Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.


Caput I: Quod sit officium sapientis

Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio

Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae

Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur

Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur

Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint

Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis

Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei

Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere

Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum

Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum

Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur

Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse

Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis

Caput XV: Quod Deus sit aeternus

Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva

Caput XVII: Quod in Deo non est materia

Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio

Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam

Caput XX: Quod Deus non est corpus

Caput XXI: Quod Deus est sua essentia

Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia

Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens

Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis

Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere

Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium

Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis

Caput XXVIII: De perfectione divina

Caput XXIX: De similitudine creaturarum

Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari

Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant

Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur

Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce

Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice

Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma

Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet

Caput XXXVII: Quod Deus est bonus

Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas

Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum

Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum

Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum

Caput XLII: Quod Deus est unus

Caput XLIII: Quod Deus est infinitus

Caput XLIV: Quod Deus est intelligens

Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia

Caput XLVI: Quod Deus per nihil aliud intelligit quam per suam essentiam

Caput XLVII: Quod Deus intelligit perfecte seipsum

Caput XLVIII: Quod Deus primo et per se solum seipsum cognoscit

Caput XLIX: Quod Deus cognoscit alia a se

Caput L: Quod Deus habet propriam cognitionem de omnibus rebus

Caput LI: Rationes ad inquirendum qualiter multitudo intellectorum sit in intellectu divino

Caput LII: Solutio praemissae dubitationis

Caput LIII: Qualiter divina essentia una et simplex sit propria similitudo omnium intelligibilium

Caput LIV: Quod Deus omnia simul intelligit

Caput LV: Quod cognitio Dei non est habitualis

Caput LVI: Quod cognitio Dei non est discursiva

Caput LVII: Quod Deus non intelligit componendo et dividendo

Caput LVIII: Quod a Deo non excluditur veritas enuntiabilium

Caput LIX: Quod Deus est veritas

Caput LX: Quod Deus est purissima veritas

Caput LXI: Quod divina veritas est prima et summa veritas

Caput LXII: Rationes volentium subtrahere Deo cognitionem singularium

Caput LXIII: Ordo dicendorum circa divinam cognitionem

Caput LXIV: Quod Deus singularia cognoscat

Caput LXV: Quod Deus cognoscit ea quae non sunt

Caput LXVI: Quod Deus cognoscit singularia contingentia futura

Caput LXVII: Quod Deus cognoscit motus voluntatis

Caput LXVIII: Quod Deus cognoscit infinita

Caput LXIX: Quod Deus vilia cognoscit

Caput LXX: Quod Deus cognoscit mala

Caput LXXI: Quod Deus est volens

Caput LXXII: Quod voluntas Dei est eius essentia

Caput LXXIII: Quod principale volitum Dei est divina essentia

Caput LXXIV: Quod Deus, volendo se, vult etiam alia

Caput LXXV: Quod Deus uno actu voluntatis se et alia velit

Caput LXXVI: Quod volitorum multitudo divinae simplicitati non repugnat

Caput LXXVII: Quod divina voluntas ad singula bonorum se extendit

Caput LXXVIII: Quod Deus vult etiam ea quae nondum sunt

Caput LXXIX: Quod Deus de necessitate vult suum esse et suam bonitatem

Caput LXXX: Quod Deus non de necessitate vult alia a se

Caput LXXXI: Rationes ducentes ad inconveniens si Deus alia a se non necessario velit

Caput LXXXII: Quod Deus vult aliquid aliud a se necessitate suppositionis

Caput LXXXIII: Quod voluntas Dei non est impossibilium secundum se

Caput LXXXIV: Quod divina voluntas non tollit contingentiam a rebus, neque eis necessitatem absolutam imponit

Caput LXXXV: Quod divinae voluntatis potest ratio assignari

Caput LXXXVI: Quod divinae voluntatis nihil potest esse causa

Caput LXXXVII: Quod in Deo est liberum arbitrium

Caput LXXXVIII: Quod in Deo non sunt passiones affectuum

Caput LXXXIX: Quod in Deo sit delectatio et gaudium non tamen repugnat divinae perfectioni

Caput XC: Quod in Deo sit amor

Caput XCI: Quomodo in Deo ponantur esse virtutes

Caput XCII: Quod in Deo sunt virtutes morales quae sunt circa actiones

Caput XCIII: Quod in Deo sunt virtutes contemplativae

Caput XCIV: Quod Deus non potest velle malum

Caput XCV: Quod Deus nihil odit, nec odium alicuius rei ei convenire potest

Caput XCVI: Quod Deus est vivens

Caput XCVII: Quod Deus est sua vita

Caput XCVIII: Quod vita Dei est sempiterna

Caput XCIX: Quod Deus est beatus

Caput C: Quod Deus sit sua beatitudo

En cuanto a lo segundo , se plantea esta conclusión: Dios es su propia bienaventuranza.

I. Se prueba primero. Dios es su propio entender. Pero su bienaventuranza es la operación intelectual de Él mismo. Por lo tanto, etc.

En segundo lugar. Dios quiere principalmente su esencia, como se mostró arriba. Por tanto, su esencia es su bienaventuranza. — Se prueba la consecuencia. Porque la bienaventuranza, siendo el fin último, es aquello que cualquiera está hecho para tener, o que quien la tiene la quiere principalmente .

Tercero. Todo lo quiere por su bondad y esencia. Luego, etc. — Se prueba la consecuencia. Porque la bienaventuranza es aquello a lo que terminan todos los movimientos del deseo de uno que desea una cosa por otra, para que el movimiento del deseo no sea infinito.

Debe advertirse que, así como el movimiento natural no procede al infinito, sino que a cada uno le está determinado un término, como a los graves el centro del mundo y a los leves la concavidad de la órbita de la luna, así también el apetito sensitivo e intelectivo no tiende al infinito de modo privativo, aunque pueda tender al infinito perfeccionalmente, como es Dios. Y por eso, aunque pueda ser llevado de un objeto deseado a otro, hay sin embargo algún fin que le está establecido, más allá del cual ya no puede desear nada más. Y este es el último fin, que es la bienaventuranza y el sumo bien, en el cual todos los movimientos del deseo terminan en última instancia. Así, si alguien recolecta hierbas para preparar una medicina; toma la medicina por causa de la salud; desea esta para poder dedicarse a las letras; y busca asimismo el estudio por causa de la bienaventuranza: ciertamente apetece todas las cosas precedentes por causa de otra, pero la bienaventuranza misma no la busca por causa de otra, sino por sí misma, como el último término hacia el cual se inclina naturalmente.

Por esto dice Santo Tomás que todos los movimientos del deseo terminan en la bienaventuranza, para que tal movimiento del deseo no sea infinito, mientras una cosa se desea por otra. Pues si no se pusiera algo que no se desee por otra cosa, sino que todas las demás se deseen por él, el movimiento del deseo tendería al infinito, y así sería infinito: lo cual la naturaleza del apetito no admite.

II. Cuarto. Si la bienaventuranza de Dios no fuese Dios, habría dos bienes sumos: porque la bienaventuranza es el bien sumo, al ser el fin último; y también Dios. Pero esto es imposible: porque si a uno le falta algo que el otro tiene, ya no es el bien sumo. Luego Dios es su bienaventuranza.

Pero parece que este argumento no concluye. Pues por él se probaría que la bienaventuranza formal de la criatura es Dios. Porque también la bienaventuranza de la criatura es el sumo bien, en cuanto es el fin último. Y así sería verdadera la opinión de quienes dicen que Dios es la bienaventuranza formal de las criaturas, y no solo objetiva.

Se responde, según la doctrina de Santo Tomás en la Prima, q. xxvi, a. 3, ad 1, que la bienaventuranza del intelecto creado, en cuanto al objeto, es el sumo bien simpliciter; pero en cuanto al acto mismo, es el sumo bien en el género de los bienes participables por la criatura. No es, sin embargo, inconveniente que haya un doble sumo bien, uno ciertamente simpliciter y otro en cierto orden; pero sí es bien inconveniente que haya un doble sumo bien simpliciter. Y así no es necesario que la bienaventuranza formal de la criatura sea el mismo Dios. Pero la bienaventuranza de Dios es el sumo bien simpliciter, porque nada le conviene participativamente. Por eso, como no puede haber un doble sumo bien simpliciter, es necesario que la bienaventuranza de Dios sea el mismo Dios. Y así el argumento de Santo Tomás concluye acerca de la bienaventuranza de Dios, no acerca de la bienaventuranza de la criatura. Más aún, en cuanto podría concluirse acerca de la bienaventuranza de la criatura, la resuelve Santo Tomás en el lugar antes citado.

Caput CI: Quod beatitudo divina perfecta et singularis est excedens omnem aliam beatitudinem

↑ Top of work