral action, and divine grace. The commentary accompanies the Leonine text in volume XIV (1926). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod Omne Agens Agit propter Finem

Caput II: Quod Omne Agens Agit propter Bonum

Caput III: Quod Malum est Praeter Intentionem in Rebus

Caput IV: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum non Sit Praeter Intentionem

Caput V: Solutio Rationum Praemissarum

Caput VI: Quod Malum non est Aliqua Essentia

Caput VII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum Sit Natura vel Res Aliqua

Caput VIII: Solutio Rationum Praemissarum

Caput IX: Quod Causa Mali est Bonum

Caput X: Quod Malum Fundatur in Bono

Caput XI: Quod Malum non Totaliter Consumit Bonum

Caput XII: Quod Malum Habet Aliquo Modo Causam

Caput XIII: Quod Malum est Causa per Accidens

Caput XIV: Quod non est Summum Malum

Caput XV: Quod Finis Cuiuslibet Rei est Bonum

Caput XVI: Quod Omnia Ordinantur in Unum Finem, qui est Deus

Caput XVII: Quomodo Deus Sit Finis Rerum

Caput XVIII: Quod Omnia Intendunt Assimilari Deo

Caput XIX: Quomodo Res Imitentur Divinam Bonitatem

Caput XX: Quod Res Intendunt Naturaliter Assimilari Deo in Hoc quod est Causa

Caput XXI: Quomodo Diversimode Res Ordinantur in Suos Fines

Caput XXII: Quod Motus Caeli est a Principio Intellectivo

Caput XXIII: Quomodo Appetunt Bonum Etiam quae Cognitione Carent

Caput XXIV: Quod Intelligere Deum est Finis Omnis Intellectualis Substantiae

Caput XXV: Utrum Felicitas Consistat in Actu Voluntatis

Caput XXVI: Quod Felicitas Humana non Consistit in Delectationibus Carnalibus

Caput XXVII: Quod Felicitas non Consistit in Honoribus

Caput XXVIII: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Gloria

Caput XXIX: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Divitiis

Caput XXX: Quod Felicitas non Consistit in Potentia Mundana

Caput XXXI: Quod Felicitas non Consistit in Bonis Corporis

Caput XXXII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Sensu

Caput XXXIII: Quod Ultima Hominis Felicitas non Consistit in Actibus Virtutum Moralium

Caput XXXIV: Quod Ultima Felicitas non Sit in Actu Prudentiae

Caput XXXV: Quod Felicitas non Consistit in Operatione Artis

Caput XXXVI: Quod Ultima Felicitas Hominis Consistit in Contemplatione Dei

Caput XXXVII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae Communiter Habetur a Pluribus

Caput XXXVIII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae Habetur per Demonstrationem

Caput XXXIX: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae est per Fidem

Caput XL: Utrum in Hac Vita Homo Possit Intelligere Substantias Separatas per Studium et Inquisitionem Scientiarum Speculativarum

Caput XLI: Quod non Possumus in Hac Vita Cognoscere Substantias Separatas sicut Ponit Alexander

Caput XLII: Quod non Possumus in Hac Vita Intelligere Substantias Separatas sicut Ponit Averroes

Caput XLIII: Quod Ultima Felicitas Hominis non Consistit in Cognitione Substantiarum Separatarum Qualem Praedictae Opiniones Fingunt

Caput XLIV: Quod non Possumus in Hac Vita Intelligere Substantias Separatas

Caput XLV: Quod Anima in Hac Vita non Intelligit Seipsam per Seipsam

Caput XLVI: Quod non Possumus in Hac Vita Videre Deum per Essentiam

Caput XLVII: Quod Ultima Hominis Felicitas non Sit in Hac Vita

Caput XLVIII: Quod Substantiae Separatae non Vident Deum per Essentiam ex Hoc quod Cognoscunt eum per Suam Essentiam

Caput XLIX: Quod in Naturali Cognitione Quam Habent Substantiae Separatae de Deo non Quiescit Earum Naturale Desiderium

Caput L: Quomodo Deus per Essentiam Videatur

Caput LI: Quod Nulla Creata Substantia Potest Sua Naturali Virtute Pervenire ad Videndum Deum per Essentiam

Caput LII: Quod Intellectus Creatus Indiget Aliqua Influentia Divini Luminis ad Hoc ut Deum per Essentiam Videat

Caput LIII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Deus non Possit Videri per Essentiam, et Solutiones Earum

Caput LIV: Quod Intellectus Creatus non Comprehendit Divinam Substantiam

Caput LV: Quod Nullus Intellectus Creatus, Videndo Deum, Videt Omnia quae in Eo Videri Possunt

Caput LVI: Quod Omnis Intellectus, Cuiuscumque Gradus, Particeps esse Potest Divinae Visionis

Caput LVII: Quod Unus Alio Perfectius Deum Videre Potest

Caput LVIII: Quomodo Videntes Divinam Substantiam Omnia Vident

Caput LIX: Quod Videntes Deum Omnia Simul Vident in Ipso

Caput LX: Quod per Visionem Dei Aliquis Fit Particeps Vitae Aeternae

Caput LXI: Quod Videntes Deum in Perpetuum eum Videbunt

Caput LXII: Qualiter in Illa Ultima Felicitate Omne Desiderium Hominis Completur

La tercera conclusión es: En aquella felicidad que procede de la visión divina, todo deseo humano se cumple, como se dice en el Salmo; y todo empeño humano recibe allí su consumación.

I. Se prueba recorriendo todas aquellas cosas a las que se dirige el apetito humano y que, según Aristóteles, se requieren para la felicidad.

Pues en aquella visión se consuma el deseo del hombre según la vida contemplativa, respecto del conocimiento de la verdad: lo cual le conviene en cuanto es naturaleza intelectual. Porque le serán notorias todas las cosas que el entendimiento desea naturalmente saber, como resulta de lo dicho arriba.

Se cumplirá también su deseo según la vida activa y civil: lo cual le conviene según que tiene la razón, con la que puede disponer las cosas inferiores. Muchas son, en efecto, las cosas apetecibles de la vida civil: a saber, vivir según la virtud, a lo que tiende principalmente; la sublimidad del honor; la celebridad de la fama; y las riquezas; todas las cuales los hombres alcanzan en aquella visión. Lo primero, ciertamente: porque la razón estará en sumo vigor, iluminada por la luz divina, de modo que no pueda apartarse de lo recto. — Lo segundo: porque los Bienaventurados son elevados a la suma altura del honor, en cuanto se unen a Dios; señal de ello es que reinarán con Cristo, como se dice en Apoc. xx. — Lo tercero: porque por aquella visión se hacen célebres no por la opinión de los hombres, que pueden engañarse y engañar, sino según el verísimo conocimiento de Dios y de todos los Bienaventurados; de ahí que aquella beatitud se llame en el Salmo gloria. — Finalmente, lo cuarto: porque en aquella beatitud los Bienaventurados gozan de aquello que abarca la perfección de todos los bienes; lo cual se muestra también en Sap. VII y en el Salmo.

Se cumplirá también el deseo de la delectación, que es común al hombre y a todos los animales, y le conviene a él según la vida voluptuosa. Porque en aquella felicidad hay delectación perfectísima, como se dice en el Salmo; y tanto más perfecta que la que es según los sentidos, cuanto el entendimiento es más alto que el sentido; y tanto más pura de toda mezcla de aquello que entristece o de la solicitud que inquieta, cuanto aquel bien en el que nos deleitaremos es mayor que todo bien sensible, y más íntimo y continuamente deleitoso.

Se cumplirá también el deseo de conservar el ser, que es común a él y a todas las cosas. Porque los Bienaventurados alcanzarán la perfecta sempiternidad, a salvo de todo daño: como se dice en Isaías XLIX y en Apoc. XXI.

Y así queda claro que Boecio dijo rectamente que la beatitud es un estado perfecto por la agregación de todos los bienes.

Infiere, por último, Santo Tomás que a esta felicidad perfecta y última nada hay en esta vida tan semejante como la vida contemplativa. Y por esto los filósofos pusieron en la contemplación de la verdad, posible en esta vida, la última felicidad del hombre. Y también por el Señor es más recomendada la vida contemplativa, Lucas x, como más duradera que la activa: pues comienza en esta vida, pero se consuma en la futura.

II. En torno al cumplimiento del deseo de delectación, hay que advertir que, hablando simpliciter y absolutamente, las delectaciones espirituales son más excelentes que las corporales, aunque las corporales sean respecto de nosotros más vehementes. Pero Santo Tomás habla aquí de ellas según su orden per se y absoluto: y toca en pocas palabras muchas razones que expone explícitamente en I IIae, q. XXXI, a. 5; y en IV Sent., d. XLIX, q. III, a. 5.

Una es que, puesto que para la delectación se requiere el bien unido, aquello a lo que se une, y la unión misma de ambos, respecto de todas estas cosas la delectación espiritual es superior a la corporal. Respecto, ciertamente, de aquello a lo que el bien se une: porque la parte intelectiva es mucho más noble y más cognoscitiva que la sensitiva. Esto se toca aquí cuando se dice que el entendimiento es más alto que el sentido. — Respecto también del bien unido: porque el bien espiritual es mayor y más amado que el corporal. Señal de ello es que los hombres sufren muchos inconvenientes y se abstienen de las máximas delectaciones corporales por el honor, la fama y otras cosas semejantes, que son bienes espirituales. Esto se toca aquí cuando se dice que aquel bien inteligible es mayor que todo bien sensible. — Respecto, en cambio, de la misma unión: porque las cosas espirituales entendidas se unen a nosotros más íntimamente que las cosas corporales aprehendidas por el sentido; pues el entendimiento alcanza hasta la íntima quididad de la cosa; pero por el sentido nos unimos a las cosas corporales como solo superficialmente, ya que solo aprehendemos los accidentes extrínsecos. Esto se toca aquí cuando se dice que aquel bien es más íntimo.

Otra razón es que las delectaciones espirituales son más duraderas, por provenir de causas incorruptibles e inmóviles: mas los deleites corporales son corruptibles. Esta tocó Santo Tomás cuando dijo que aquel bien es continuamente deleitoso.

Otra, por último, es que las delectaciones espirituales son sin movimiento y todas a la vez, y consiguientemente más puras: mas las corporales son con movimiento, del cual inducen cansancio. Esta también la toca aquí Santo Tomás cuando dice que la delectación de los Bienaventurados es más pura de toda mezcla de aquello que entristece.

III. En torno a lo que se dice, que la vida contemplativa comienza en esta vida y se consuma en la futura, hay que advertir que esto no se dice como si la contemplación que hay en esta vida permaneciera en la futura del mismo modo, porque, como dice Santo Tomás en II II^{ae}, q. CLXXX, a. 8, ad 1, el modo de contemplar no es el mismo aquí y en la Patria: sino porque la vida contemplativa permanece según los mismos actos que tenía en la vía. Pues así como en esta vida hay alguna contemplación de la verdad divina, así también en la Patria; aunque esta sea imperfecta, aquella perfecta. Se entiende también por razón de la caridad para con Dios, en la cual la vida contemplativa tiene su principio y su fin. De ahí que diga Gregorio, supra Ezequiel , que la contemplativa aquí comienza para que se perfeccione en la patria celeste: porque el fuego del amor, que aquí comienza a arder, cuando viere a aquel a quien ama, se enciende más en el amor de Él.

IV. En torno a la conclusión principalmente intentada surge una duda. Pues no parece que en aquella felicidad, por la visión divina, se cumpla el deseo del hombre. Porque el alma bienaventurada desea unirse al cuerpo y la bienaventuranza del cuerpo, que aún no tiene. Asimismo, algún Bienaventurado desea la salvación de alguno que aún no la ha alcanzado. Luego, por la visión de la esencia divina, el deseo del hombre no se cumple.

V. Se responde, según la doctrina de Santo Tomás en I II^{ae}, q. IV, a. 5, ad 5, que el cumplirse el deseo del Bienaventurado puede entenderse de dos maneras: de un modo, por parte de lo apetecible; de otro, por parte del apeteciente. El deseo de las almas separadas, pues, se aquieta totalmente por parte de lo apetecible: porque tiene aquello que basta a su apetito. Pero no se cumple totalmente por parte del apeteciente: porque no posee aquel objeto según todo el modo en que quisiera poseerlo.

Esta respuesta de Santo Tomás la entiendo yo así: que el deseo del alma bienaventurada no se cumple de tal modo por la visión de la esencia divina que en ella no haya ningún movimiento de deseo, puesto que, como se argüía, desea también alguna otra cosa. De ahí que en I II^{ae}, q. LXVII, a. 4, ad 3; y en III Sent., d. XXVI, a. ult., q. 2, diga Santo Tomás que las almas bienaventuradas no se dice que esperen propiamente la gloria del cuerpo, sino solo que la deseen; y en IV Sent., d. XLV, q. III, a. 3, ad 1, dice que los santos mártires tienen deseo de obtener la estola del cuerpo y la sociedad de los santos que han de salvarse. Pero se dice que su deseo se cumple por parte de la cosa deseada: en cuanto que tiene el bien perfectísimo y suficiente en grado sumo, que deseaba como su último fin, por el cual quería todas las demás cosas, y en cuya adquisición consiste su felicidad esencial; aunque no lo tenga de todos los modos en que quisiera, porque no lo tiene como cuerpo que beatifica. Pues tal objeto basta a su apetito. Tanto porque, apartadas todas las demás cosas, es esencialmente bienaventurada por su adquisición, como teniendo el sumo bien; como porque la adquisición de éste hace que consiga infaliblemente todo lo que desea. En efecto, puesto que no desea sino lo que ve que Dios quiere, y la voluntad de Dios siempre se cumple, se sigue que también su deseo siempre se cumple, sea sobre la unión con el cuerpo, sea sobre la sociedad de los que han de salvarse, sea sobre cualquier otra cosa. De ahí que diga Santo Tomás en I II^{ae}, en el lugar antes alegado , que la gloria del cuerpo, que los Bienaventurados desean, tiene una causa inevitable.

En este sentido, pues, se entiende lo que aquí se dice: que las substancias intelectuales por la visión divina alcanzan la verdadera felicidad, en la cual todo deseo se aquieta. A saber, porque por ella se tiene el sumo bien, que contiene todo lo deseable; y que era deseado antes que todas las cosas, como fin último; y en cuya adquisición consiste la esencia de la bienaventuranza; y también porque en Él está la razón y causa inevitable del cumplimiento de cualquier deseo; como el que aún no ha obtenido el dinero se dice que de cierto modo tiene quietado su deseo de la cosa por tener, cuando sabe que, siempre que quiera, puede obtener dinero.

VI. Pero entonces surge otra duda. Pues la felicidad perfecta requiere la perfecta quietación del deseo tanto por parte de lo apetecible como por parte del apeteciente, dado que todo movimiento natural tiende al reposo, y la felicidad es el término del apetito. Luego, si en el alma separada no hay quietación total del deseo por parte del apeteciente, no tendrá felicidad perfecta.

Se responde que de la felicidad perfecta del Bienaventurado podemos hablar de dos maneras: de un modo, respecto de la perfección esencial de la felicidad; de otro, respecto de la perfección esencial a la vez y concomitante, según que la bienaventuranza nombra el estado perfecto por la agregación de todos los bienes . Si hablamos de la primera perfección, así el alma separada es perfectamente bienaventurada: porque ve a Dios, en quien consiste la esencia de la bienaventuranza, y no permanece en ella ningún deseo respecto de esto. Pero si hablamos de su perfección del segundo modo, así, ciertamente, se concede que no es perfectamente bienaventurada. De ahí que Santo Tomás en el Cuarto, d. XLIX, q. I, a. 4 , sostenga que después de la resurrección se aumentará la bienaventuranza de los Santos extensivamente, en cuanto el alma se gozará no solo de su propio bien, sino también del bien del cuerpo. Y más aún: quiere que de algún modo se aumente intensivamente, no ciertamente viendo a Dios más perfectamente por parte del objeto, sino porque por la unión con el cuerpo su operación será más eficaz. En el cuarto libro también de este Contra Gentiles, cap. LXXIX, dice que el alma separada aún no tiene la felicidad perfecta, porque aún no se aquieta totalmente su deseo.

Caput LXIII: Quod Deus Sua Providentia Gubernat Res

Caput LXIV: Quod Deus Conservat Res in esse

Caput LXV: Quod Nihil Dat esse Nisi Inquantum Agit in Virtute Divina

Caput LXVI: Quod Deus est Causa Operandi Omnibus Operantibus

Caput LXVII: Quod Deus est Ubique

Caput LXVIII: De Opinione Eorum qui Rebus Naturalibus Proprias Subtrahunt Actiones

Caput LXIX: Quomodo Idem Effectus Sit a Deo et a Natura Agente

Caput LXX: Quod Divina Providentia non Excludit Totaliter Malum a Rebus

Caput LXXI: Quod Divina Providentia non Excludit Contingentiam a Rebus

Caput LXXII: Quod Divina Providentia non Excludit Arbitrii Libertatem

Caput LXXIII: Quod Divina Providentia non Excludit Fortunam et Casum

Caput LXXIV: Quod Providentia Dei Sit Singularium Contingentium

Caput LXXV: Quod Providentia Dei Sit Omnium Singularium Immediate

Caput LXXVI: Quod Executio Divinae Providentiae Fit Mediantibus Causis Secundis

Caput LXXVII: Quod Mediantibus Creaturis Intellectualibus Aliae Creaturae Reguntur a Deo

Caput LXXVIII: Quod Substantiae Intellectivae Inferiores Reguntur per Superiores

Caput LXXIX: De Ordinatione Angelorum ad Invicem

Caput LXXX: De Ordinatione Hominum ad Invicem et ad Alia

Caput LXXXI: Quod Inferiora Corpora Reguntur a Deo per Corpora Caelestia

Caput LXXXII: Epilogus Praedictorum

Caput LXXXIII: Quod Corpora Caelestia non Imprimant in Intellectus Nostros

Caput LXXXIV: Quod Corpora Caelestia non sunt Causae Voluntatum et Electionum Nostrarum

Caput LXXXV: Quod Corporales Effectus in Istis Inferioribus non Sequuntur ex Necessitate a Corporibus Caelestibus

Caput LXXXVI: Quod Motus Caelestis Corporis non Sit Causa Electionum Nostrarum ex Virtute Animae Moventis, ut Quidam Dicunt

Caput LXXXVII: Quod Substantiae Separatae Creatae non Possunt esse Causa Directe Electionum et Voluntatum Nostrarum, sed Solus Deus

Caput LXXXVIII: Quod Motus Voluntatis Causatur a Deo, et non Solum Potentia Voluntatis

Caput LXXXIX: Quod Electiones et Voluntates Humanae Subduntur Divinae Providentiae

Caput XC: Quomodo Res Humanae ad Superiores Causas Reducantur

Caput XCI: Quomodo Dicitur Aliquis Bene Fortunatus, et Quomodo Adiuvatur Homo ex Superioribus Causis

Caput XCII: De Fato: an Sit, et Quid Sit

Caput XCIII: De Certitudine Divinae Providentiae

Caput XCIV: Quod Immobilitas Divinae Providentiae Utilitatem Orationis non Excludit

Caput XCV: Quod Deus non Omnes Orationes Exaudit

Caput XCVI: Quomodo Dispositio Providentiae Habeat Rationem

Caput XCVII: Quomodo Deus Possit Facere Praeter Ordinem Suae Providentiae, et Quomodo non

Caput XCVIII: Quod Deus Potest Operari Praeter Ordinem Rebus Inditum, Producendo Effectus absque Causis Proximis

Caput XCIX: Quod Ea quae Deus Facit Praeter Naturae Ordinem non sunt contra Naturam

Caput C: De Miraculis

Caput CI: Quod Solus Deus Facit Miracula

Caput CII: Quod Substantiae Spirituales Aliqua Mirabilia Operantur, quae tamen non sunt Vere Miracula

Caput CIII: Quod Opera Magorum non sunt Solum ex Impressione Caelestium Corporum

Caput CIV: Unde Magorum Operationes Efficaciam Habeant

Caput CV: Quod Substantia Intellectualis quae Praestat Efficaciam Magicis Operibus, non est Bona secundum Virtutem

Caput CVI: Quod Substantia Intellectualis Cuius Auxilio Magicae Artes Utuntur, non est Mala secundum Suam Naturam

Caput CVII: Rationes Quibus Probari Videtur quod in Daemonibus non Possit esse Peccatum

Caput CVIII: Quod in Daemonibus Possit esse Peccatum, et Qualiter

Caput CIX: Solutio Praemissarum Rationum

Caput CX: Quod Speciali Quadam Ratione Creaturae Rationales Divinae Providentiae Subduntur

Caput CXI: Quod Creaturae Rationales Gubernantur propter Seipsas, Aliae Vero in Ordine ad Eas

Caput CXII: Quod Rationalis Creatura Dirigitur a Deo ad Suos Actus non Solum secundum Ordinem ad Speciem, sed Etiam secundum quod Congruit Individuo

Caput CXIII: Quod Divinitus Hominibus Leges Dantur

Caput CXIV: Quod Lex Divina Principaliter Hominem Ordinat in Deum

Caput CXV: Quod Finis Legis Divinae est Dilectio Dei

Caput CXVI: Quod Divina Lege Ordinamur ad Dilectionem Proximi

Caput CXVII: Quod per Divinam Legem Homines ad Rectam Fidem Obligantur

Caput CXVIII: Quod per Quaedam Sensibilia Mens Nostra Dirigitur in Deum

Caput CXIX: Quod Latriae Cultus Soli Deo est Exhibendus

Caput CXX: Quod Divina Lex Ordinat Hominem secundum Rationem circa Corporalia et Sensibilia

Caput CXXI: Qua Ratione Fornicatio Simplex secundum Legem Divinam Sit Peccatum: et quod Matrimonium Sit Naturale

Caput CXXII: Quod Matrimonium Debet esse Indivisibile

Caput CXXIII: Quod Matrimonium Debeat esse Unius ad Unam

Caput CXXIV: Quod Matrimonium non Debet Fieri inter Propinquos

Caput CXXV: Quod non Omnis Carnalis Commixtio est Peccatum

Caput CXXVI: Quod Nullus Cibi Usus est Peccatum secundum se

Caput CXXVII: Quomodo secundum Legem Dei Homo Ordinatur ad Proximum

Caput CXXVIII: Quod in Actibus Humanis sunt Aliqua Recta secundum Naturam, et non Solum Quasi Lege Posita

Caput CXXIX: De Consiliis quae Dantur in Lege Divina

Caput CXXX: De Errore Impugnantium Voluntariam Paupertatem

Caput CXXXI: De Modis Vivendi Eorum qui Voluntariam Paupertatem Sequuntur

Caput CXXXII: Quomodo Paupertas Sit Bona

Caput CXXXIII: Solutio Rationum Supra Inductarum contra Paupertatem

Caput CXXXIV: Solutio Eorum quae Obiiciebantur contra Diversos Modos Vivendi Eorum qui Assumunt Voluntariam Paupertatem

Caput CXXXV: De Errore Eorum qui Perpetuam Continentiam Impugnant

Caput CXXXVI: Contra eos qui Matrimonium Virginitati Aequabant

Caput CXXXVII: Contra Eos qui Vota Impugnant

Caput CXXXVIII: Quod neque Merita neque Peccata Sint Paria

Caput CXXXIX: Quod Actus Hominis Puniuntur vel Praemiantur a Deo

Caput CXL: De Differentia et Ordine Poenarum

Caput CXLI: Quod non Omnia Praemia et Poenae sunt Aequales

Caput CXLII: De Poena quae Debetur Peccato Mortali et Veniali per Respectum ad Ultimum Finem

Caput CXLIII: Quod per Peccatum Mortale Ultimo Fine Aliquis in Aeternum Privatur

Caput CXLIV: Quod Peccata Puniuntur Etiam per Experientiam Alicuius Nocivi

Caput CXLV: Quod Iudicibus Licet Poenas Inferre

Caput CXLVI: Quod Homo Indiget Divino Auxilio ad Beatitudinem Consequendam

Caput CXLVII: Quod per Auxilium Divinae Gratiae Homo non Cogitur ad Virtutem

Caput CXLVIII: Quod Divinum Auxilium Homo Promereri non Potest

Caput CXLIX: Quod Praedictum Auxilium Gratia Nominatur. et Quid Sit Gratia Gratum Faciens

Caput CL: Quod Gratia Gratum Faciens Causat in Nobis Dilectionem Dei

Caput CLI: Quod Divina Gratia Causat in Nobis Fidem

Caput CLII: Quod Divina Gratia Causat in Nobis Spem

Caput CLIII: De Donis Gratiae Gratis Datae. in Quo de Divinationibus Daemonum

Caput CLIV: Quod Homo Indiget Divino Auxilio ad Perseverandum in Bono

Caput CLV: Quod Ille qui Decidit a Gratia per Peccatum, Potest Iterum per Gratiam Reparari

Caput CLVI: Quod Homo a Peccato Liberari non Potest Nisi per Gratiam

Caput CLVII: Qualiter Homo a Peccato Liberatur

Caput CLVIII: Quod Rationabiliter Homini Imputatur si ad Deum non Convertatur, Quamvis Hoc sine Gratia non Possit

Caput CLIX: Quod Homo in Peccato Existens sine Gratia Peccatum Vitare non Potest

Caput CLX: Quod Deus Aliquos a Peccato Liberat, et Aliquos in Peccato Relinquit

Caput CLXI: Quod Deus Nemini est Causa Peccandi

Caput CLXII: De Praedestinatione, Reprobatione, et Electione Divina

↑ Top of work