Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis

Caput II: Quod filius Dei sit Deus

Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio

Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio

Caput V: De opinione Arii circa filium Dei

Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei

Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat

Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii

Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam

Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis

Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia

Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis

Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam

Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis

Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam

Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus

Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona

Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur

Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae

Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur

Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum

Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti

Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio

Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum

Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus

Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae

Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem

Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem

Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem

Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi

Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi

Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam

Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem

Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis

Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo

Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo

Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi

Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi

Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis

Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei

Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei

Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta

Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus

Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine

Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto

Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem

Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam

Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum

Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros

Caput L: Obiectiones contra peccatum originale

Caput LI: Solutio obiectionum positarum

Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari

Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari

Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis

Caput LV: De necessitate sacramentorum

Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis

Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis

Caput LVIII: De Baptismo

Caput LIX: De confirmatione

Caput LX: De Eucharistia

Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae

Caput LXII: Solutio praemissarum difficultatum, et primo quoad conversionem panis in corpus Christi

Caput LXIII: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte loci

Caput LXIV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte accidentium

Caput LXV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte actionis et passionis

Caput LXVI: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte fractionis

A la quinta dificultad, dice primero Santo Tomás que, según lo predicho, podemos poner como sujeto de la fracción las dimensiones subsistentes por sí. Dice segundo que, fraccionadas dimensiones de este tipo, la substancia del cuerpo de Cristo no se fracciona: porque el cuerpo entero de Cristo permanece bajo cualquier porción; ya que está en este sacramento por su substancia en virtud del sacramento, mientras que sus dimensiones están allí por concomitancia natural; a lo contrario de lo que ocurre con él en cuanto el cuerpo está naturalmente en el lugar; porque el cuerpo natural está en el lugar mediante las dimensiones, por las cuales se comensura al lugar. Dice tercero, para declarar lo predicho, que de un modo se comporta algo substancial respecto de aquello en lo que está; y de otro modo algo cuantitativo. Porque lo cuantitativo está todo en un todo de tal modo que el todo no está en la parte, sino la parte en la parte, como el todo en el todo. Y de modo semejante está en el lugar: porque está en el lugar mediante las dimensiones. — Pero si algo substancial está todo en un todo, también está todo en cualquier parte suya. Se declara en la especie del agua y en el alma. Por tanto, puesto que el cuerpo de Cristo está en el sacramento por razón de su substancia, en la que se ha convertido la substancia del pan, permaneciendo sus dimensiones; así como toda la especie del pan estaba bajo cualquier parte de las dimensiones, así también el cuerpo íntegro de Cristo. Y por consiguiente esa fracción no alcanza el cuerpo de Cristo: sino que su sujeto son las dimensiones del pan y del vino, como dijimos que ellas son sujeto de los demás accidentes. II. En torno a lo primero dicho, nótese que en la fracción del sacramento parece haber doble mutación: a saber, el movimiento local de las partes; y la corrupción de la cantidad total. Pero consta que el movimiento local está en aquello que se mueve localmente. Igualmente, que la corrupción de la forma del todo no es otra cosa que la misma forma tendiendo del ser al no ser. Por tanto, cuando se dice que tal fracción está subjetivamente en las mismas dimensiones, se entiende respecto del mismo movimiento local de las partes. Porque la corrupción de la cantidad total no está, hablando propiamente, en la misma cantidad ni en sus partes como en sujeto, sino que es la misma cantidad. Y así, como la cantidad misma está sin sujeto, así también tal corrupción. En torno a lo segundo dicho, nótese que, precisamente porque las dimensiones del cuerpo de Cristo están en el sacramento por concomitancia con la substancia, se dice que el cuerpo mismo está a lo contrario de como está el cuerpo naturalmente en el lugar, porque el cuerpo natural está en el lugar mediante las dimensiones, por las cuales se comensura al lugar, a saber, porque las mismas dimensiones son para él razón de existir en el lugar: pero el cuerpo de Cristo no está en el sacramento mediante sus dimensiones, puesto que éstas allí no están en virtud del sacramento, sino que a lo contrario las dimensiones están en el sacramento por razón de la substancia del cuerpo de Cristo, de modo que la misma substancia del cuerpo es para ellas razón de que estén en el sacramento. En torno a lo tercero dicho, nótese, cuando se dice que el alma está toda en cualquier parte, que esto no se entiende de toda la totalidad del alma, sino sólo de la totalidad de la esencia y de la perfección. Porque el alma intelectiva según la totalidad de su virtud no está en cualquier parte del cuerpo, sino que según diversas virtudes está en diversas partes. Pero las almas que son extendidas por accidente según la extensión del cuerpo, como se estima de las almas de los animales imperfectos y de las almas de las plantas: ésas no están todas en cualquier parte ni según la totalidad de la virtud ni según la totalidad de la cantidad dimensiva que por accidente les conviene, sino diversas partes en diversas partes. III. Pero en torno a este tercer dicho surge una duda. Porque no parece que Santo Tomás muestre suficientemente que el cuerpo de Cristo no se divida con la división de las dimensiones subsistentes, porque esté allí por razón de su substancia, siendo la substancia toda en cualquier parte. Pues podría decirse que, aunque la substancia del cuerpo de Cristo esté toda en cualquier parte según la totalidad de la esencia, no está sin embargo toda en cualquier parte según la totalidad dimensiva, que tiene también existiendo en el sacramento: como la blancura extendida está ciertamente toda según la esencia en cualquier parte de lo blanco, pero no según la totalidad cuantitativa. Y por eso podrá dividirse el cuerpo de Cristo con la división de esas dimensiones: como la blancura se divide con la división de lo blanco. Se responde que Santo Tomás procede óptimamente, si se mira bien. Pues, como se dijo arriba, aunque la cantidad del cuerpo de Cristo da a la substancia existente en el sacramento ser divisible y partible intrínsecamente, no le da sin embargo partibilidad en orden a lo extrínseco: porque la misma substancia no tiene que esté presente a las dimensiones del pan por razón de sus propias dimensiones, sino que a lo contrario las dimensiones están allí por razón de la substancia. Y porque a las substancias, en cuanto substancia es, les conviene estar indivisiblemente en aquello en lo que están, y estar todas en cualquier parte: por eso también la cantidad en el sacramento tiene el mismo modo de ser. De donde no puede decirse que la substancia del cuerpo de Cristo esté allí toda según la esencia indivisiblemente, pero divisiblemente según la cantidad extensiva, como la blancura: porque la blancura en el mismo sujeto en el que está es divisible, pues tiene la extensión y la divisibilidad de la misma cantidad del sujeto.

Caput LXVII: Solutio auctoritatis inductae

Caput LXVIII: Ex quali pane et vino debet confici hoc sacramentum

Caput LXIX: De sacramento poenitentiae. Et primo, quod homines post gratiam sacramentalem acceptam peccare possunt

Caput LXX: Quod homo peccans post sacramentorum gratiam potest converti per gratiam

Caput LXXI: De necessitate poenitentiae et partium eius

Caput LXXII: De sacramento extremae unctionis

Caput LXXIII: De sacramento ordinis

Caput LXXIV: De distinctione ordinum

Caput LXXV: De episcopali potestate: et quod in ea unus sit summus

Caput LXXVI: Quod per malos ministros sacramenta dispensari possunt

Caput LXXVII: De sacramento matrimonii

Caput LXXVIII: Quod per Christum resurrectio corporum sit futura

Caput LXXIX: Obiectiones contra resurrectionem

Caput LXXX: Solutio praemissarum obiectionum

Caput LXXXI: Quod homines resurgent immortales

Caput LXXXII: Quod in resurgentibus non erit usus ciborum neque venereorum

Caput LXXXIII: Quod corpora resurgentium erunt eiusdem naturae

Caput LXXXIV: Quod corpora resurgentium erunt alterius dispositionis

Caput LXXXV: De qualitate corporum glorificatorum

Caput LXXXVI: De loco corporum glorificatorum

Caput LXXXVII: De sexu et aetate resurgentium

Caput LXXXVIII: De qualitate corporum resurgentium in damnatis

Caput LXXXIX: Quomodo substantiae incorporeae patiantur ab igne corporeo

Caput XC: Quod animae statim post separationem a corpore poenam vel praemium consequuntur

Caput XCI: Quod animae sanctorum post mortem habent voluntatem immutabilem in bono

Caput XCII: Quod animae malorum post mortem habent voluntatem immutabilem in malo

Caput XCIII: De immutabilitate voluntatis in animabus in Purgatorio detentis

Caput XCIV: De immutabilitate voluntatis communiter in omnibus animabus post separationem a corpore

Caput XCV: De finali iudicio

Caput XCVI: De statu mundi post iudicium

↑ Top of work