Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I
Francesco Silvestri (1474–1528)
Commentaria in Summam contra Gentiles
First published 1918
In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.
Caput I: Quod sit officium sapientis
Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio
Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae
Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur
Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur
Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint
Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis
Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei
Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere
Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum
Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum
Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur
Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse
Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis
Caput XV: Quod Deus sit aeternus
Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva
Caput XVII: Quod in Deo non est materia
Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio
Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam
Caput XX: Quod Deus non est corpus
Caput XXI: Quod Deus est sua essentia
Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia
Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens
Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis
Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere
Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium
Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis
Caput XXVIII: De perfectione divina
Caput XXIX: De similitudine creaturarum
Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari
Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant
Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur
Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce
Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice
Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma
Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet
Caput XXXVII: Quod Deus est bonus
Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas
Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum
Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum
Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum
Caput XLII: Quod Deus est unus
Caput XLIII: Quod Deus est infinitus
Caput XLIV: Quod Deus est intelligens
Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia
Caput XLVI: Quod Deus per nihil aliud intelligit quam per suam essentiam
Caput XLVII: Quod Deus intelligit perfecte seipsum
Caput XLVIII: Quod Deus primo et per se solum seipsum cognoscit
Caput XLIX: Quod Deus cognoscit alia a se
Caput L: Quod Deus habet propriam cognitionem de omnibus rebus
Caput LI: Rationes ad inquirendum qualiter multitudo intellectorum sit in intellectu divino
Caput LII: Solutio praemissae dubitationis
Caput LIII: Qualiter divina essentia una et simplex sit propria similitudo omnium intelligibilium
Caput LIV: Quod Deus omnia simul intelligit
Caput LV: Quod cognitio Dei non est habitualis
Caput LVI: Quod cognitio Dei non est discursiva
Caput LVII: Quod Deus non intelligit componendo et dividendo
Caput LVIII: Quod a Deo non excluditur veritas enuntiabilium
Caput LIX: Quod Deus est veritas
Caput LX: Quod Deus est purissima veritas
Caput LXI: Quod divina veritas est prima et summa veritas
Caput LXII: Rationes volentium subtrahere Deo cognitionem singularium
Caput LXIII: Ordo dicendorum circa divinam cognitionem
Caput LXIV: Quod Deus singularia cognoscat
Caput LXV: Quod Deus cognoscit ea quae non sunt
Caput LXVI: Quod Deus cognoscit singularia contingentia futura
Caput LXVII: Quod Deus cognoscit motus voluntatis
Caput LXVIII: Quod Deus cognoscit infinita
Caput LXIX: Quod Deus vilia cognoscit
Caput LXX: Quod Deus cognoscit mala
Caput LXXI: Quod Deus est volens
Caput LXXII: Quod voluntas Dei est eius essentia
Caput LXXIII: Quod principale volitum Dei est divina essentia
Caput LXXIV: Quod Deus, volendo se, vult etiam alia
Caput LXXV: Quod Deus uno actu voluntatis se et alia velit
Caput LXXVI: Quod volitorum multitudo divinae simplicitati non repugnat
Caput LXXVII: Quod divina voluntas ad singula bonorum se extendit
Caput LXXVIII: Quod Deus vult etiam ea quae nondum sunt
Caput LXXIX: Quod Deus de necessitate vult suum esse et suam bonitatem
Caput LXXX: Quod Deus non de necessitate vult alia a se
Caput LXXXI: Rationes ducentes ad inconveniens si Deus alia a se non necessario velit
Caput LXXXII: Quod Deus vult aliquid aliud a se necessitate suppositionis
Caput LXXXIII: Quod voluntas Dei non est impossibilium secundum se
Caput LXXXIV: Quod divina voluntas non tollit contingentiam a rebus, neque eis necessitatem absolutam imponit
Caput LXXXV: Quod divinae voluntatis potest ratio assignari
Caput LXXXVI: Quod divinae voluntatis nihil potest esse causa
Caput LXXXVII: Quod in Deo est liberum arbitrium
Caput LXXXVIII: Quod in Deo non sunt passiones affectuum
Caput LXXXIX: Quod in Deo sit delectatio et gaudium non tamen repugnat divinae perfectioni
Caput XC: Quod in Deo sit amor
Caput XCI: Quomodo in Deo ponantur esse virtutes
Caput XCII: Quod in Deo sunt virtutes morales quae sunt circa actiones
Caput XCIII: Quod in Deo sunt virtutes contemplativae
Caput XCIV: Quod Deus non potest velle malum
Caput XCV: Quod Deus nihil odit, nec odium alicuius rei ei convenire potest
Caput XCVI: Quod Deus est vivens
Caput XCVII: Quod Deus est sua vita
En segundo lugar determina acerca de la vida divina en cuanto al qué es1. Y se pone esta conclusión: Dios es su propia vida. Y así la vida divina es lo mismo que su esencia.
- Se prueba primero. Dios es su propio esse. Luego es su vida. — Se prueba la consecuencia. Porque la vida es el mismo vivir significado en abstracto, como la carrera es el mismo correr. Pero el vivir de los vivientes es su esse, como se dice en II De Anima, texto 37.
Adviértase que vida y vivir, como se expone en la Primera Parte, q. LIV, a. 1, ad 2, no se comportan como esencia y esse: sino que vida a veces significa la esencia de lo que se mueve a sí mismo; otras veces, en cambio, significa el mismo esse de la cosa que tiene tal esencia. Y de ambos modos vida y vivir se comportan como carrera y correr. Pues carrera y correr significan lo mismo, a saber, el acto de correr, pero carrera significa el acto por modo de abstracto, mientras que correr por modo de concreto. Semejantemente vida, en cuanto significa la esencia, y vivir significan lo mismo, pero vida en abstracto y vivir en concreto: pues vida significa absolutamente la esencia de lo que se mueve a sí mismo, mientras que vivir significa tener tal esencia, como parece querer Santo Tomás en la Primera Parte, q. XVIII, a. 2. Vida también, en el segundo significado, significa lo mismo que el propio vivir, pues significa el acto de essendi de aquel a quien conviene moverse a sí mismo, ciertamente en orden al principio vital: pero vida lo significa por modo de abstracto, pues significa el mismo esse del viviente absolutamente; vivir, en cambio, por modo de concreto, pues significa tener el esse de lo que se mueve a sí mismo. — Toma, pues, Santo Tomás el nombre de vida en la segunda significación, no en la primera.
Sin embargo, debe advertirse, según la doctrina de Santo Tomás (Quolib. IX, a. 3, ad 1), que vivir, en cuanto se toma por esse, no dice absoluta y precisamente el esse, sino que connota un principio del esse: pues dice el esse de algún modo especificado mediante algún principio del esse. Por eso, aunque en Cristo se pone un solo esse del supósito, se pone sin embargo un doble vivir: pues el mismo esse del supósito divino, en cuanto subsiste en la naturaleza divina, es un vivir divino; pero en cuanto es el esse del supósito que subsiste en la naturaleza humana, es un vivir humano.
II. En segundo lugar. Dios es su propio entender. Luego también su propio vivir. — La consecuencia es evidente, porque el entender es un cierto modo de vivir, como se dice en II De Anima, texto 13.
Debe advertirse que entender puede decirse de dos maneras que es vivir: de un modo, en cuanto vivir nombra la operación del ente vivo, lo cual se dice menos propiamente vida; de otro modo, en cuanto nombra la esencia o el esse del ente vivo. Si se toma de la primera manera, esta razón prueba que la vida que es operación del viviente es en Dios lo mismo que Dios. Si se toma de la segunda manera, se prueba así que la vida tomada propiamente, que es el mismo esse o la misma esencia, es lo mismo que Dios. Pues, si Dios es su entender, y su entender es su esse o su esencia, que es su vida y su vivir, se sigue que es su propia vida. De ambos modos la conclusión es verdadera, y puede entenderse de ambas maneras. Del primer sentido se obtiene que no solo Dios es su vida, que es su esencia y su esse, como concluía la primera razón, sino que también es su operación vital. Parece, sin embargo, que el segundo modo es más intencionalmente buscado: porque la vida se toma menos propiamente por las operaciones de la vida, como se dice en la Primera Parte 2.
Tercero. Se seguiría que Dios sería viviente por participación de la vida. Y así sería reducido a algo anterior a Él mismo, que sería viviente por sí mismo.
Cuarto. Se seguiría que habría algo en él mismo que no es él mismo. Y así sería compuesto.
Se confirma con Juan XIV.