Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis

Caput II: Quod filius Dei sit Deus

Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio

Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio

Caput V: De opinione Arii circa filium Dei

Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei

Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat

Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii

Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam

Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis

Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia

Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis

Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam

Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis

Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam

Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus

Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona

Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur

Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae

Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur

Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum

Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti

Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio

Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum

Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus

Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae

Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem

Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem

Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem

Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi

Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi

Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam

Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem

Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis

Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo

Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo

Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi

Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi

Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis

Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei

Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei

Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta

Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus

Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine

Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto

Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem

Lo séptimo que antepone Santo Tomás es que, aunque se diga que Cristo fue concebido del Espíritu Santo y de la Virgen, no puede sin embargo decirse que el Espíritu Santo sea padre de Cristo según la generación humana, del mismo modo que la Virgen es dicha madre suya.

I. Se prueba primero. Porque el Espíritu Santo no produjo la naturaleza humana en Cristo de su substancia, sino que obró con sola su virtud para su producción.

Nótese que este argumento procede de este supuesto: que el hijo se genera de la substancia del que genera, es decir, del semen, que tiene la virtud de la forma del que genera y está en potencia respecto de la substancia o naturaleza de éste, como expone Santo Tomás en la Prima, q. cxix, a. ult., ad 1. — Aunque también puede entenderse porque el semen del padre, que es substancia suya, no ciertamente como parte en acto, sino como en disposición próxima a ser parte de él, pasa a la substancia del hijo, según la opinión de algunos.

Segundo. Porque esto induciría en este error: que Cristo fuese dos hijos, y en consecuencia que en Cristo hubiese dos personas, ya que el nombre de filiación pertenece a la persona, no a la naturaleza. — Se prueba la primera consecuencia. Porque el Verbo de Dios tiene persona distinta por esto: que es Hijo de Dios Padre; y no puede él ser hijo del Espíritu Santo.

Tercero. Porque la autoridad de Padre en lo divino y su nombre se transferirían a otra persona, a saber, al Espíritu Santo. Lo cual es inconveniente.

II. Nótese que no sólo no es verdadero absolutamente que el Espíritu Santo sea padre de Cristo, por las razones arriba dichas, sino que tampoco lo es con esta adición, en cuanto hombre. Lo que significó Santo Tomás cuando dijo que no es padre de Cristo según la generación humana.

Pero entonces queda una duda, principalmente contra la segunda razón. Porque si, puesto que el Verbo de Dios no puede ser hijo del Espíritu Santo, se sigue que Cristo es dos hijos, supuesto que se diga hijo del Espíritu Santo según la naturaleza humana, con la misma razón podrá concluirse que no es hijo de la Bienaventurada Virgen. Porque, como el Verbo de Dios no puede ser hijo de la Bienaventurada Virgen, se sigue que, si Cristo es su hijo según la naturaleza humana, Cristo es dos hijos.

  1. Se responde, y se dice primero, que no es la misma razón la del Espíritu Santo y la de la Bienaventurada Virgen. Porque que un hijo sea de dos padres es imposible; y por eso, donde se supone que Cristo tiene por padre a la persona del Padre en lo divino, y a la persona del Espíritu Santo según la naturaleza humana, inmediatamente se sigue que él es dos hijos. Pero que un hijo sea de dos, de los cuales uno sea padre y otro madre, no repugna. Por eso, si se supone que Cristo es Hijo de Dios Padre y de la Bienaventurada Virgen, no se sigue que sea dos hijos.

Pero cuando se dice que el Verbo de Dios tampoco puede ser hijo de la Bienaventurada Virgen, se dice que esto no es verdadero. Porque para que alguien sea hijo de alguien como de madre, basta con que ésta le ministre la materia en la concepción y sea de la misma especie que él. Y esto hizo la Bienaventurada Virgen en la concepción humana del Verbo de Dios, y es de la misma especie que él en cuanto es hombre. Por eso puede el Verbo de Dios decirse su hijo según la concepción humana. Pero para que alguien sea llamado hijo de alguien como de padre, se requiere que de él reciba el ser, como se dice en la Tercera, d. iv, q. 1, a. 2. Pero el Verbo de Dios, incluso según la generación humana, no tiene el ser de otra persona divina sino del Padre: porque no tiene otro ser que el ser divino. Por eso de ningún modo puede decirse hijo del Espíritu Santo.

  1. Puede decirse en segundo lugar que Santo Tomás no propone aquel argumento para mostrar que es falsa sin más la afirmación de que el Espíritu Santo es padre de Cristo, sino que, habiendo sido probado esto por la primera razón, muestra que, aun si fuera verdadero, no debe decirse, por el peligro y la ocasión de error. Porque, aunque alguien podría decir que no es inconveniente que Cristo, siendo uno según el supósito, sea hijo de Dios Padre según la deidad, y del Espíritu Santo según la humanidad; muchos sin embargo, considerando que el nombre de hijo pertenece a la persona, y que el Verbo de Dios no es hijo del Espíritu Santo según la divinidad, si Cristo se pusiera como hijo del Espíritu Santo, podrían fácilmente caer en este error: que en Cristo, además de la persona del Verbo, hubiese otra persona humana, según la cual se diría hijo del Espíritu Santo. Pero esto no puede estimarse tan fácilmente si se pone a Cristo como hijo de la Bienaventurada Virgen: porque, como se dijo, no parece inconveniente que quien es Hijo del Padre eterno sea también hijo de la Bienaventurada Virgen por la asunción de la humanidad de ella.

  2. Debe atenderse, sin embargo, que no sólo no puede decirse Cristo hijo natural del Espíritu Santo, sino que tampoco puede decirse su hijo por la gracia o por la creación. La razón de esto es, según Santo Tomás en la Tercera, q. xxxii, a. 3, y en la Tercera, en la dist. antes alegada, que cuando algo se dice de otro según una razón perfecta, de ningún modo se dice de él según una razón imperfecta, o con una determinación que disminuye: como Sócrates, que se dice natural y perfectamente hombre, según la propia razón de hombre, nunca se dice hombre pintado. De donde, como Cristo se dice Hijo natural de Dios y según la razón perfecta de la filiación, no podrá decirse hijo de Dios por la gracia o por la creación.

Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam

Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum

Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros

Caput L: Obiectiones contra peccatum originale

Caput LI: Solutio obiectionum positarum

Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari

Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari

Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis

Caput LV: De necessitate sacramentorum

Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis

Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis

Caput LVIII: De Baptismo

Caput LIX: De confirmatione

Caput LX: De Eucharistia

Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae

Caput LXII: Solutio praemissarum difficultatum, et primo quoad conversionem panis in corpus Christi

Caput LXIII: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte loci

Caput LXIV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte accidentium

Caput LXV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte actionis et passionis

Caput LXVI: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte fractionis

Caput LXVII: Solutio auctoritatis inductae

Caput LXVIII: Ex quali pane et vino debet confici hoc sacramentum

Caput LXIX: De sacramento poenitentiae. Et primo, quod homines post gratiam sacramentalem acceptam peccare possunt

Caput LXX: Quod homo peccans post sacramentorum gratiam potest converti per gratiam

Caput LXXI: De necessitate poenitentiae et partium eius

Caput LXXII: De sacramento extremae unctionis

Caput LXXIII: De sacramento ordinis

Caput LXXIV: De distinctione ordinum

Caput LXXV: De episcopali potestate: et quod in ea unus sit summus

Caput LXXVI: Quod per malos ministros sacramenta dispensari possunt

Caput LXXVII: De sacramento matrimonii

Caput LXXVIII: Quod per Christum resurrectio corporum sit futura

Caput LXXIX: Obiectiones contra resurrectionem

Caput LXXX: Solutio praemissarum obiectionum

Caput LXXXI: Quod homines resurgent immortales

Caput LXXXII: Quod in resurgentibus non erit usus ciborum neque venereorum

Caput LXXXIII: Quod corpora resurgentium erunt eiusdem naturae

Caput LXXXIV: Quod corpora resurgentium erunt alterius dispositionis

Caput LXXXV: De qualitate corporum glorificatorum

Caput LXXXVI: De loco corporum glorificatorum

Caput LXXXVII: De sexu et aetate resurgentium

Caput LXXXVIII: De qualitate corporum resurgentium in damnatis

Caput LXXXIX: Quomodo substantiae incorporeae patiantur ab igne corporeo

Caput XC: Quod animae statim post separationem a corpore poenam vel praemium consequuntur

Caput XCI: Quod animae sanctorum post mortem habent voluntatem immutabilem in bono

Caput XCII: Quod animae malorum post mortem habent voluntatem immutabilem in malo

Caput XCIII: De immutabilitate voluntatis in animabus in Purgatorio detentis

Caput XCIV: De immutabilitate voluntatis communiter in omnibus animabus post separationem a corpore

Caput XCV: De finali iudicio

Caput XCVI: De statu mundi post iudicium

↑ Top of work