Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.
Prooemium
Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis
Caput II: Quod filius Dei sit Deus
Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio
Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio
Caput V: De opinione Arii circa filium Dei
Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei
Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat
Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii
Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam
Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis
Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia
Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis
Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam
Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis
Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam
Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus
Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona
Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur
Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae
Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur
Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum
Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti
Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio
Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum
Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus
Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae
Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem
Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem
Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem
Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi
Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi
Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam
Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem
Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis
Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo
Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo
Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi
Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi
Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis
Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei
Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei
Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta
Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus
Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine
Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto
Lo sexto que antepone Santo Tomás 1 es que la formación del cuerpo de Cristo, aunque es común a toda la Trinidad, sin embargo se atribuye convenientemente al Espíritu Santo.
I. Se prueba primero por la congruencia con la encarnación del Verbo. La encarnación del Verbo de Dios es como la expresión vocal de nuestra palabra. Y esto se hace por nuestro espíritu, por el cual se forma la voz de nuestra palabra. Luego también por el Espíritu del Hijo de Dios se dice convenientemente hecha la formación de su carne.
Se prueba la mayor. Porque así como nuestra palabra, concebida en la mente, es invisible, pero pronunciada exteriormente con la voz se hace sensible: así el Verbo de Dios, según la generación eterna, existe invisible en el corazón del Padre, pero por la encarnación se ha hecho sensible para nosotros.
Segundo se prueba por la conveniencia con la generación humana. La virtud activa que está en la semilla humana, atrayendo a sí la materia que haya recibido 2 de la madre, obra mediante el espíritu, porque en el espíritu se funda: a causa de lo cual conviene que la semilla sea espumosa y blanca. Luego etc.
De la materia de este argumento ya se ha dicho lo suficiente en lo anterior: a saber, en este libro, cap. xlv, y en el libro II, cap. lvii y lxxxix.
Tercero se prueba por la conveniencia con la causa moviente de parte de Dios. La causa moviente de la encarnación del Verbo no pudo ser otra sino el amor de Dios al hombre, cuya naturaleza quiso unir consigo en la unidad de la persona. Y en las cosas divinas el Espíritu Santo es quien procede como amor. Luego etc.
Cuarto se prueba por la causa que se toma de parte de la naturaleza humana. Suele atribuirse en la Sagrada Escritura toda gracia al Espíritu Santo: pues lo que se da gratuitamente parece ser conferido por amor del que dona. Y ninguna gracia mayor se ha conferido al hombre que la de unirse a Dios en la persona. Luego etc.
II. Para la claridad de esta conclusión, debe considerarse, según la doctrina de Santo Tomás en la Tercera, d. iv, q. 1, a. 13; y es también el pensamiento de Dionisio, II cap.4 Div. Nom., que toda operación de Dios en la criatura conviene ciertamente a toda la Trinidad, pero sin embargo cada una es más atribuible a esta persona que a aquella, según que en ella se manifiesta más el atributo que se apropia a aquella persona. De donde, puesto que la bondad se atribuye al Espíritu Santo, aquellas obras en las que principalmente se manifiesta la bondad divina se atribuyen convenientemente al Espíritu Santo. Y de este número es la asunción de la naturaleza humana en la unidad de la persona divina: puesto que esto está sobre toda deuda y toda condición de la naturaleza humana. Por eso se dijo bien en la conclusión que, aunque la formación del cuerpo de Cristo es común a toda la Trinidad, sin embargo se atribuye convenientemente al Espíritu Santo.
Debe advertirse también que por eso hace mención Santo Tomás solamente de la formación del cuerpo de Cristo, porque, como se dice en la Tercera, q. xxxii, a. 15, la obra de la concepción, que es común a las tres personas eficazmente, se atribuye a cada una de las personas según algún modo particular. Pues se atribuye al Padre en cuanto a la autoridad que tiene respecto del Hijo, quien por semejante concepción asumió para sí la naturaleza humana; al Hijo, en cambio, se le atribuye en cuanto a la misma asunción de la carne; pero al Espíritu Santo en cuanto a la misma formación del cuerpo asumido.