Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber III

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1926

In Book III of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's account of providence, human happiness, moral action, and divine grace. The commentary accompanies the Leonine text in volume XIV (1926). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod Omne Agens Agit propter Finem

Caput II: Quod Omne Agens Agit propter Bonum

Caput III: Quod Malum est Praeter Intentionem in Rebus

Caput IV: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum non Sit Praeter Intentionem

Caput V: Solutio Rationum Praemissarum

Caput VI: Quod Malum non est Aliqua Essentia

Caput VII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Malum Sit Natura vel Res Aliqua

Caput VIII: Solutio Rationum Praemissarum

Caput IX: Quod Causa Mali est Bonum

Caput X: Quod Malum Fundatur in Bono

Caput XI: Quod Malum non Totaliter Consumit Bonum

De lo premiado deduce en corolario Santo Tomás que, Por mucho que se multiplique el mal, nunca puede corromper todo el bien . Lo prueba, porque es necesario que permanezca siempre el sujeto del mal, que es un bien.

I. Pero acerca de este corolario surge una duda. Pues si de algo finito se quita algo infinitas veces, es necesario que aquello se consume alguna vez por la ablación. Pero por la intensión del mal al infinito siempre se disminuye el bien, que es finito. Luego alguna vez será quitado todo el bien por el mal.

A esto responden algunos negando la mayor, cuando la ablación siguiente se hace según la misma proporción. Pues es manifiesto, en la división del continuo según partes proporcionales, que procede al infinito, y sin embargo nunca se consume toda la cantidad. Y dicen que de este modo se hace la disminución del bien.

Pero contra esta respuesta arguye así Santo Tomás. En el proceso de semejante división siempre lo que se sustrae después es menor: como es patente en la división de la cantidad. Pero esto en la disminución del bien por el mal de ningún modo puede suceder. Tanto porque, cuanto más haya sido disminuido el bien por el mal, será más flaco: y así, por un segundo mal podrá más disminuirse; es decir, de él mismo no se podrá quitar menos, sino más. Tanto porque el mal siguiente acontece ser mayor que el anterior o igual: y por consiguiente quitará un bien mayor o igual.

Advierte que Santo Tomás con estas palabras, esto en la disminución del bien de ningún modo puede suceder, no quiere poner la imposibilidad de la disminución del bien según la misma proporción, sino sólo la no-necesidad de tal división, como es patente en Prima, q. xlviii, a. 4, ad 3. De donde el sentido es que de ningún modo puede darse en la disminución del bien que siempre necesariamente se guarde la misma proporción: ya que acontece, o por la debilitación del bien que resta después de la sustracción, o por la igualdad o mayoridad del mal posterior en la sustracción posterior, que se sustraiga más o igual.

II. Responde pues Santo Tomás: y dice primero, que el mal quita ciertamente totaliter el bien al cual se opone, pero sin embargo permanece el sujeto. El cual, como tiene, en cuanto es sujeto, la razón de bien, en cuanto es potencia al acto del bien que por el mal es privado, cuanto menos sea en potencia a aquel bien, tanto menos será bien.

Dice segundo, que se hace menor en potencia a la forma, no por sustracción de alguna parte del propio sujeto o de su potencia, sino porque por el contrario se impide el acto, de modo que no pueda salir al acto de la forma: así como tanto es menos en potencia lo frío, cuanto en él más se aumenta el calor. Y así el bien se disminuye por el mal más añadiendo el contrario, que sustrayendo algo del bien. Pues cuanto más se multiplica el bien al cual sigue el mal más allá de la intención del agente, tanto más se disminuye la potencia al bien contrario. Y así por el mal se dice más que se disminuye el bien: a saber, en cuanto por el bien al cual se une el mal, se quita más la potencia del sujeto al bien que por el mal es removido, en la cual potencialidad consiste la bondad del sujeto.

Dice tercero, que esta disminución del bien en los naturales ciertamente no puede proceder al infinito. Porque ni la forma contraria, ni la virtud del agente contrario, puede aumentarse al infinito: siendo las formas naturales y las virtudes terminadas. — Pero en los morales la disminución puede proceder al infinito. Porque también el entendimiento puede proceder al infinito entendiendo: señal de lo cual es que las especies matemáticas de los números y de las figuras se dicen infinitas. Semejantemente la voluntad al querer procede al infinito: pues queriendo cometer un hurto, puede querer y cometer otra cosa al infinito. Y así al infinito puede ser disminuido por el mal de costumbre el bien de la aptitud natural: cuanto más tiende la voluntad a fines indebidos, tanto más difícilmente retorna al fin propio y debido; como es patente en aquellos en quienes por la costumbre de pecar ya está inducido el hábito de los vicios. Sin embargo nunca se quita tal aptitud totaliter, sino que siempre acompaña a la naturaleza.

De esto es patente que la objeción no es tal. Porque procede de la disminución que se hace por sustracción, no de la que se hace por aposición del contrario. Y también porque en los naturales es falso que el mal pueda intensificarse al infinito por semejante aposición, y que el bien se disminuya al infinito.

  1. Advierte que cuanto más la potencia se alarga del acto, y el sujeto es menos hábil para su recepción, tanto más difícilmente se reduce al acto: como es patente en los naturales y en los artificiales. Y por eso el signo del alargamiento de la potencia respecto del acto es la dificultad de la reducción al acto. Por esto, queriendo Santo Tomás mostrar la disminución al infinito de la aptitud natural al bien por el pecado, aduce como signo que cuanto más tiende la voluntad a fines indebidos, tanto más difícilmente retorna al fin debido. La cual, como puede tender al infinito en fines indebidos, así como el entendimiento puede entender al infinito cosas diversas, se sigue que al infinito puede aumentarse tal dificultad; y por consiguiente al infinito alargarse la potencia del acto, y al infinito disminuirse la aptitud.

III. Para la evidencia de esta respuesta, debe considerarse primero, según la doctrina de Santo Tomás en la Prima Parte, en el lugar alegado; y en II Sent., d. 34, a. 4; item en Qq. de Malo, q. ii, a. 11 y 12; y en Iª IIae, q. lxxxv, a. 1 y 2, que el bien es triple: a saber, aquel al cual se opone el mal; el sujeto del mal; y la habilidad del mismo sujeto al bien, la cual aquí Santo Tomás llama aptitud al bien. Luego el mal quita totaliter el bien al cual se opone: como la ceguera quita totaliter la vista. — Pero la entidad del sujeto no sólo no la quita totaliter, sino que tampoco la disminuye: como la ceguera nada remueve de la substancia del ojo. — Pero la misma habilidad y aptitud del sujeto al bien, que es potencia a la recepción del acto, la disminuye ciertamente del modo dicho, acompañando a saber en el sujeto la forma contraria al bien al cual se opone y que quita totaliter, por la cual forma es impedido el sujeto de la recepción de la forma opuesta: mas no la quita totaliter, porque, como acompaña a la substancia y naturaleza del sujeto, permaneciendo la naturaleza del sujeto, permanecen siempre la misma habilidad. Pone el ejemplo Santo Tomás de la habilidad del aire a la luz, la cual, aunque por la interposición de un cuerpo opaco pueda disminuirse al infinito entre ella y el sol, nunca sin embargo, permaneciendo el aire, se quita totaliter. Si sin embargo hubiera algo capaz de corromper el sujeto, aquello, corrompiendo el sujeto, quitaría totaliter la habilidad del sujeto. De donde, aunque donde se hace la disminución de algo por sustracción de las partes, sea necesario que lo finito finalmente se consuma totaliter; donde sin embargo se hace la disminución y remisión por la interposición de impedimento y obstáculo, no es necesario que lo finito finalmente se consuma: pueden en efecto los impedimentos ponerse al infinito, por los cuales la potencia y la aptitud se alarga más del acto, y sin embargo siempre en algún respecto la potencia y la aptitud permanece.

  1. Debe considerarse segundo que, como la antedicha habilidad y aptitud al bien se entiende como medio entre la naturaleza del sujeto, en la cual se fundamenta como en la raíz, y el bien al que tiende; la disminución de la habilidad por aposición del impedimento no se entiende según se toma de parte de la raíz, pues por tal impedimento no se disminuye la naturaleza del sujeto; sino que se entiende en cuanto tiende al bien; pues por semejante aposición se le impide que alcance el bien al que está ordenado. De donde cuanto más impedimentos se añaden, tanto más es impedida y alargada del acto; lo cual es que la misma aptitud y habilidad o inclinación al bien se disminuye, según se considera de parte del mismo término.

De donde las objeciones de Durando en el Segundo, d. xxxiv , que proceden de la disminución de semejante habilidad según se toma de parte del sujeto, no proceden contra Santo Tomás. Pues la disminución de la habilidad y la intensión según se toma de parte del término no es necesario que se haga por algo adherente al sujeto: aunque quizá esto se requiera para la intensión y remisión de ella según se toma de parte del sujeto.

Semejantemente las objeciones de Escoto en la distinción xxxv del Segundo , consta que no proceden contra esta determinación: porque proceden de la disminución que es por sustracción, no de la que es por aposición del impedimento, y que no es per se, sino por otro.

IV. Pero se presenta una duda acerca de lo dicho. Pues vemos que el hombre ciego no puede recuperar por naturaleza la vista. Luego no permanece en él la habilidad y aptitud natural a la vista: porque la aptitud natural puede ser reducida al acto por un agente natural. Luego el mal quita totaliter la aptitud del sujeto al bien.

  1. A esto se dice primero, que esto es universalmente verdadero: que, permaneciendo la potencia a algún acto, permanece siempre su habilidad al acto que en la misma se fundamenta inmediatamente, y removida la potencia, es removida: porque necesariamente la acompaña. Y porque ninguna privación, como tal, quita su sujeto o la potencia, ya que aquello le determina como aquello en lo cual está a su modo; por eso ninguna privación, y ningún mal, remueve de su sujeto la habilidad a la forma en él inmediatamente fundada; aunque acontece a veces que por algún agente se corrompe juntamente la potencia y la habilidad.

  2. Se dice segundo, que el hombre ciego, aunque haya perdido totaliter la aptitud próxima al acto de ver, que se fundaba en la virtud visual; permanece sin embargo en él la aptitud a la potencia visual, como se dice en de Malo, q. 2, a. 12, ad 3; y permanece también la aptitud al acto de ver como en la raíz y fundamento remoto.

Cuando se prueba que no puede recuperar por naturaleza la vista: — se dice que esto no es por defecto de la aptitud; sino porque, como se dice en Iª II^ae, q. lxxxv, a. 2, ad 3, falta la causa que pueda reducir aquella aptitud al acto, formando el órgano que se requiere para ver.

Y cuando se dice que la aptitud natural puede ser reducida al acto por un agente natural: — se responde, como puede tenerse de la doctrina de Santo Tomás en Tercio, d. I, q. 1, a. 3, ad 4, que ciertamente la aptitud natural, considerada absolutamente según su especie, puede ser reducida al acto por algún agente natural: pero no es necesario que cada aptitud singular pueda ser reducida al acto, porque por algún impedimento puede provenir que no pueda ser reducida al acto. Y así se dice que la aptitud natural a la vista, considerada según la especie, puede ser reducida al acto por un agente natural, pues vemos que por la generación natural tal aptitud se cumple: pero en aquel que está privado de la vista, no puede ser reducida al acto por un agente natural por el impedimento que sobrevino. Pues como respeta con cierto orden la vista y la ceguera, puesto que a saber no llega a la ceguera sino por la vista; no puede hacerse el retorno desde ella a la vista por un agente natural, porque, como la materia se comporta respecto de cosas diversas según el orden, no puede desde lo posterior volverse a lo anterior, como dice Santo Tomás en VIII Metaph. , por cuanto el modo de generación de cualquier cosa es determinado. Por eso, cuando se pone en el animal la ceguera, se pone el impedimento para que la habilidad a la vista no pueda ser reducida por un agente natural al acto. — No obsta que a veces el hombre sea ciego de nacimiento: y así no parece que la materia siempre llegue a la ceguera por la virtud visual. Pues se dice que, aunque entonces no tenga antes la virtud visual, sin embargo la habría tenido si no hubiera sido impedida. De donde, así como el que corrompe el ojo se dice que corrompe la vista existente en él, y la ceguera que acompaña es corrupción de la vista que estaba presente; así el que causa el impedimento o la disposición contraria a la vista en la generación del animal, se dice que indirectamente corrompe la vista que habría estado presente si no hubiera sido impedida; y la ceguera que acompaña es corrupción de la vista que debía estar presente.

Caput XII: Quod Malum Habet Aliquo Modo Causam

Caput XIII: Quod Malum est Causa per Accidens

Caput XIV: Quod non est Summum Malum

Caput XV: Quod Finis Cuiuslibet Rei est Bonum

Caput XVI: Quod Omnia Ordinantur in Unum Finem, qui est Deus

Caput XVII: Quomodo Deus Sit Finis Rerum

Caput XVIII: Quod Omnia Intendunt Assimilari Deo

Caput XIX: Quomodo Res Imitentur Divinam Bonitatem

Caput XX: Quod Res Intendunt Naturaliter Assimilari Deo in Hoc quod est Causa

Caput XXI: Quomodo Diversimode Res Ordinantur in Suos Fines

Caput XXII: Quod Motus Caeli est a Principio Intellectivo

Caput XXIII: Quomodo Appetunt Bonum Etiam quae Cognitione Carent

Caput XXIV: Quod Intelligere Deum est Finis Omnis Intellectualis Substantiae

Caput XXV: Utrum Felicitas Consistat in Actu Voluntatis

Caput XXVI: Quod Felicitas Humana non Consistit in Delectationibus Carnalibus

Caput XXVII: Quod Felicitas non Consistit in Honoribus

Caput XXVIII: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Gloria

Caput XXIX: Quod Felicitas Hominis non Consistit in Divitiis

Caput XXX: Quod Felicitas non Consistit in Potentia Mundana

Caput XXXI: Quod Felicitas non Consistit in Bonis Corporis

Caput XXXII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Sensu

Caput XXXIII: Quod Ultima Hominis Felicitas non Consistit in Actibus Virtutum Moralium

Caput XXXIV: Quod Ultima Felicitas non Sit in Actu Prudentiae

Caput XXXV: Quod Felicitas non Consistit in Operatione Artis

Caput XXXVI: Quod Ultima Felicitas Hominis Consistit in Contemplatione Dei

Caput XXXVII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae Communiter Habetur a Pluribus

Caput XXXVIII: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae Habetur per Demonstrationem

Caput XXXIX: Quod Felicitas Humana non Consistit in Cognitione Dei quae est per Fidem

Caput XL: Utrum in Hac Vita Homo Possit Intelligere Substantias Separatas per Studium et Inquisitionem Scientiarum Speculativarum

Caput XLI: Quod non Possumus in Hac Vita Cognoscere Substantias Separatas sicut Ponit Alexander

Caput XLII: Quod non Possumus in Hac Vita Intelligere Substantias Separatas sicut Ponit Averroes

Caput XLIII: Quod Ultima Felicitas Hominis non Consistit in Cognitione Substantiarum Separatarum Qualem Praedictae Opiniones Fingunt

Caput XLIV: Quod non Possumus in Hac Vita Intelligere Substantias Separatas

Caput XLV: Quod Anima in Hac Vita non Intelligit Seipsam per Seipsam

Caput XLVI: Quod non Possumus in Hac Vita Videre Deum per Essentiam

Caput XLVII: Quod Ultima Hominis Felicitas non Sit in Hac Vita

Caput XLVIII: Quod Substantiae Separatae non Vident Deum per Essentiam ex Hoc quod Cognoscunt eum per Suam Essentiam

Caput XLIX: Quod in Naturali Cognitione Quam Habent Substantiae Separatae de Deo non Quiescit Earum Naturale Desiderium

Caput L: Quomodo Deus per Essentiam Videatur

Caput LI: Quod Nulla Creata Substantia Potest Sua Naturali Virtute Pervenire ad Videndum Deum per Essentiam

Caput LII: Quod Intellectus Creatus Indiget Aliqua Influentia Divini Luminis ad Hoc ut Deum per Essentiam Videat

Caput LIII: Rationes Quibus Videtur Probari quod Deus non Possit Videri per Essentiam, et Solutiones Earum

Caput LIV: Quod Intellectus Creatus non Comprehendit Divinam Substantiam

Caput LV: Quod Nullus Intellectus Creatus, Videndo Deum, Videt Omnia quae in Eo Videri Possunt

Caput LVI: Quod Omnis Intellectus, Cuiuscumque Gradus, Particeps esse Potest Divinae Visionis

Caput LVII: Quod Unus Alio Perfectius Deum Videre Potest

Caput LVIII: Quomodo Videntes Divinam Substantiam Omnia Vident

Caput LIX: Quod Videntes Deum Omnia Simul Vident in Ipso

Caput LX: Quod per Visionem Dei Aliquis Fit Particeps Vitae Aeternae

Caput LXI: Quod Videntes Deum in Perpetuum eum Videbunt

Caput LXII: Qualiter in Illa Ultima Felicitate Omne Desiderium Hominis Completur

Caput LXIII: Quod Deus Sua Providentia Gubernat Res

Caput LXIV: Quod Deus Conservat Res in esse

Caput LXV: Quod Nihil Dat esse Nisi Inquantum Agit in Virtute Divina

Caput LXVI: Quod Deus est Causa Operandi Omnibus Operantibus

Caput LXVII: Quod Deus est Ubique

Caput LXVIII: De Opinione Eorum qui Rebus Naturalibus Proprias Subtrahunt Actiones

Caput LXIX: Quomodo Idem Effectus Sit a Deo et a Natura Agente

Caput LXX: Quod Divina Providentia non Excludit Totaliter Malum a Rebus

Caput LXXI: Quod Divina Providentia non Excludit Contingentiam a Rebus

Caput LXXII: Quod Divina Providentia non Excludit Arbitrii Libertatem

Caput LXXIII: Quod Divina Providentia non Excludit Fortunam et Casum

Caput LXXIV: Quod Providentia Dei Sit Singularium Contingentium

Caput LXXV: Quod Providentia Dei Sit Omnium Singularium Immediate

Caput LXXVI: Quod Executio Divinae Providentiae Fit Mediantibus Causis Secundis

Caput LXXVII: Quod Mediantibus Creaturis Intellectualibus Aliae Creaturae Reguntur a Deo

Caput LXXVIII: Quod Substantiae Intellectivae Inferiores Reguntur per Superiores

Caput LXXIX: De Ordinatione Angelorum ad Invicem

Caput LXXX: De Ordinatione Hominum ad Invicem et ad Alia

Caput LXXXI: Quod Inferiora Corpora Reguntur a Deo per Corpora Caelestia

Caput LXXXII: Epilogus Praedictorum

Caput LXXXIII: Quod Corpora Caelestia non Imprimant in Intellectus Nostros

Caput LXXXIV: Quod Corpora Caelestia non sunt Causae Voluntatum et Electionum Nostrarum

Caput LXXXV: Quod Corporales Effectus in Istis Inferioribus non Sequuntur ex Necessitate a Corporibus Caelestibus

Caput LXXXVI: Quod Motus Caelestis Corporis non Sit Causa Electionum Nostrarum ex Virtute Animae Moventis, ut Quidam Dicunt

Caput LXXXVII: Quod Substantiae Separatae Creatae non Possunt esse Causa Directe Electionum et Voluntatum Nostrarum, sed Solus Deus

Caput LXXXVIII: Quod Motus Voluntatis Causatur a Deo, et non Solum Potentia Voluntatis

Caput LXXXIX: Quod Electiones et Voluntates Humanae Subduntur Divinae Providentiae

Caput XC: Quomodo Res Humanae ad Superiores Causas Reducantur

Caput XCI: Quomodo Dicitur Aliquis Bene Fortunatus, et Quomodo Adiuvatur Homo ex Superioribus Causis

Caput XCII: De Fato: an Sit, et Quid Sit

Caput XCIII: De Certitudine Divinae Providentiae

Caput XCIV: Quod Immobilitas Divinae Providentiae Utilitatem Orationis non Excludit

Caput XCV: Quod Deus non Omnes Orationes Exaudit

Caput XCVI: Quomodo Dispositio Providentiae Habeat Rationem

Caput XCVII: Quomodo Deus Possit Facere Praeter Ordinem Suae Providentiae, et Quomodo non

Caput XCVIII: Quod Deus Potest Operari Praeter Ordinem Rebus Inditum, Producendo Effectus absque Causis Proximis

Caput XCIX: Quod Ea quae Deus Facit Praeter Naturae Ordinem non sunt contra Naturam

Caput C: De Miraculis

Caput CI: Quod Solus Deus Facit Miracula

Caput CII: Quod Substantiae Spirituales Aliqua Mirabilia Operantur, quae tamen non sunt Vere Miracula

Caput CIII: Quod Opera Magorum non sunt Solum ex Impressione Caelestium Corporum

Caput CIV: Unde Magorum Operationes Efficaciam Habeant

Caput CV: Quod Substantia Intellectualis quae Praestat Efficaciam Magicis Operibus, non est Bona secundum Virtutem

Caput CVI: Quod Substantia Intellectualis Cuius Auxilio Magicae Artes Utuntur, non est Mala secundum Suam Naturam

Caput CVII: Rationes Quibus Probari Videtur quod in Daemonibus non Possit esse Peccatum

Caput CVIII: Quod in Daemonibus Possit esse Peccatum, et Qualiter

Caput CIX: Solutio Praemissarum Rationum

Caput CX: Quod Speciali Quadam Ratione Creaturae Rationales Divinae Providentiae Subduntur

Caput CXI: Quod Creaturae Rationales Gubernantur propter Seipsas, Aliae Vero in Ordine ad Eas

Caput CXII: Quod Rationalis Creatura Dirigitur a Deo ad Suos Actus non Solum secundum Ordinem ad Speciem, sed Etiam secundum quod Congruit Individuo

Caput CXIII: Quod Divinitus Hominibus Leges Dantur

Caput CXIV: Quod Lex Divina Principaliter Hominem Ordinat in Deum

Caput CXV: Quod Finis Legis Divinae est Dilectio Dei

Caput CXVI: Quod Divina Lege Ordinamur ad Dilectionem Proximi

Caput CXVII: Quod per Divinam Legem Homines ad Rectam Fidem Obligantur

Caput CXVIII: Quod per Quaedam Sensibilia Mens Nostra Dirigitur in Deum

Caput CXIX: Quod Latriae Cultus Soli Deo est Exhibendus

Caput CXX: Quod Divina Lex Ordinat Hominem secundum Rationem circa Corporalia et Sensibilia

Caput CXXI: Qua Ratione Fornicatio Simplex secundum Legem Divinam Sit Peccatum: et quod Matrimonium Sit Naturale

Caput CXXII: Quod Matrimonium Debet esse Indivisibile

Caput CXXIII: Quod Matrimonium Debeat esse Unius ad Unam

Caput CXXIV: Quod Matrimonium non Debet Fieri inter Propinquos

Caput CXXV: Quod non Omnis Carnalis Commixtio est Peccatum

Caput CXXVI: Quod Nullus Cibi Usus est Peccatum secundum se

Caput CXXVII: Quomodo secundum Legem Dei Homo Ordinatur ad Proximum

Caput CXXVIII: Quod in Actibus Humanis sunt Aliqua Recta secundum Naturam, et non Solum Quasi Lege Posita

Caput CXXIX: De Consiliis quae Dantur in Lege Divina

Caput CXXX: De Errore Impugnantium Voluntariam Paupertatem

Caput CXXXI: De Modis Vivendi Eorum qui Voluntariam Paupertatem Sequuntur

Caput CXXXII: Quomodo Paupertas Sit Bona

Caput CXXXIII: Solutio Rationum Supra Inductarum contra Paupertatem

Caput CXXXIV: Solutio Eorum quae Obiiciebantur contra Diversos Modos Vivendi Eorum qui Assumunt Voluntariam Paupertatem

Caput CXXXV: De Errore Eorum qui Perpetuam Continentiam Impugnant

Caput CXXXVI: Contra eos qui Matrimonium Virginitati Aequabant

Caput CXXXVII: Contra Eos qui Vota Impugnant

Caput CXXXVIII: Quod neque Merita neque Peccata Sint Paria

Caput CXXXIX: Quod Actus Hominis Puniuntur vel Praemiantur a Deo

Caput CXL: De Differentia et Ordine Poenarum

Caput CXLI: Quod non Omnia Praemia et Poenae sunt Aequales

Caput CXLII: De Poena quae Debetur Peccato Mortali et Veniali per Respectum ad Ultimum Finem

Caput CXLIII: Quod per Peccatum Mortale Ultimo Fine Aliquis in Aeternum Privatur

Caput CXLIV: Quod Peccata Puniuntur Etiam per Experientiam Alicuius Nocivi

Caput CXLV: Quod Iudicibus Licet Poenas Inferre

Caput CXLVI: Quod Homo Indiget Divino Auxilio ad Beatitudinem Consequendam

Caput CXLVII: Quod per Auxilium Divinae Gratiae Homo non Cogitur ad Virtutem

Caput CXLVIII: Quod Divinum Auxilium Homo Promereri non Potest

Caput CXLIX: Quod Praedictum Auxilium Gratia Nominatur. et Quid Sit Gratia Gratum Faciens

Caput CL: Quod Gratia Gratum Faciens Causat in Nobis Dilectionem Dei

Caput CLI: Quod Divina Gratia Causat in Nobis Fidem

Caput CLII: Quod Divina Gratia Causat in Nobis Spem

Caput CLIII: De Donis Gratiae Gratis Datae. in Quo de Divinationibus Daemonum

Caput CLIV: Quod Homo Indiget Divino Auxilio ad Perseverandum in Bono

Caput CLV: Quod Ille qui Decidit a Gratia per Peccatum, Potest Iterum per Gratiam Reparari

Caput CLVI: Quod Homo a Peccato Liberari non Potest Nisi per Gratiam

Caput CLVII: Qualiter Homo a Peccato Liberatur

Caput CLVIII: Quod Rationabiliter Homini Imputatur si ad Deum non Convertatur, Quamvis Hoc sine Gratia non Possit

Caput CLIX: Quod Homo in Peccato Existens sine Gratia Peccatum Vitare non Potest

Caput CLX: Quod Deus Aliquos a Peccato Liberat, et Aliquos in Peccato Relinquit

Caput CLXI: Quod Deus Nemini est Causa Peccandi

Caput CLXII: De Praedestinatione, Reprobatione, et Electione Divina

↑ Top of work