Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis

Caput II: Quod filius Dei sit Deus

Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio

Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio

Caput V: De opinione Arii circa filium Dei

Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei

Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat

Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii

Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam

Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis

Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia

Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis

Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam

Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis

Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam

Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus

Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona

Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur

Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae

Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur

Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum

Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti

Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio

Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum

Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus

Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae

Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem

Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem

Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem

Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi

Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi

Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam

Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem

Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis

Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo

Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo

Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi

Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi

Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis

Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei

Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei

Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta

Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus

Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine

Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto

Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem

Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam

Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum

Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros

Caput L: Obiectiones contra peccatum originale

Caput LI: Solutio obiectionum positarum

Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari

Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari

Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis

Caput LV: De necessitate sacramentorum

Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis

Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis

Caput LVIII: De Baptismo

Caput LIX: De confirmatione

Caput LX: De Eucharistia

Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae

Caput LXII: Solutio praemissarum difficultatum, et primo quoad conversionem panis in corpus Christi

Caput LXIII: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte loci

Caput LXIV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte accidentium

Caput LXV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte actionis et passionis

Caput LXVI: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte fractionis

Caput LXVII: Solutio auctoritatis inductae

Caput LXVIII: Ex quali pane et vino debet confici hoc sacramentum

Caput LXIX: De sacramento poenitentiae. Et primo, quod homines post gratiam sacramentalem acceptam peccare possunt

Caput LXX: Quod homo peccans post sacramentorum gratiam potest converti per gratiam

En segundo lugar muestra Santo Tomás, a partir de lo premiso, que el hombre que, después de recibida la gracia sacramental, cae en pecado, puede de nuevo ser reparado a la gracia.

Sobre esto, pues, hace dos cosas: primero, prueba lo intentado; segundo, excluye cierto error, con su fundamento.

I. En orden a lo primero, argumenta primero así. Mientras se vive en esta vida, la voluntad es mutable según el vicio y la virtud, como se ha mostrado. Luego, así como el hombre después de recibida la gracia puede pecar, así también, al parecer, puede del pecado volver a la virtud.

Nótese que Santo Tomás añadió esto, al parecer, para mostrar que a conclusiones de esta índole no pueden aducirse razones necesarias simpliciter, sino solo probables o necesarias secundum quid.

Segundo. La voluntad del hombre se desvía del estado de gracia por el pecado. Luego con mucha más razón puede ser revocada del pecado por la gracia. - Es evidente la consecuencia. Porque el bien es más poderoso que el mal, ya que el mal no actúa sino en virtud del bien.

Tercero. Mientras este hombre vive, está en camino tendiendo al último fin. Luego no tiene la voluntad inmóvil en el mal, pues la inmovilidad de la voluntad no compete a nadie en esta vida. Luego etc.

Cuarto. De los pecados que alguien cometió antes de percibida la gracia en los sacramentos es librado por la gracia de los sacramentos, como es claro en I Cor. vi., y la misma gracia conferida en los sacramentos no disminuye el bien de la naturaleza, sino que lo aumenta. Luego etc. - Se prueba la consecuencia. Porque pertenece al bien de la naturaleza que del pecado sea reducible al estado de la naturaleza, ya que la potencia hacia un cierto bien es un bien.

Nótese que, por la primera proposición, se tiene que en el hombre hay potencia para la liberación del pecado; de otro modo, por la gracia de los sacramentos no sería librado de aquellos que cometió antes de ella. Por la segunda, en cambio, que por la misma gracia de los sacramentos no se quita tal potencia, ya que es un bien de la naturaleza. De donde el argumento procede así. En el hombre hay potencia para resucitar del pecado antes de que tenga la gracia. Pero esta no se quita por la misma gracia conferida en los sacramentos. Luego, si le acontece al hombre pecar después de la gracia, aún es reducible al estado de justicia. - Se prueba la mayor: porque de los pecados cometidos antes de la recepción de los sacramentos es librado por la gracia de los sacramentos, como es claro por el Apóstol. - Se prueba la menor: porque la gracia de los sacramentos no disminuye el bien de la naturaleza; pero tal potencia pertenece al bien de la naturaleza.

Quinto. Así se quitaría a los que pecan la esperanza de la salvación, y consecuentemente, por la desesperación, se daría vía para pecar libremente, conforme a aquello que se dice en ad Ephes. iv de algunos, que, desesperando, etc. Luego es peligrosa esta posición.

Sexto. Entonces sería peligroso recibir los sacramentos, ya que la gracia recibida en los sacramentos no constituye al hombre impecable.

Nótese que el fundamento de esta razón es que el hombre podría caer, después de la recepción de los sacramentos, en un estado peor que el que tenía antes de recibirla, si, pecando después de la gracia de los sacramentos, no pudiera resucitar del pecado. Pues antes de su recepción, el hombre podía volver del pecado a la justicia recibiendo los sacramentos. Pero después de su recepción podría caer en este estado, en el que no pudiera resucitar del pecado, ya que también podría pecar después de la gracia de los sacramentos y, mantenida aquella posición, después de tal pecado no podría volver a la gracia. Y así sería peligroso recibir los sacramentos.

Se confirma la conclusión por la autoridad de I Ioan. II: Hijitos míos, etc.; II Cor. II: Le basta, etc., y cap. VII: Me alegro, etc.; Ier. III: Mas tú, etc.; y Thren. ult.: Conviértenos, etc.

II. En orden a lo segundo, se excluye por esto, dice Santo Tomás, el error de los novacianos, que negaban la indulgencia a los que pecaban después del bautismo, por aquello que se dice en Heb. vi: Es imposible que ellos, etc.

Se dice, pues, que por aquellas palabras del Apóstol, como es claro por lo que sigue: crucificando de nuevo, etc., se niega a los caídos después de recibida la gracia aquella renovación en la penitencia por la cual el hombre es juntamente crucificado con Cristo, lo cual ciertamente se hace por el bautismo, conforme a aquello de Rom. vi: Cuantos fuimos bautizados, etc. Porque así como Cristo no ha de ser crucificado de nuevo, así quien pecó después del bautismo no ha de ser bautizado otra vez. Puede, sin embargo, convertirse de nuevo a la gracia por la penitencia. De donde dijo que es imposible que sean renovados, lo que suele atribuirse al bautismo, conforme a aquello de ad Titum III: Según la misericordia, etc.

III. Para la evidencia de esta conclusión, debe atenderse la distinción que pone Santo Tomás en Verit., q. xxiv, a. 11. Que alguien no pueda volver del pecado puede entenderse de dos maneras. De un modo, de suerte que sus fuerzas no basten para que sea liberado totalmente del pecado; y así, cualquiera que está en pecado mortal puede decirse que no puede volver a la justicia. De otro modo, de suerte que ni siquiera pueda cooperar de algún modo a que resucite del pecado. Y esto no puede convenir al hombre en esta vida, aunque algunos tengan dificultad, por el mal hábito, para cooperar a su liberación del pecado. De este modo, pues, entendemos que el hombre que peca después de la gracia de los sacramentos puede volver a la justicia, porque puede cooperar con Dios para su liberación del pecado, mas no porque pueda librarse del pecado con sus propias fuerzas.

Caput LXXI: De necessitate poenitentiae et partium eius

Caput LXXII: De sacramento extremae unctionis

Caput LXXIII: De sacramento ordinis

Caput LXXIV: De distinctione ordinum

Caput LXXV: De episcopali potestate: et quod in ea unus sit summus

Caput LXXVI: Quod per malos ministros sacramenta dispensari possunt

Caput LXXVII: De sacramento matrimonii

Caput LXXVIII: Quod per Christum resurrectio corporum sit futura

Caput LXXIX: Obiectiones contra resurrectionem

Caput LXXX: Solutio praemissarum obiectionum

Caput LXXXI: Quod homines resurgent immortales

Caput LXXXII: Quod in resurgentibus non erit usus ciborum neque venereorum

Caput LXXXIII: Quod corpora resurgentium erunt eiusdem naturae

Caput LXXXIV: Quod corpora resurgentium erunt alterius dispositionis

Caput LXXXV: De qualitate corporum glorificatorum

Caput LXXXVI: De loco corporum glorificatorum

Caput LXXXVII: De sexu et aetate resurgentium

Caput LXXXVIII: De qualitate corporum resurgentium in damnatis

Caput LXXXIX: Quomodo substantiae incorporeae patiantur ab igne corporeo

Caput XC: Quod animae statim post separationem a corpore poenam vel praemium consequuntur

Caput XCI: Quod animae sanctorum post mortem habent voluntatem immutabilem in bono

Caput XCII: Quod animae malorum post mortem habent voluntatem immutabilem in malo

Caput XCIII: De immutabilitate voluntatis in animabus in Purgatorio detentis

Caput XCIV: De immutabilitate voluntatis communiter in omnibus animabus post separationem a corpore

Caput XCV: De finali iudicio

Caput XCVI: De statu mundi post iudicium

↑ Top of work