Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.
Prooemium
Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis
Caput II: Quod filius Dei sit Deus
Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio
Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio
Caput V: De opinione Arii circa filium Dei
Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei
Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat
Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii
Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam
Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis
Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia
Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis
Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam
Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis
Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam
Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus
Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona
Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur
Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae
Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur
Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum
Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti
Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio
Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum
Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus
Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae
Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem
Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem
Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem
Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi
Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi
Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam
Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem
Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis
Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo
Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo
Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi
Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi
Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis
Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei
Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei
Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta
Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus
Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine
Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto
Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem
Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam
Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum
Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros
Caput L: Obiectiones contra peccatum originale
Caput LI: Solutio obiectionum positarum
Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari
Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari
Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis
Caput LV: De necessitate sacramentorum
Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis
Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis
Caput LVIII: De Baptismo
Caput LIX: De confirmatione
Caput LX: De Eucharistia
Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae
Puesta la verdad del sacramento de la Eucaristía, quiere Santo Tomás resolver las objeciones de los herejes1. Y primero, plantea las mismas objeciones; segundo, les responde en el capítulo siguiente.
En orden a lo primero, dice primero que, así como al pronunciar Cristo las palabras antes dichas algunos de los discípulos se turbaron diciendo: Duro es este discurso, etc., así también contra la doctrina de la Iglesia se alzaron los herejes, diciendo que en este sacramento no está real, sino solo significativamente, el cuerpo y la sangre de Cristo. De donde, cuando Cristo dijo, mostrado el pan, Esto es mi cuerpo, el sentido sería: Esto es señal y figura de mi cuerpo; según lo cual también el Apóstol, I Cor. x, dijo: mas la piedra era Cristo. Y así dicen de las demás autoridades.
Dice segundo, que de las palabras del Señor toman ocasión los sostenedores de esta opinión; el cual, hablando de este asunto, para que se sosegara el escándalo de los discípulos que había surgido, casi explicándose a sí mismo, dijo: Las palabras que yo os he hablado, son espíritu y vida.
Dice tercero, que son inducidos también a disentir por muchas dificultades que parecen seguirse de esta doctrina de la Iglesia.
II. La primera es de qué modo el cuerpo de Cristo empiece a estar en el altar, siendo manifiesto que él no siempre estuvo en este altar. Pues esto no parece poder hacerse por conversión de algo en el cuerpo de Cristo, ya que nada se convierte en lo preexistente, por cuanto aquello en que algo se convierte, por esta misma conversión, empieza a ser. Pero es manifiesto que el cuerpo de Cristo preexistió. — Similarmente, tampoco por mutación de lugar. Tanto porque habría que decir que, cuando Cristo empieza a estar en este altar, cesa de estar en el cielo. — Tanto porque ningún movimiento local termina simultáneamente en dos lugares. Pero es manifiesto que este sacramento se celebra simultáneamente en diversos altares.
La segunda es por el lugar. Tanto porque parece que, estando en este sacramento el pan y el vino separadamente, en lugares distintos, Cristo no permanece íntegro: pues las partes de una cosa, separadas en diversos lugares, no se contienen como un solo todo, permaneciendo aquella íntegra. Tanto porque parece imposible que el verdadero cuerpo de Cristo esté todo e íntegro donde parece estar el pan: pues es imposible que un cuerpo mayor sea contenido en el lugar de uno menor. Tanto porque este sacramento acontece celebrarse en muchos lugares: y es imposible que un solo cuerpo exista en muchos lugares.
La tercera dificultad es por aquellas cosas que en este sacramento percibimos por el sentido. Pues sentimos todos los accidentes del pan y del vino. Pero estos no pueden estar en el cuerpo de Cristo como en su sujeto, ni en el aire: pues, siendo muchos de ellos naturales, requieren un sujeto de naturaleza determinada. — Ni pueden existir per se: pues el ser del accidente es inherir; y los accidentes no pueden individuarse sino por el sujeto. — De donde queda que están en la substancia del pan y del vino. Y consiguientemente, que allí no está la substancia del cuerpo de Cristo: pues parece imposible que dos cuerpos estén a la vez juntos.
La cuarta es por las pasiones y acciones que aparecen en el pan y el vino después de la consagración como antes. Porque si se tomase el vino en gran cantidad, embriagaría; y el pan confortaría y nutriría. Parecen también pudrirse2, etc. Cosas que no pueden convenir al cuerpo de Cristo.
La quinta dificultad es por la fracción del pan. La cual, en efecto, ni puede darse sin sujeto, ni puede el cuerpo de Cristo ser su sujeto.