Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.


Caput I: Quod sit officium sapientis

Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio

Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae

Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur

Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur

Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint

Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis

Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei

Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere

Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum

Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum

Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur

Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse

Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis

Caput XV: Quod Deus sit aeternus

Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva

Caput XVII: Quod in Deo non est materia

Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio

Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam

Caput XX: Quod Deus non est corpus

Caput XXI: Quod Deus est sua essentia

Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia

Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens

Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis

Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere

Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium

Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis

Caput XXVIII: De perfectione divina

Caput XXIX: De similitudine creaturarum

Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari

Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant

Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur

Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce

Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice

Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma

Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet

Caput XXXVII: Quod Deus est bonus

Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas

Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum

Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum

Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum

Caput XLII: Quod Deus est unus

Caput XLIII: Quod Deus est infinitus

Caput XLIV: Quod Deus est intelligens

Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia

Caput XLVI: Quod Deus per nihil aliud intelligit quam per suam essentiam

Caput XLVII: Quod Deus intelligit perfecte seipsum

Caput XLVIII: Quod Deus primo et per se solum seipsum cognoscit

Caput XLIX: Quod Deus cognoscit alia a se

Caput L: Quod Deus habet propriam cognitionem de omnibus rebus

Caput LI: Rationes ad inquirendum qualiter multitudo intellectorum sit in intellectu divino

Caput LII: Solutio praemissae dubitationis

Caput LIII: Qualiter divina essentia una et simplex sit propria similitudo omnium intelligibilium

Caput LIV: Quod Deus omnia simul intelligit

Caput LV: Quod cognitio Dei non est habitualis

Caput LVI: Quod cognitio Dei non est discursiva

Caput LVII: Quod Deus non intelligit componendo et dividendo

Caput LVIII: Quod a Deo non excluditur veritas enuntiabilium

Caput LIX: Quod Deus est veritas

Caput LX: Quod Deus est purissima veritas

Después de que Santo Tomás mostró que en Dios hay verdad, ahora muestra cuál es la verdad divina, . En torno a esto hace dos cosas: primero, muestra que es purísima; segundo, que es primera y suma, en el capítulo siguiente.

Primero, pues, muestra que en Dios está la verdad purísima, a la cual, ciertamente, no puede mezclarse engaño ni falsedad alguna.

Y se prueba primero así. La verdad, es decir, la abstracta y subsistente, no admite la falsedad, así como tampoco la blancura la negrura: entiéndase, si la blancura fuese subsistente, como se significa por lo abstracto. Dios es la verdad misma. Luego, etc.

Segundo. El entendimiento divino se comporta como el entendimiento que conoce el quod quid est. Luego, etc. — Se prueba la consecuencia. Porque en ese entendimiento no hay falsedad, así como tampoco la hay en el sentido respecto de su sensible propio, sino solo por accidente, como se dijo arriba . En Dios, empero, nada puede ser por accidente.

Tercero. El entendimiento divino no es discursivo. Luego, etc. — Se prueba la consecuencia. Porque, dado que en los primeros principios no hay error, solo lo habrá en las conclusiones en cuanto el entendimiento discurre de los principios a las conclusiones.

Pero podría alguien decir que el error ocurre no solo en torno a las conclusiones a las que llega el entendimiento discurriendo, sino también en torno a las proposiciones tomadas por sí mismas. En efecto, experimentamos que nos engañamos acerca de algunas proposiciones aun cuando tampoco discurrimos: como cuando decimos y juzgamos que Sócrates presente es Platón.

Se puede decir que en todo engaño hay siempre algún discurso, aunque quizá a veces se realice en un tiempo imperceptible. Pues, al presentárseme Sócrates con semejanza con Platón, por ejemplo en la redondez del rostro, el intelecto argumenta imperceptiblemente: Este tiene el rostro redondo, luego es Platón. Y así en los demás casos.

Cuarto. Todas las cosas cognoscibles se comparan al entendimiento divino como propiamente y por sí cognoscibles, es decir, como objeto propio y por sí. Luego, etc. — Se prueba la consecuencia. Porque en tales casos la virtud cognoscitiva no yerra. —

El antecedente, en efecto, se prueba. Porque el intelecto divino está en la cúspide de la sublimidad: es decir, no tiene ninguna virtud cognoscitiva más sublime que él, y posee toda sublimidad que pueda haber, a saber, la infinita. Ahora bien, cuanto más alta es una virtud cognoscitiva, tanto más contiene su objeto bajo sí: como es patente en el sentido común y la imaginación respecto del sentido particular. Por lo tanto, es necesario que todos los cognoscibles estén contenidos bajo el objeto per se del intelecto divino.

Quinto. El entendimiento divino es por su naturaleza más perfecto que el entendimiento humano perfeccionado en virtud intelectual, como son la sabiduría y la ciencia, puesto que Él mismo está en el fin y el extremo de la perfección. Pero este no dice lo falso, sino siempre lo verdadero, porque es propio de la virtud hacer bueno el acto; y decir la verdad es un acto bueno del entendimiento. Por lo tanto, etc.

Sexto. Si el intelecto divino dijera falso, la falsedad por la cual se diría falso no estaría en Dios, sino en las cosas. Pero tampoco está en las cosas: porque cada cosa tiene tanta verdad cuanto tiene de ente. Luego etc. — Se prueba el antecedente. Porque tal es la comparación del intelecto divino respecto de las cosas cual la de las cosas respecto del intelecto humano: en cuanto que, así como la verdad del intelecto humano es medida por las cosas, así a la inversa las cosas son medidas por el intelecto divino, puesto que Dios, por su ciencia, es causa de las cosas. Por tanto, como las cosas no se dicen falsas sino por la falsedad del intelecto humano, a saber, en cuanto que están hechas para producir una estimación falsa de sí mismas, o porque son significadas por un intelecto falso; a la inversa, se diría que el intelecto divino es falso por la falsedad de las cosas, las cuales, ciertamente, no imitarían la forma del intelecto divino.

Adviértase, por la falsedad del consecuente, según la doctrina de Santo Tomás donde arriba , que en orden al entendimiento divino las cosas no pueden decirse falsas, puesto que todo lo que ocurre en las cosas procede del orden del entendimiento divino: salvo quizá en los agentes voluntarios, en cuyo poder está sustraerse del orden del entendimiento divino, en cuanto es causa de las cosas. De donde ninguna cosa hay que, según toda la entidad existente en sí, no se conforme al entendimiento divino.

Caput LXI: Quod divina veritas est prima et summa veritas

Caput LXII: Rationes volentium subtrahere Deo cognitionem singularium

Caput LXIII: Ordo dicendorum circa divinam cognitionem

Caput LXIV: Quod Deus singularia cognoscat

Caput LXV: Quod Deus cognoscit ea quae non sunt

Caput LXVI: Quod Deus cognoscit singularia contingentia futura

Caput LXVII: Quod Deus cognoscit motus voluntatis

Caput LXVIII: Quod Deus cognoscit infinita

Caput LXIX: Quod Deus vilia cognoscit

Caput LXX: Quod Deus cognoscit mala

Caput LXXI: Quod Deus est volens

Caput LXXII: Quod voluntas Dei est eius essentia

Caput LXXIII: Quod principale volitum Dei est divina essentia

Caput LXXIV: Quod Deus, volendo se, vult etiam alia

Caput LXXV: Quod Deus uno actu voluntatis se et alia velit

Caput LXXVI: Quod volitorum multitudo divinae simplicitati non repugnat

Caput LXXVII: Quod divina voluntas ad singula bonorum se extendit

Caput LXXVIII: Quod Deus vult etiam ea quae nondum sunt

Caput LXXIX: Quod Deus de necessitate vult suum esse et suam bonitatem

Caput LXXX: Quod Deus non de necessitate vult alia a se

Caput LXXXI: Rationes ducentes ad inconveniens si Deus alia a se non necessario velit

Caput LXXXII: Quod Deus vult aliquid aliud a se necessitate suppositionis

Caput LXXXIII: Quod voluntas Dei non est impossibilium secundum se

Caput LXXXIV: Quod divina voluntas non tollit contingentiam a rebus, neque eis necessitatem absolutam imponit

Caput LXXXV: Quod divinae voluntatis potest ratio assignari

Caput LXXXVI: Quod divinae voluntatis nihil potest esse causa

Caput LXXXVII: Quod in Deo est liberum arbitrium

Caput LXXXVIII: Quod in Deo non sunt passiones affectuum

Caput LXXXIX: Quod in Deo sit delectatio et gaudium non tamen repugnat divinae perfectioni

Caput XC: Quod in Deo sit amor

Caput XCI: Quomodo in Deo ponantur esse virtutes

Caput XCII: Quod in Deo sunt virtutes morales quae sunt circa actiones

Caput XCIII: Quod in Deo sunt virtutes contemplativae

Caput XCIV: Quod Deus non potest velle malum

Caput XCV: Quod Deus nihil odit, nec odium alicuius rei ei convenire potest

Caput XCVI: Quod Deus est vivens

Caput XCVII: Quod Deus est sua vita

Caput XCVIII: Quod vita Dei est sempiterna

Caput XCIX: Quod Deus est beatus

Caput C: Quod Deus sit sua beatitudo

Caput CI: Quod beatitudo divina perfecta et singularis est excedens omnem aliam beatitudinem

↑ Top of work