Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri

Commentaria in Summam contra Gentiles, Liber I

Francesco Silvestri (1474–1528)

Commentaria in Summam contra Gentiles

First published 1918

In Book I of the Commentaria in Summam contra Gentiles, Francesco Silvestri of Ferrara (Ferrariensis) expounds Aquinas's treatment of God and the divine attributes. His commentary proceeds through the arguments of the Summa contra Gentiles chapter by chapter. The present edition follows the commentary printed with the Leonine text in volume XIII (1918) and includes Latin, English, and Spanish texts.


Caput I: Quod sit officium sapientis

Caput II: Quae sit in hoc opere auctoris intentio

Caput III: Quis modus sit possibilis divinae veritatis manifestandae

Caput IV: Quod veritas divinorum ad quam naturalis ratio pertingit convenienter hominibus credenda proponitur

Caput V: Quod ea quae ratione investigari non possunt convenienter fide tenenda hominibus proponuntur

Caput VI: Quod assentire his quae sunt fidei non est levitatis quamvis supra rationem sint

Caput VII: Quod veritati fidei Christianae non contrariatur veritas rationis

Caput VIII: Qualiter se habeat humana ratio ad veritatem fidei

Caput IX: De ordine et modo procedendi in hoc opere

Caput X: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest cum sit per se notum

Caput XI: Reprobatio praemissae opinionis et solutio rationum praemissarum

Caput XII: De opinione dicentium quod Deum esse demonstrari non potest sed sola fide tenetur

Caput XIII: Rationes ad probandum Deum esse

Caput XIV: Quod ad cognitionem Dei oportet uti via remotionis

Caput XV: Quod Deus sit aeternus

Caput XVI: Quod in Deo non est potentia passiva

Caput XVII: Quod in Deo non est materia

Caput XVIII: Quod in Deo nulla est compositio

Caput XIX: Quod in Deo nihil est violentum neque praeter naturam

Caput XX: Quod Deus non est corpus

Caput XXI: Quod Deus est sua essentia

Caput XXII: Quod in Deo idem est esse et essentia

Caput XXIII: Quod in Deo non est accidens

Caput XXIV: Quod divinum esse non potest designari per additionem alicuius differentiae substantialis

Caput XXV: Quod Deus non est in aliquo genere

Caput XXVI: Quod Deus non est esse formale omnium

Caput XXVII: Quod Deus non sit forma alicuius corporis

Así como se ha demostrado que Dios no es el esse formal de todos los entes, así se muestra en este capítulo que no es forma de ninguna cosa .

I. Se prueba primero. El esse divino no puede ser el acto de alguna otra quididad distinta de sí. Dios, sin embargo, es el mismo esse divino. Luego, etc.

En torno a esta proposición, el esse divino no puede ser acto de alguna otra quididad, se duda. Pues en Cristo la naturaleza humana existe por el esse divino . Por lo tanto, el esse divino es su acto: porque nada es otra cosa que ser el acto de alguien la actualidad del ente de alguien, sino existir por tal actualidad. Por lo tanto, el esse divino es acto de alguna naturaleza y quididad distinta de sí.

Se dice, admitiendo el supuesto, que el esse divino no es acto de la naturaleza humana: pues no se une a ella formalmente como acto a potencia. Ni tampoco se dice que existe por el esse divino como si el existir le conviniera primeramente a sí mismo, porque el existir no conviene per se primeramente a la naturaleza, sino al supósito; sino porque se une realmente al supósito que existe formalmente por el esse divino.

Por eso se niega la consecuencia. — A la prueba se responde que lo asumido es verdadero si por tal actualidad aquello existe primera y per se; pero no si existe como atraído hacia la unidad del supósito.

Se dice además, según el entendimiento de la proposición de Santo Tomás, que no toma quiddidad por la naturaleza en cuanto distinta del supósito, sino indiferentemente por toda entidad. Pues el sentido es que el esse divino no puede ser acto formal de alguna entidad realmente distinta de sí mismo.

Se dice en tercer lugar que, según Herveo y otros que sostienen que es de la mente de Santo Tomás que no hay en Cristo más que un solo esse, salvo cuando se habla del esse supposital y personal, se ha asumido algo falso: pues en Cristo la naturaleza humana no existe por el esse divino, sino por su esse propio.

II. En segundo lugar. La forma del cuerpo no es el esse, sino el principio del esse; Dios, en cambio, es el esse. Por lo tanto, etc.

Tercero. Cualquier parte se compara con el todo compuesto como la potencia con el acto. Pero en Dios no hay ninguna potencialidad. Luego, etc.

Adviértase que, si bien la forma es acto en orden a la materia, sin embargo el todo tiene la razón de forma en comparación con las partes, pues, como se dice en II Phys. y V Metaphys. , las partes son materia del todo; por eso también la misma forma, en comparación con el todo, tiene el modo de potencia. Por esto se dice aquí con razón que la parte se compara al todo como la potencia al acto.

Cuarto. Dios es el ente nobilísimo, como causa primera del esse. Por tanto, etc. — Se prueba la consecuencia. Porque aquello que tiene el esse por sí mismo es más noble que aquello que lo tiene en otro. Ahora bien, toda forma del cuerpo tiene el esse en otro. Por tanto, etc.

Quinto. Entonces lo compuesto de Dios y del cuerpo sería un ser que se mueve a sí mismo, siendo Dios el primer motor. Pero lo que se mueve a sí mismo puede moverse y no moverse. Ahora bien, tal cosa no tiene de sí misma la incesancia del movimiento. Por tanto, es necesario que sobre él haya otro primer motor, que otorgue la perpetuidad al movimiento. Y así habría algún motor anterior a Dios.

Añade además Santo Tomás que el proceso de este razonamiento es útil para quienes postulan la eternidad del movimiento; pero incluso sin suponer esto, la misma conclusión puede obtenerse también a partir de la regularidad del movimiento del cielo. Pues la uniformidad del movimiento exige que haya algún motor absolutamente inmóvil, que no sea parte de lo que se mueve a sí mismo: ya que aquello que se mueve a sí mismo, así como tiene en sí mismo el moverse y no moverse, así también puede tener el moverse más rápida o más lentamente.

III. Se confirma también por la autoridad del Salmo: «Elevada es», etc.; y de Job 11: «Más alto que el cielo», etc.

Asimismo se excluye el error de los gentiles idólatras, que sostenían que Dios era el alma del cielo, o incluso de todo el mundo; y que por ello el culto divino debía tributarse a las partes del mundo, como si éstas tuvieran a Dios como forma en sí mismas. De este error hace mención Averroes en XI Metaph., comm. 41, diciendo que este lugar fue la caída de los sabios del pueblo de los Zabios; y también Agustín, lib. IV de Civ. Dei, c. xxxi, y lib. VII, C. vi.

Caput XXVIII: De perfectione divina

Caput XXIX: De similitudine creaturarum

Caput XXX: Quae nomina de Deo possint praedicari

Caput XXXI: Quod divina perfectio et pluralitas nominum divinorum divinae simplicitati non repugnant

Caput XXXII: Quod nihil de Deo et rebus aliis univoce praedicatur

Caput XXXIII: Quod non omnia nomina dicuntur de Deo et creaturis pure aequivoce

Caput XXXIV: Quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis dicuntur analogice

Caput XXXV: Quod plura nomina dicta de Deo non sunt synonyma

Caput XXXVI: Qualiter intellectus noster de Deo propositionem formet

Caput XXXVII: Quod Deus est bonus

Caput XXXVIII: Quod Deus est ipsa bonitas

Caput XXXIX: Quod in Deo non potest esse malum

Caput XL: Quod Deus est omnis boni bonum

Caput XLI: Quod Deus sit summum bonum

Caput XLII: Quod Deus est unus

Caput XLIII: Quod Deus est infinitus

Caput XLIV: Quod Deus est intelligens

Caput XLV: Quod intelligere Dei est sua essentia

Caput XLVI: Quod Deus per nihil aliud intelligit quam per suam essentiam

Caput XLVII: Quod Deus intelligit perfecte seipsum

Caput XLVIII: Quod Deus primo et per se solum seipsum cognoscit

Caput XLIX: Quod Deus cognoscit alia a se

Caput L: Quod Deus habet propriam cognitionem de omnibus rebus

Caput LI: Rationes ad inquirendum qualiter multitudo intellectorum sit in intellectu divino

Caput LII: Solutio praemissae dubitationis

Caput LIII: Qualiter divina essentia una et simplex sit propria similitudo omnium intelligibilium

Caput LIV: Quod Deus omnia simul intelligit

Caput LV: Quod cognitio Dei non est habitualis

Caput LVI: Quod cognitio Dei non est discursiva

Caput LVII: Quod Deus non intelligit componendo et dividendo

Caput LVIII: Quod a Deo non excluditur veritas enuntiabilium

Caput LIX: Quod Deus est veritas

Caput LX: Quod Deus est purissima veritas

Caput LXI: Quod divina veritas est prima et summa veritas

Caput LXII: Rationes volentium subtrahere Deo cognitionem singularium

Caput LXIII: Ordo dicendorum circa divinam cognitionem

Caput LXIV: Quod Deus singularia cognoscat

Caput LXV: Quod Deus cognoscit ea quae non sunt

Caput LXVI: Quod Deus cognoscit singularia contingentia futura

Caput LXVII: Quod Deus cognoscit motus voluntatis

Caput LXVIII: Quod Deus cognoscit infinita

Caput LXIX: Quod Deus vilia cognoscit

Caput LXX: Quod Deus cognoscit mala

Caput LXXI: Quod Deus est volens

Caput LXXII: Quod voluntas Dei est eius essentia

Caput LXXIII: Quod principale volitum Dei est divina essentia

Caput LXXIV: Quod Deus, volendo se, vult etiam alia

Caput LXXV: Quod Deus uno actu voluntatis se et alia velit

Caput LXXVI: Quod volitorum multitudo divinae simplicitati non repugnat

Caput LXXVII: Quod divina voluntas ad singula bonorum se extendit

Caput LXXVIII: Quod Deus vult etiam ea quae nondum sunt

Caput LXXIX: Quod Deus de necessitate vult suum esse et suam bonitatem

Caput LXXX: Quod Deus non de necessitate vult alia a se

Caput LXXXI: Rationes ducentes ad inconveniens si Deus alia a se non necessario velit

Caput LXXXII: Quod Deus vult aliquid aliud a se necessitate suppositionis

Caput LXXXIII: Quod voluntas Dei non est impossibilium secundum se

Caput LXXXIV: Quod divina voluntas non tollit contingentiam a rebus, neque eis necessitatem absolutam imponit

Caput LXXXV: Quod divinae voluntatis potest ratio assignari

Caput LXXXVI: Quod divinae voluntatis nihil potest esse causa

Caput LXXXVII: Quod in Deo est liberum arbitrium

Caput LXXXVIII: Quod in Deo non sunt passiones affectuum

Caput LXXXIX: Quod in Deo sit delectatio et gaudium non tamen repugnat divinae perfectioni

Caput XC: Quod in Deo sit amor

Caput XCI: Quomodo in Deo ponantur esse virtutes

Caput XCII: Quod in Deo sunt virtutes morales quae sunt circa actiones

Caput XCIII: Quod in Deo sunt virtutes contemplativae

Caput XCIV: Quod Deus non potest velle malum

Caput XCV: Quod Deus nihil odit, nec odium alicuius rei ei convenire potest

Caput XCVI: Quod Deus est vivens

Caput XCVII: Quod Deus est sua vita

Caput XCVIII: Quod vita Dei est sempiterna

Caput XCIX: Quod Deus est beatus

Caput C: Quod Deus sit sua beatitudo

Caput CI: Quod beatitudo divina perfecta et singularis est excedens omnem aliam beatitudinem

↑ Top of work