Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.


Caput I: Quod sit officium sapientis

Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio

Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae

Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur

Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur

Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint

Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis

Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei

Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere

Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum

Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum

Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur

Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse

Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis

Caput XV: Quod Deus sit aeternus

Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva

Caput XVII: Quod in Deo non est materia

Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio

Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam

Caput XX: Quod Deus non est corpus

Caput XXI: Quod Deus est sua essentia

Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia

Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens

Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis

Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere

Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium

Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis

Caput XXVIII: De perfectione divina

Caput XXIX: De similitudine creaturarum

Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari

Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant

Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur

Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce

Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice

Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma

Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet

Caput XXXVII: Quod Deus est bonus

Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas

Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum

Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum

Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum

Caput XLII: Quod Deus est unus

Caput XLIII: Quod Deus est infinitus

Caput XLIV: Quod Deus est intelligens

Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia

Caput XLVI: Quod Deus per nihil aliud intelligit quam per suam essentiam

Caput XLVII: Quod Deus intelligit perfecte seipsum

Caput XLVIII: Quod Deus primo et per se solum seipsum cognoscit

Caput XLIX: Quod Deus cognoscit alia a se

Caput L: Quod Deus habet propriam cognitionem de omnibus rebus

Caput LI: Rationes ad inquirendum qualiter multitudo intellectorum sit in intellectu divino

Caput LII: Solutio praemissae dubitationis

Caput LIII: Qualiter divina essentia una et simplex sit propria similitudo omnium intelligibilium

Caput LIV: Quod Deus omnia simul intelligit

Caput LV: Quod cognitio Dei non est habitualis

Caput LVI: Quod cognitio Dei non est discursiva

Caput LVII: Quod Deus non intelligit componendo et dividendo

Caput LVIII: Quod a Deo non excluditur veritas enuntiabilium

Caput LIX: Quod Deus est veritas

Caput LX: Quod Deus est purissima veritas

Caput LXI: Quod divina veritas est prima et summa veritas

Caput LXII: Rationes volentium subtrahere Deo cognitionem singularium

Caput LXIII: Ordo dicendorum circa divinam cognitionem

Caput LXIV: Quod Deus singularia cognoscat

Caput LXV: Quod Deus cognoscit ea quae non sunt

Caput LXVI: Quod Deus cognoscit singularia contingentia futura

Caput LXVII: Quod Deus cognoscit motus voluntatis

Caput LXVIII: Quod Deus cognoscit infinita

Caput LXIX: Quod Deus vilia cognoscit

Caput LXX: Quod Deus cognoscit mala

Caput LXXI: Quod Deus est volens

Caput LXXII: Quod voluntas Dei est eius essentia

Caput LXXIII: Quod principale volitum Dei est divina essentia

Caput LXXIV: Quod Deus, volendo se, vult etiam alia

Caput LXXV: Quod Deus uno actu voluntatis se et alia velit

Caput LXXVI: Quod volitorum multitudo divinae simplicitati non repugnat

Caput LXXVII: Quod divina voluntas ad singula bonorum se extendit

Caput LXXVIII: Quod Deus vult etiam ea quae nondum sunt

Caput LXXIX: Quod Deus de necessitate vult suum esse et suam bonitatem

Caput LXXX: Quod Deus non de necessitate vult alia a se

Caput LXXXI: Rationes ducentes ad inconveniens si Deus alia a se non necessario velit

Caput LXXXII: Quod Deus vult aliquid aliud a se necessitate suppositionis

Caput LXXXIII: Quod voluntas Dei non est impossibilium secundum se

Caput LXXXIV: Quod divina voluntas non tollit contingentiam a rebus, neque eis necessitatem absolutam imponit

Caput LXXXV: Quod divinae voluntatis potest ratio assignari

Caput LXXXVI: Quod divinae voluntatis nihil potest esse causa

Habiendo mostrado que podemos asignar alguna razón a la voluntad divina, demuestra que por ello no es necesario ponerle alguna causa .

Aquí conviene advertir que una cosa es decir que algo es la razón de la voluntad divina, y otra, que sea alguna causa de ella misma. Pues, cuando decimos que es alguna razón de ella, se entiende por parte de lo querido que hay alguna causa que responde a la interrogación por la que se pregunta por qué esto es querido, y que es causa de lo querido mismo, por la cual tiene que guarde orden a la voluntad divina: en efecto, la razón de querer se toma de parte de lo querido. Pero cuando decimos que hay alguna causa de ella misma, se afirma que el acto mismo de la voluntad depende de alguna causa; así como, cuando decimos que la causa del conocimiento de la conclusión en nosotros es el conocimiento de los principios, entendemos que el acto mismo por el que conocemos las conclusiones es causado por el acto por el que conocemos los principios. Ahora bien, esto es imposible en Dios. Por eso, Santo Tomás concede ciertamente que haya alguna razón de la voluntad divina; pero niega que haya alguna causa de ella.

I. Y prueba esto con el siguiente razonamiento. Para la voluntad, la causa del querer es el fin. Pero el fin de la voluntad divina es su propia bondad, y no algo perteneciente a otros. Luego ella misma es para Dios causa del querer, y no algo perteneciente a otros. Pero esa misma bondad es también su propio querer. Suple: Luego tampoco la propia bondad es causa real del acto mismo de querer: puesto que nada es causa de sí mismo.

Añade, pues, dos cosas. La primera es que uno de los otros entes es causa de otro respecto de Dios, a fin de que tenga orden hacia la voluntad divina. Y así se entiende que Dios quiere uno de ellos por causa del otro.

En segundo lugar, de lo dicho se sigue que no es necesario poner en la voluntad divina ningún discurso, esto es, ninguna sucesión con causalidad de un acto sobre otro. Porque Dios quiere con un solo acto su bondad y todas las demás cosas, ya que su acción es su esencia: donde hay un solo acto, no se considera discurso alguno.

II. Debe advertirse que la bondad divina es, ciertamente, según nuestro modo de entender, causa de la voluntad divina: porque es el fin; y el fin, en nosotros, mueve la voluntad hacia las cosas que son para el fin. Sin embargo, según la realidad no es causa de ella, puesto que no está realmente distinta del acto de querer. Por eso, cuando había dicho que la bondad es causa del querer, añadió enseguida, que es también su mismo querer, como diciendo: cuando digo que ella es causa, no lo entiendo según una causalidad real, ya que es idéntica al querer mismo, sino solo según nuestro modo de entender.

Debe notarse también que la intención de Santo Tomás es probar que nada distinto de Dios es causa de la voluntad divina, incluso según nuestro modo de entender, puesto que nada distinto de Dios es fin de la voluntad divina, aunque una cosa creada sea fin de otra cosa creada; pero no que absolutamente no haya alguna causa de ella, al menos según el modo de considerar. Por eso, admitido que la bondad divina sea de algún modo causa, basta mostrar para sí que las otras cosas queridas no son su causa.

Considérese además que también en nosotros la volición del fin es causa de la volición de aquello que está ordenado al fin solo cuando, con un acto, queremos el fin absolutamente, y con otro acto queremos las cosas ordenadas al fin. En efecto, cuando ambas cosas las queremos con un mismo acto, entonces la volición del fin no es causa de la volición de lo que está ordenado al fin: porque lo mismo no puede ser causa de sí mismo. Sin embargo, el fin querido es razón de querer aquello que está ordenado al fin. Por esto, puesto que Dios quiere a sí mismo y a las demás cosas con un único acto, la volición de sí mismo no puede ser causa de la volición de las otras cosas.

III. Por esto se excluye el error de quienes dicen que de ninguna de las cosas que Dios quiere conviene dar razón, sino porque Dios la quiere.

También este error se elimina por la Sagrada Escritura, la cual afirma que Dios hizo todas las cosas según el orden de su sabiduría, como en el Salmo y en el primero de Eclesiastés.

Debe advertirse que los primeros efectos de Dios dependen solo de la divina voluntad, como se dice en la Primera Parte, q. xix, a. 5 ; los demás, en cambio, dependen de otras causas. Por eso de aquellos primeros efectos no puede asignarse ninguna razón creada: así, de la producción del universo no hay razón alguna sino que Dios quiso manifestar y comunicar su bondad, lo cual pertenece enteramente a la voluntad divina. De otros efectos, en cambio, puede asignarse una razón creada. Pues Dios quiso que el hombre tuviera manos para que sirvieran al intelecto operando obras diversas. Por eso es falso que todas las cosas dependan de la simple voluntad de Dios y que la razón de ninguna sea otra sino que Dios quiso. Antes bien, debe decirse que la sabiduría divina es regla de la voluntad divina; y que por eso Dios quiso esto porque por su sabiduría está ordenado aquello a esto, y ordenado a que esto sea; conforme a lo que se dice en Verit., q. xxiii, artículo 6.

Caput LXXXVII: Quod in Deo est liberum arbitrium

Caput LXXXVIII: Quod in Deo non sunt passiones affectuum

Caput LXXXIX: Quod in Deo sit delectatio et gaudium non tamen repugnat divinae perfectioni

Caput XC: Quod in Deo sit amor

Caput XCI: Quomodo in Deo ponantur esse virtutes

Caput XCII: Quod in Deo sunt virtutes morales quae sunt circa actiones

Caput XCIII: Quod in Deo sunt virtutes contemplativae

Caput XCIV: Quod Deus non potest velle malum

Caput XCV: Quod Deus nihil odit, nec odium alicuius rei ei convenire potest

Caput XCVI: Quod Deus est vivens

Caput XCVII: Quod Deus est sua vita

Caput XCVIII: Quod vita Dei est sempiterna

Caput XCIX: Quod Deus est beatus

Caput C: Quod Deus sit sua beatitudo

Caput CI: Quod beatitudo divina perfecta et singularis est excedens omnem aliam beatitudinem

↑ Top of work