Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber IV

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book IV of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) examines Aquinas's treatment of revealed mysteries: the Trinity, the Incarnation, the sacraments, and the resurrection. The commentary accompanies the Leonine text in volume XV (1930). The present digital edition includes the Latin text and an English translation.


Prooemium

Caput I: Quod sit generatio, paternitas et filiatio in divinis

Caput II: Quod filius Dei sit Deus

Caput III: Quid opinatus sit Photinus de filio Dei, et eius improbatio

Caput IV: Opinio Sabellii de filio Dei, et eius improbatio

Rebatida la opinión de Fotino, pasa Santo Tomás a impugnar la opinión de Sabelio. Y primero expone la misma opinión; segundo, la impugna; tercero, responde en general a las objeciones.

I. En orden a lo primero, dice primero que, como todos los que sienten rectamente acerca de Dios sostienen que no puede haber más que un solo Dios naturalmente, algunos, al concebir por las Escrituras que Cristo es verdadera y naturalmente Dios e Hijo de Dios, confesaron que Cristo, Hijo de Dios, y Dios Padre eran un solo Dios; pero que Dios no se dice Hijo según su naturaleza ni desde la eternidad, sino sólo desde que nació de María Virgen; y así atribuían a Dios Padre todo lo que Cristo padeció según la carne. Esta fue la opinión de los sabelianos: también llamados patripasianos, porque dijeron que el Padre había padecido, afirmando que el mismo Padre era Cristo. Y confirman su postura con la autoridad de Deut. vi, Escucha, Israel etc.; y Deut. xxxii, Mirad etc.; item Ioan. v, El Padre está en mí etc.; y xiv, Quien me ve etc.

Dice segundo que esta opinión difiere de la precedente en cuanto a la divinidad de Cristo, pero es conforme a ella en cuanto a la generación y la filiación: porque ambas confiesan que la filiación y la generación por las que Cristo se dice Hijo de Dios no fueron antes de María, refiriéndolas sólo a la naturaleza humana. — Esta postura tiene además esta peculiaridad: que, cuando se dice Hijo de Dios, no se designa alguna persona subsistente, sino cierta propiedad sobrevenida a la persona, en cuanto el mismo Padre, según que asumió la carne de la Virgen, tomó el nombre de Hijo.

  1. Háse de advertir que quien pone que el Hijo no es persona distinta del Padre, sino que el mismo Padre se dice Hijo según que asumió la carne, no pone entre el que se dice Padre y el que se dice Hijo alguna distinción real, sino sólo distinción de razón, así como Sócrates de pie se dice distinguirse de Sócrates sentado. De donde, así como, cuando se dice Sócrates sentado, no se designa otra persona distinta de la persona de Sócrates de pie, sino sólo alguna disposición extrínseca sobrevenida a él; así, cuando según esta postura se dice Hijo de Dios, no se designa otra persona distinta de la que se dice Dios Padre, sino alguna disposición sobrevenida a él o relación de razón; la cual relación llama Santo Tomás en este pasaje propiedad.

II. En orden a lo segundo, arguye Santo Tomás contra esta postura.

Primero así. Cristo se dice Hijo de Dios. Luego Dios Padre no es el mismo Hijo. — Se prueba la consecuencia. Porque lo mismo no puede ser Hijo de sí mismo: de otro modo, ya que el generante da el ser al generado, lo mismo sería el que da y el que recibe el ser.

Segundo. El Señor dice, Ioan. vi, He descendido del cielo etc.; y xvii, Padre, glorifícame etc. De lo cual se muestra que el Hijo es otro distinto del Padre. Luego etc.

Si se dijera que Dios, según la divinidad, se dice padre de sí mismo según la humanidad, en cuanto creó y santificó la naturaleza humana que asumió: — en contra se objeta, que se seguiría que Cristo se dice Hijo de Dios igual que los demás hombres: a saber, o por razón de la creación, o por razón de la santificación. Mas consta por lo precedente que Cristo se dice Hijo de Dios por otra razón que los demás santos.

Tercero. Cristo habla de sí y del Padre en plural, diciendo: Yo y el Padre somos uno. Lo cual no ocurre donde hay un solo supósito. Luego etc.

Cuarto. Se encuentra en la Sagrada Escritura que el Hijo estuvo distinto del Padre antes de la encarnación: como Ioan. i, donde se dice, En el principio etc.; y Proverb. viii, Yo estaba con él etc.; item Oseas i, Me apiadaré de la casa de Jacob etc.; item Gen. i, Hagamos al hombre etc.; de lo cual se muestra la distinción del Padre y del Hijo antes de la encarnación. Luego es falso que el Hijo se distinga del Padre sólo por el misterio de la Encarnación.

Para la evidencia de esta razón ha de considerarse, conforme a la doctrina de Santo Tomás sobre Juan, en la exposición de aquello que se dice, Et verbum erat apud Deum, que la preposición apud, según que se toma propiamente, significa subsistencia en aquello que se dice estar apud otro (esse apud aliud): pues no decimos que la blancura esté apud el cuerpo; pero sí, que un hombre esté apud otro hombre, y una piedra apud otra piedra. Significa también distinción: porque no se dice propiamente que alguien esté apud sí mismo. De todo ello consta que, cuando se dice que el Hijo de Dios está apud Deum, se significa que el Hijo de Dios es cierto supósito distinto de Dios Padre, pero teniendo con él alguna conjunción. Por eso bien se dice aquí que el Verbo que estaba apud Deum tenía alguna distinción de él: porque esto tiene la costumbre de hablar, que se diga que una cosa está apud otra (aliud apud alium).

Sexto. Cristo es verdaderamente Hijo de Dios, como consta en I Ioan. ult., Para que seamos etc. Luego es necesario que se distinga del Padre en el supósito. — Se prueba la consecuencia. Porque, ya que la filiación pertenece al mismo supósito; y los nombres de paternidad y filiación exigen distinción en aquellos de quienes se dicen (verdadera y propiamente, claro está): es necesario que, si alguno se dice verdaderamente hijo, se distinga del padre en el supósito.

Séptimo. También después del misterio de la Encarnación, el Padre atestigua del Hijo: Este es mi Hijo etc. Lo cual demostración se refiere al supósito. Luego Cristo es, según el supósito, otro distinto del Padre.

III. En orden a lo tercero , respondiendo Santo Tomás a la vez a todos los fundamentos de los sabelianos —pues abajo responderá en particular—, dice que no prueban lo que pretenden. Porque por el hecho de que Dios sea uno, o de que el Padre esté en el Hijo y viceversa, no se tiene que el Padre y el Hijo sean uno en el supósito: ya que entre dos supósitos distintos puede haber alguna unidad.

Caput V: De opinione Arii circa filium Dei

Caput VI: Improbatio opinionis Arii de filio Dei

Caput VII: Solutio ad auctoritates quas Arius pro se inducebat

Caput VIII: Solutio ad auctoritates Photini et Sabellii

Caput IX: Rationes contra generationem et processionem divinam

Caput X: Quomodo accipienda sit generatio in divinis, et quae de filio Dei dicuntur in Scripturis

Caput XI: Quomodo filius Dei dicatur Dei sapientia

Caput XII: Quod non est nisi unus filius in divinis

Caput XIII: Solutio ad rationes supra inductas contra generationem divinam

Caput XIV: De spiritu sancto, quod sit in divinis

Caput XV: Rationes ex quibus aliqui spiritum sanctum existimaverunt esse creaturam

Caput XVI: Quod spiritus sanctus sit verus Deus

Caput XVII: Quod spiritus sanctus sit subsistens persona

Caput XVIII: Quomodo intelligenda sunt quae de spiritu sancto dicuntur

Caput XIX: De effectibus attributis spiritui sancto in Scripturis respectu totius creaturae

Caput XX: De effectibus attributis spiritui sancto in sacra Scriptura respectu rationalis creaturae, quantum ad ea quae Deus nobis largitur

Caput XXI: De effectibus attributis spiritui sancto secundum quod movet creaturam in Deum

Caput XXII: Solutio rationum supra inductarum contra divinitatem spiritus sancti

Caput XXIII: Quod spiritus sanctus procedat a filio

Caput XXIV: Rationes ostendere volentium quod spiritus sanctus non procedat a filio, et solutio ipsarum

Caput XXV: Quod non sunt nisi tres personae in divinis pater, filius et spiritus sanctus

Caput XXVI: De incarnatione verbi secundum traditionem sacrae Scripturae

Caput XXVII: De errore Photini circa incarnationem

Caput XXVIII: De errore Manichaeorum circa incarnationem

Caput XXIX: De errore Valentini circa incarnationem

Caput XXX: De errore Apollinaris circa corpus Christi

Caput XXXI: De errore Arii et Apollinaris circa animam Christi

Caput XXXII: De errore Apollinaris dicentis animam rationalem non fuisse in Christo, et de errore Origenis dicentis animam Christi ante mundum fuisse creatam

Caput XXXIII: De errore Theodori Mopsuesteni et Nestorii circa unionem verbi ad hominem

Caput XXXIV: Contra errorem Eutychetis

Caput XXXV: De errore Macarii Antiocheni ponentis unam tantum voluntatem in Christo

Caput XXXVI: Contra eos qui dixerunt ex anima et corpore non esse aliquid unum constitutum in Christo

Caput XXXVII: Contra eos qui ponunt duo supposita vel duas hypostases in una persona Christi

Caput XXXVIII: Quid Catholica fides sentiat de incarnatione Christi

Caput XXXIX: Obiectiones contra fidem incarnationis

Caput XL: Quomodo oporteat intelligere incarnationem filii Dei

Caput XLI: Quod assumptio humanae naturae maxime competebat verbo Dei

Caput XLII: Quod humana natura assumpta a verbo non praeextitit assumptioni, sed in ipsa conceptione fuit assumpta

Caput XLIII: Quod natura assumpta a verbo in ipsa conceptione fuit perfecta quantum ad animam et corpus

Caput XLIV: Quod Christum decuit nasci ex virgine

Caput XLV: Quod Christus natus est de spiritu sancto

Caput XLVI: Quod Christus non fuit filius spiritus sancti secundum carnem

Caput XLVII: Quod non sit dicendum Christum esse creaturam

Caput XLVIII: Solutio rationum contra incarnationem superius positarum

Caput XLIX: Quod peccatum originale traducatur a primo parente in posteros

Caput L: Obiectiones contra peccatum originale

Caput LI: Solutio obiectionum positarum

Caput LII: Rationes quibus videtur probari quod non fuit conveniens Deum incarnari

Caput LIII: Quod conveniens fuit Deum incarnari

Caput LIV: Solutio rationum supra positarum contra convenientiam incarnationis

Caput LV: De necessitate sacramentorum

Caput LVI: De distinctione sacramentorum veteris et novae legis

Caput LVII: De numero sacramentorum novae legis

Caput LVIII: De Baptismo

Caput LIX: De confirmatione

Caput LX: De Eucharistia

Caput LXI: De errore infidelium circa sacramentum Eucharistiae

Caput LXII: Solutio praemissarum difficultatum, et primo quoad conversionem panis in corpus Christi

Caput LXIII: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte loci

Caput LXIV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte accidentium

Caput LXV: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte actionis et passionis

Caput LXVI: Solutio eorum quae obiiciebantur ex parte fractionis

Caput LXVII: Solutio auctoritatis inductae

Caput LXVIII: Ex quali pane et vino debet confici hoc sacramentum

Caput LXIX: De sacramento poenitentiae. Et primo, quod homines post gratiam sacramentalem acceptam peccare possunt

Caput LXX: Quod homo peccans post sacramentorum gratiam potest converti per gratiam

Caput LXXI: De necessitate poenitentiae et partium eius

Caput LXXII: De sacramento extremae unctionis

Caput LXXIII: De sacramento ordinis

Caput LXXIV: De distinctione ordinum

Caput LXXV: De episcopali potestate: et quod in ea unus sit summus

Caput LXXVI: Quod per malos ministros sacramenta dispensari possunt

Caput LXXVII: De sacramento matrimonii

Caput LXXVIII: Quod per Christum resurrectio corporum sit futura

Caput LXXIX: Obiectiones contra resurrectionem

Caput LXXX: Solutio praemissarum obiectionum

Caput LXXXI: Quod homines resurgent immortales

Caput LXXXII: Quod in resurgentibus non erit usus ciborum neque venereorum

Caput LXXXIII: Quod corpora resurgentium erunt eiusdem naturae

Caput LXXXIV: Quod corpora resurgentium erunt alterius dispositionis

Caput LXXXV: De qualitate corporum glorificatorum

Caput LXXXVI: De loco corporum glorificatorum

Caput LXXXVII: De sexu et aetate resurgentium

Caput LXXXVIII: De qualitate corporum resurgentium in damnatis

Caput LXXXIX: Quomodo substantiae incorporeae patiantur ab igne corporeo

Caput XC: Quod animae statim post separationem a corpore poenam vel praemium consequuntur

Caput XCI: Quod animae sanctorum post mortem habent voluntatem immutabilem in bono

Caput XCII: Quod animae malorum post mortem habent voluntatem immutabilem in malo

Caput XCIII: De immutabilitate voluntatis in animabus in Purgatorio detentis

Caput XCIV: De immutabilitate voluntatis communiter in omnibus animabus post separationem a corpore

Caput XCV: De finali iudicio

Caput XCVI: De statu mundi post iudicium

↑ Top of work