Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis

Caput II: Quod filius Dei sit Deus

Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio

Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio

Caput V: De opinione Arii circa filium Dei

Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei

Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat

Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii

Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam

Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis

Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia

Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis

Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam

Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis

Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam

Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus

Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona

Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur

Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae

Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur

Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum

Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti

Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio

Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum

Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus

Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae

Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem

Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem

Excluido el error acerca de la divinidad de Cristo, quiere Santo Tomás excluir los errores acerca de su mismo cuerpo. Y excluye un triple error: uno en este capítulo; otro en el capítulo siguiente; el tercero en el capítulo xxxi.

I. El primer error, pues, fue el de los maniqueos, que decían que el Hijo de Dios no asumió un cuerpo verdadero, sino fantástico. De donde no pudo ser verdadero hombre, sino aparente; ni se sigue que las cosas que hizo según el hombre hayan ocurrido en verdad, sino en cierta asimilación.

Contra este error, en efecto, arguye Santo Tomás primero, porque esta posición anula la autoridad de la Escritura. Puesto que la semejanza de la carne no es carne, y así de lo demás, miente la Escritura diciendo que el Verbo se hizo carne, que anduvo, que comió, etc. Pero si se derogara siquiera en poco la autoridad de la Escritura, ya nada en nuestra fe podrá estar firme, la cual se apoya en las Sagradas Escrituras: según aquello de Ioan. xx, Mas estas etc.

II. Si se dijera que por eso no es necesario que falte la verdad a la Sagrada Escritura, porque las semejanzas de las cosas son nombradas equívoca y figuradamente con los nombres de las cosas mismas; y la misma Sagrada Escritura suele usar de ese modo de hablar, como aquello de I Cor. x, Y la piedra era Cristo, y semejantes: — contra esto se objeta primero, porque no compete a la Sagrada Escritura proponer bajo tal equívoco la narración entera de un solo hecho, de modo que de otros lugares de la Escritura no pueda haberse la verdad manifiesta: porque de esto no se seguiría la instrucción de los hombres, sino más bien la decepción, contra aquello de Rom. xv, Cuantas cosas fueron escritas etc.; y II ad Tim. iii, Toda Escritura etc.

Segundo, porque toda la narración evangélica sería poética y fabulosa: contra aquello que se dice en II Pet. 1, No siguiendo fábulas artificiosas etc.

  1. A la razón, sin embargo, de esta opinión se dice que, dondequiera que la Escritura narra algunas cosas que tuvieron apariencia y no existencia real, el mismo modo de narrar hace entenderlo: como es claro en Gen. xviii, cuando se dice, Y cuando hubo levantado etc.

Se dice segundo, que no engendra error que Isaías y Ezequiel y otros profetas hayan descrito otras cosas que fueron vistas imaginariamente: porque tales cosas no las ponen en la narración, sino en la descripción de la profecía. Y sin embargo siempre añaden algo por lo que se designa la aparición: como Isaías vi, Vi al Señor etc.; y Ezech. viii, Fue enviada una semejanza etc.

Se dice tercero, que el que en las Escrituras algunas cosas de las divinas se digan por semejanza no puede engendrar error. Tanto por la vileza de las cosas de las que se toman las semejanzas. — Tanto porque se encuentran en las Escrituras algunas cosas dichas propiamente por las que la verdad se manifiesta expresamente, las cuales, bajo semejanzas, en otros lugares queda oculta. Lo cual, ciertamente, no sucede en nuestro asunto: pues ninguna autoridad de la Escritura excluye la verdad de aquellas cosas que se dicen de la humanidad de Cristo.

  1. Si se dijera que antes bien esto se encuentra: porque en Rom. viii se dice, Envió Dios etc.; y Philipp. ii, En la semejanza etc. — se responde primero, que el Apóstol no dice sólo "en la semejanza de la carne", sino que añade "de pecado": porque Cristo tuvo ciertamente carne verdadera, pero no carne de pecado, sino semejante a ella, es decir, pasible, cual fue hecha la carne del hombre por el pecado.

Se dice segundo, que en aquella autoridad a los Philipp. se excluye el entendimiento de ficción por lo que se dice, tomando la forma de siervo: donde es manifiesto que forma se pone por naturaleza, no por semejanza, por lo que había dicho, siendo en la forma de Dios, donde forma se pone por naturaleza. — Se excluye también la ficción por lo que se dice, hecho obediente hasta la muerte. — La semejanza, pues, en aquella autoridad se toma por naturaleza y semejanza de especie: como todos los hombres se dicen semejantes de especie.

III. Principalmente se arguye en segundo lugar, porque, viendo los discípulos a Cristo andar sobre el mar, y pensando que era un fantasma, el Señor les quitó esta sospecha, diciendo, Tened confianza etc. Pues no parece razonable que o bien ocultara a los discípulos haber asumido un cuerpo fantástico, siendo que habían sido elegidos en testimonio de la verdad; o bien, si no se les ocultaba, que la estimación de fantasma no les infundiera entonces el temor.

Tercero, porque después de la Resurrección, como se dice al final de Lucas, pensando los discípulos que veían un espíritu, les dijo el Señor, Palpad y ved etc. En vano, en efecto, se habría ofrecido a ser palpado, si no hubiera tenido sino un cuerpo fantástico.

Cuarto. Si el cuerpo de Cristo fue fantástico, y no comió y bebió verdaderamente, ni verdaderamente fue visto y palpado, se sigue que no es verdadero el testimonio de los Apóstoles acerca de Cristo. Esto es falso. Luego etc. — Se prueba la consecuencia. Porque no puede tomarse testimonio eficaz de la verdad por aquellas cosas que no fueron hechas en existencia real, sino sólo en apariencia. — La falsedad del consiguiente se prueba. Tanto porque los Apóstoles se muestran a sí mismos testigos idóneos de Cristo: como es claro en Act. x, y en el principio de la Epístola de Juan. Tanto porque habría sido vana su predicación, y vana nuestra fe: como se dice en I Cor. xv.

Quinto. Se sigue que Cristo verdaderamente no murió; y consiguientemente que no verdaderamente resucitó. Luego los Apóstoles, predicando esto, son falsos testigos: como se arguye en el mismo lugar, es decir, I Cor. xv.

Sexto. Hubo en Cristo alguna falsedad, si aquellas cosas que de él se dicen hubieran sido sólo en apariencia: porque falso es lo que no es como parece. Pero en Cristo no hubo falsedad alguna: porque su advenimiento al mundo fue para manifestación de la verdad, como se dice en Ioan. xviii; la falsedad, empero, no es vía idónea hacia la verdad, según aquello de Eccli. xxxiv, De la mentira etc. Luego etc.

Hay que advertir, por la doctrina de Santo Tomás en Prima, q. xvii, a. 1, que, como la verdad y la falsedad se encuentran en las cosas en orden al entendimiento, por comparación con nuestro entendimiento se dice cosa falsa aquella que es apta de por sí para hacer falsa estimación. Y por eso aquellas cosas que en los accidentes exteriores tienen semejanza de otras cosas, se dicen falsas según aquella cosa: por cuanto nos es innato juzgar de las cosas por aquellas que exteriormente aparecen. Por eso se dice bien aquí, y es de la mente de Aristóteles en V Metaph., que es falso, es decir, por parte de la cosa, aquello que no es como parece, esto es, lo que tiene semejanza de otra cosa.

Séptimo. Como se diga, Rom. viii, justificados en la sangre de Cristo, y Apoc. v, redimidos, si Cristo no hubiere tenido sangre verdadera, no la derramó verdaderamente por nosotros. Luego ni verdaderamente justificados, ni verdaderamente redimidos somos. Luego para nada útil es estar en Cristo.

Octavo. Se sigue que nada nuevo aconteció en el advenimiento de Cristo: porque también en el Antiguo Testamento Dios apareció a Moisés y a los profetas bajo múltiples figuras. Pero esto anula toda la doctrina del Nuevo Testamento. Luego etc.

Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem

Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi

Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi

Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam

Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem

Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis

Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo

Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo

Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi

Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi

Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis

Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei

Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei

Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta

Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus

Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine

Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto

Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem

Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam

Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum

Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros

Caput L: Obiectiones contra peccatum originale

Caput LI: Solutio obiectionum positarum

Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari

Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari

Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis

Caput LV: De necessitate sacramentorum

Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis

Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis

Caput LVIII: De Baptismo

Caput LIX: De confirmatione

Caput LX: De Eucharistia

Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae

Caput LXII: Solutio praemissarum difficultatum, et primo quoad conversionem panis in corpus Christi

Caput LXIII: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte loci

Caput LXIV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte accidentium

Caput LXV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte actionis et passionis

Caput LXVI: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte fractionis

Caput LXVII: Solutio auctoritatis inductae

Caput LXVIII: Ex quali pane et vino debet confici hoc sacramentum

Caput LXIX: De sacramento poenitentiae. Et primo, quod homines post gratiam sacramentalem acceptam peccare possunt

Caput LXX: Quod homo peccans post sacramentorum gratiam potest converti per gratiam

Caput LXXI: De necessitate poenitentiae et partium eius

Caput LXXII: De sacramento extremae unctionis

Caput LXXIII: De sacramento ordinis

Caput LXXIV: De distinctione ordinum

Caput LXXV: De episcopali potestate: et quod in ea unus sit summus

Caput LXXVI: Quod per malos ministros sacramenta dispensari possunt

Caput LXXVII: De sacramento matrimonii

Caput LXXVIII: Quod per Christum resurrectio corporum sit futura

Caput LXXIX: Obiectiones contra resurrectionem

Caput LXXX: Solutio praemissarum obiectionum

Caput LXXXI: Quod homines resurgent immortales

Caput LXXXII: Quod in resurgentibus non erit usus ciborum neque venereorum

Caput LXXXIII: Quod corpora resurgentium erunt eiusdem naturae

Caput LXXXIV: Quod corpora resurgentium erunt alterius dispositionis

Caput LXXXV: De qualitate corporum glorificatorum

Caput LXXXVI: De loco corporum glorificatorum

Caput LXXXVII: De sexu et aetate resurgentium

Caput LXXXVIII: De qualitate corporum resurgentium in damnatis

Caput LXXXIX: Quomodo substantiae incorporeae patiantur ab igne corporeo

Caput XC: Quod animae statim post separationem a corpore poenam vel praemium consequuntur

Caput XCI: Quod animae sanctorum post mortem habent voluntatem immutabilem in bono

Caput XCII: Quod animae malorum post mortem habent voluntatem immutabilem in malo

Caput XCIII: De immutabilitate voluntatis in animabus in Purgatorio detentis

Caput XCIV: De immutabilitate voluntatis communiter in omnibus animabus post separationem a corpore

Caput XCV: De finali iudicio

Caput XCVI: De statu mundi post iudicium

↑ Top of work