Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.
Prooemium
Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis
Caput II: Quod filius Dei sit Deus
Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio
Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio
Caput V: De opinione Arii circa filium Dei
Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei
Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat
Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii
Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam
Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis
Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia
Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis
Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam
Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis
Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam
Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus
Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona
Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur
Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae
Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur
Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum
Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti
Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio
Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum
Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus
Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae
Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem
Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem
Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem
Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi
Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi
Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam
Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem
Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis
Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo
Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo
Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi
Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi
Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis
Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei
Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei
Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta
Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus
Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine
Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto
Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem
Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam
Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum
Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros
Caput L: Obiectiones contra peccatum originale
Caput LI: Solutio obiectionum positarum
Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari
Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari
Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis
Caput LV: De necessitate sacramentorum
Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis
Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis
Caput LVIII: De Baptismo
Caput LIX: De confirmatione
Caput LX: De Eucharistia
Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae
Caput LXII: Solutio praemissarum difficultatum, et primo quoad conversionem panis in corpus Christi
Caput LXIII: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte loci
Caput LXIV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte accidentium
Caput LXV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte actionis et passionis
Caput LXVI: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte fractionis
Caput LXVII: Solutio auctoritatis inductae
Caput LXVIII: Ex quali pane et vino debet confici hoc sacramentum
Caput LXIX: De sacramento poenitentiae. Et primo, quod homines post gratiam sacramentalem acceptam peccare possunt
Caput LXX: Quod homo peccans post sacramentorum gratiam potest converti per gratiam
Caput LXXI: De necessitate poenitentiae et partium eius
Caput LXXII: De sacramento extremae unctionis
Caput LXXIII: De sacramento ordinis
Caput LXXIV: De distinctione ordinum
Caput LXXV: De episcopali potestate: et quod in ea unus sit summus
Caput LXXVI: Quod per malos ministros sacramenta dispensari possunt
Caput LXXVII: De sacramento matrimonii
Caput LXXVIII: Quod per Christum resurrectio corporum sit futura
Caput LXXIX: Obiectiones contra resurrectionem
Caput LXXX: Solutio praemissarum obiectionum
Caput LXXXI: Quod homines resurgent immortales
Caput LXXXII: Quod in resurgentibus non erit usus ciborum neque venereorum
Caput LXXXIII: Quod corpora resurgentium erunt eiusdem naturae
Caput LXXXIV: Quod corpora resurgentium erunt alterius dispositionis
Caput LXXXV: De qualitate corporum glorificatorum
Caput LXXXVI: De loco corporum glorificatorum
Caput LXXXVII: De sexu et aetate resurgentium
Caput LXXXVIII: De qualitate corporum resurgentium in damnatis
Caput LXXXIX: Quomodo substantiae incorporeae patiantur ab igne corporeo
Caput XC: Quod animae statim post separationem a corpore poenam vel praemium consequuntur
Caput XCI: Quod animae sanctorum post mortem habent voluntatem immutabilem in bono
Caput XCII: Quod animae malorum post mortem habent voluntatem immutabilem in malo
Después de que Santo Tomás ha mostrado que las almas de los buenos tienen después de la muerte una voluntad inmutable en el bien, muestra a continuación que las almas de los malos tienen en el mal una voluntad inmutable1.
Y argumenta primero así. Al pecado mortal se le debe el castigo perpetuo de las almas2. Luego la voluntad del alma condenada no puede mudarse al bien. - Se prueba la consecuencia. Porque entonces no sería perpetuo el castigo: pues sería injusto, una vez que tuvieran buena voluntad, que fueran castigadas perpetuamente.
Segundo. La inordinación misma de la voluntad es cierta pena, y muy aflictiva. Luego nunca será quitada a los condenados. - Se prueba el antecedente. Porque en cuanto alguien tiene voluntad inordinada, le desagradan aquellas cosas que se hacen rectamente, a saber, contrarias a su inordinación. Y a los mismos condenados les desagradará que la voluntad de Dios se cumpla en todo, a la cual resistieron pecando.
Nótese que Santo Tomás deja manifiesta la consecuencia por lo que se dijo en el argumento precedente: que el castigo de los condenados es perpetuo.
Tercero. Las almas de los condenados son excluidas totalmente de la gracia. Luego etc. - Se prueba el antecedente por comparación con las almas de los Bienaventurados, que son admitidas a la participación perfecta de la bondad divina. - Y la consecuencia se prueba, porque la voluntad no puede ser mudada del pecado al bien sino por la gracia de Dios.
Cuarto. Las almas separadas de los buenos se adherirán inmovilmente al fin que en esta vida se propusieron, a saber, Dios. Luego también las almas de los malos se adherirán inmovilmente al fin indebido que se eligieron. Luego, así como la voluntad de los buenos no podrá hacerse mala, tampoco la voluntad de los malos podrá hacerse buena. - Se prueba la primera consecuencia. Porque así como los buenos que viven en la carne constituyen su fin en Dios, así también los malos en algún fin indebido que los aparta de Dios.
Debe advertirse, por la doctrina de Santo Tomás en Quarto, d. L, q. II, a. 1, quᵃ 1, que, puesto que puede considerarse una doble voluntad en los condenados, a saber, la natural y la deliberativa; la voluntad natural en ellos puede ser buena de algún modo, a saber, según la especie del acto mismo; pero la voluntad deliberativa en ellos no puede ser buena. Por eso, cuando decimos que la voluntad de los condenados es inmutable en el mal, entendemos de la voluntad deliberativa, no de la voluntad natural, que siempre es buena.
Por lo cual las razones de Escoto en II Sent., d. VII3, con las que prueba que en los demonios, y también en los condenados, puede haber un acto bueno de querer, por el hecho de que pueden querer el bien ex puris naturalibus, no destruyen lo propuesto, - aunque también podría añadirse que, si bien pueden tener algún acto bueno de querer elicido por la voluntad natural, ese acto sin embargo no es perfectamente bueno por la bondad de las circunstancias, al menos por la circunstancia del fin: porque lo ordenan a un fin malo, ya en acto ya en virtud; pues los condenados quieren ser y vivir bajo el pecado. Por eso, en el lugar antes citado, a lo primero, dice Santo Tomás que la inclinación natural es corrompida por su malicia, en cuanto apetecen bajo ciertas malas circunstancias el bien que desean naturalmente. Y en Prima, q. LXIV, 2, ad 5, que abusan del acto bueno para el mal. De donde es claro que nada quieren, incluso con la voluntad natural, que sea perfectamente bueno.