De Vocatione Omnium Gentium

Inter defensores liberi arbitrii, et praedicatores gratiae Dei, magna et difficilis dudum vertitur quaestio. Quaeritur enim utrum velit Deus omnes homines salvos fieri; et quia negari hoc non potest, cur voluntas Omnipotentis non impleatur inquiritur? Cumque hoc secundum voluntatem hominum fieri dicitur, gratia videtur excludi; quae si meritis redditur, constat eam non donum esse, sed debitum. Unde iterum quaeritur cur hoc donum, sine quo nemo salvus est, ab eo qui omnes salvari vult, non omnibus conferatur. Atque ita, contrariarum disputationum nullus terminus reperitur, dum non discernitur quid manifestum, quid sit occultum. De hac igitur compugnantia opinionum, qua mensura et temperantia sentiendum sit, quantum Dominus adiuverit, annitar inquirere; exercens atque discutiens modulum facultatis meae in his quae cordi meo sobrie (quantum arbitror) inhaeserunt; ut si in eas regulas processerit stylus quae nihil offensionis, nihil habeant pravitatis, non solum nobis, sed et aliis utile sit, ad aliquem nos limitem pervenisse, quem non debeamus excedere. Primitus itaque de voluntatis humanae motibus et gradibus disputandum est. Inter quam et gratiam Dei quorumdam non sana discretio est, existimantium quod praedicatione gratiae liberum negetur arbitrium; nec advertentium eadem regula sibi posse obiici, quod gratiam negent, cum eam humanae voluntatis non ducem volunt esse, sed comitem. Si enim tollitur voluntas, nisi ipsa est verarum origo virtutum; tollitur gratia, nisi ipsa est bonorum causa meritorum. Sed iam, auxiliante Christo, quod tractandum concepimus inchoemus.

Omni animae humanae, quantum intelligere atque experiri datur, naturaliter qualiscumque inest voluntas, qua aut appetitur quod placet, aut declinatur quod displicet. Huius voluntatis, quantum ad naturalem pertinet motum ex vitio primae praevaricationis infirmum, genera sunt duo, secundum quae voluntas hominis, aut sensualis, aut animalis est. Sed cum adest gratia Dei, accedit ei per donum spiritus tertium genus, ut possit fieri spiritalis, et per hunc excellentiorem motum omnes affectus undecumque nascentes supernae rationis lege diiudicet.

Sensualis igitur voluntas, quam et carnalem possumus dicere, non erigitur supra eum motum qui de corporis sensibus nascitur, qualis est in animis parvalorum: qui licet nullo iudicio rationis utantur, ostendunt tamen aliquid se velle, aliquid nolle, cum videndo, audiendo, odorando, gustando, tangendo, et ea quibus delectantur amant, et ea quibus offenduntur oderunt. Quid autem est amare, nisi velle? aut quid est odisse, nisi nolle? Habent ergo etiam ipsi voluntatem suam, quae etsi providendi et consulendi impos atque ignara sit, in his tamen amat agere quae carnis sensibus blandiuntur, donec vigor rationalis ingenii per maturiora ministeria corporis excitetur, et ad famulantium sibi membrorum usum, non alieno nutu, sed sua lege moveatur.

Ab hoc ergo sensuali appetitu, in quo remanent hi quos etiam in annis maioribus excordes videmus et fatuos, ad animalem surgitur voluntatem; quae priusquam Spiritu Dei agatur, etiam si supra sensualem motum sese attollere potest, tamen sine summi amoris participatione in terrenis occiduisque versatur. In hac humana ingenia etiam si corporeae voluptati non turpiter serviant, et cupiditates suas iustitiae atque honestatis legibus temperent, nihil supra mercedem gloriae temporalis acquirunt; et cum praesentem vitam decenter exornent, aeternae tamen beatitudinis praemium non habent; quia rectas actiones et bona studia sua, non ad eius laudem atque honorem referunt, a quo acceperunt ut sublimius saperent, et excellentius caeteris enitescerent. Cum enim quidam non solum ad instituta utilissimarum artium, et doctrinas liberalium disciplinarum, sed etiam ad inquisitionem summi boni aciem mentis intenderint, et invisibilia Dei per ea quae facta sunt (Rom. I, 20) intellecta conspexerint; non agentes tamen gratias Deo, nec confitentes illum sibi esse huius facultatis auctorem, sed dicentes se esse sapientes (Ibid. 22), hoc est, non in Deo, sed in semetipsis gloriantes, quasi ad veritatis inspectionem suis studiis atque rationibus propinquassent; evanuerunt in cogitationibus suis, et quod, illuminante Dei gratia, invenerant, obcaecante superbia perdiderunt, relapsi a superna luce in tenebras suas, hoc est, ab incommutabili atque aeterno bono, ad mutabilem corruptibilemque naturam. Cum ergo tales in amorem sui recidunt, et ita sibimet placent ut totum quod in se laudabile iudicant, non ad dona Dei referant, sed sibi vindicent, et studio propriae voluntatis ascribant, procul ab illa spiritali exsulant voluntate, et nihil in se habent quo ad vitam provehantur aeternam, incipientes in semetipsis etiam illa temporalia Dei dona corrumpere, et a bono eorum usu in consuetudinem innumerabilium transire vitiorum.

Quamvis enim scriptum sit quod cum dispertiret Excelsus gentes, quemadmodum dispersit filios Adam, statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei, et facta est portio Domini populus eius Iacob, funiculus haereditatis eius Israel (Deut. XXXII, 8); et scriptum sit Dominum dicere ad Israel, Eritis mihi sancti, quia ego sanctus sum Dominus Deus vester, qui segregavi vos ab omnibus gentibus esse mihi (Levit. XIX, 2); et quamvis scriptum sit in libro Esther, dicente Mardochaeo, Gratias tibi, Domine, quoniam fecisti nova signa et prodigia, qualia non sunt facta in gentibus, dividens omne saeculum in sortes duas, elegisti unam tibi populi tui, relinquens aliam gentibus (Esth. XVI, iuxta LXX); et Paulus et Barnabas dicant, Et nos mortales sumus, similes vobis homines, annuntiantes vobis converti ad Deum vivum, qui fecit coelum, et terram, et mare, et omnia quae in eis sunt, qui in praeteritis generationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas (Act. XIV, 4); quamvis ergo haec et multa similia veritatis Scriptura pronuntiet, secundum ipsam tamen credimus, et piissime confitemur, quod numquam universitati hominum divinae providentiae cura defuerit; quae licet exceptum sibi populum specialibus ad pietatem direxerit institutis, nulli tamen nationi hominum bonitatis suae dona subtraxit: ut propheticas voces et praecepta legalia convincerentur in elementorum obsequiis ac testimoniis accepisse. Unde et inexcusabiles facti sunt, quia deos sibi Dei dona fecerunt, et quae creata erant ad utendum, venerati sunt ad colendum.

In quam impietatem etiam illa gens quam sibi ab omnibus gentibus Dominus segregavit, tota transisset, nisi misericordiae suae propositum sustentandis electorum lapsibus praetendisset: nam plenae sunt paginae veteris Testamenti de Israeliticae defectionis relatu: ut aperte appareat, divinae semper fuisse gratiae, quod non omnis ille populus discessit a Domino. Ita humana natura in primi hominis praevaricatione vitiata, etiam inter beneficia, inter praecepta et auxilia Dei, semper in deteriorem est proclivior voluntatem, cui committi non est aliud quam dimitti. Haec itaque voluntas vaga, incerta, instabilis, imperita, infirma ad efficiendum, facilis ad audendum, in cupiditatibus caeca, in honoribus tumida, curis anxia, suspicionibus inquieta, gloriae quam virtutum avidior, famae quam conscientiae diligentior, et per omnem sui experientiam miserior fruendo his quae concupiverit, quam carendo; nihil in suis habet viribus, nisi periculi facilitatem: quoniam voluntas mutabilis, quae non ab incommutabili voluntate regitur, tanto citius propinquat iniquitati, quanto acrius intenditur actioni.

Quamdiu ergo homini ea placent quae Deo displicent, voluntas eius animalis est: quia etiam si in bonis moribus agat, male adhuc vivit, si non in Dei gloriam vivit. Hoc est enim proprium et praecipuum piorum, ut in Domino glorientur, nec se nisi in Deo diligant. Bene enim se amant, qui in se opera Dei amant. Nam et Deus hoc amat in nobis quod ipse fecit, et hoc odit quod ipse non fecit. Si ergo opus Dei amamus in nobis, bonam voluntatem recte amamus in nobis: quae utique si opus Dei non esset, amanda non esset. Quis autem homo, nisi malae voluntatis, bonam in se non amet voluntatem, quae superni agricolae prima plantatio est? Dicente enim Veritate, Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, erudicabitur (Matth. XIII, 13), quidquid non est eradicandum, manifestum est a Patre esse plantatum. Bona autem voluntas omnium virtutum germen est primum. Quae innixa origini suae, in illa aeterna et incommutabili voluntate requiescit, ut vere sit spiritalis: quoniam qui adhaeret Deo, unus spiritus est (I Cor. VI, 17), dum per communionem illuminantis et illuminati, iustificantis et iustificati, regentis et subditi, omnis actio ad unum refertur; et quod ad unum refertur, utriusque est. Quia nec a Deo alienari potest quod dedit, nec ab homine quod accepit.

Hic tractandum videtur utrum cum bonae voluntatis esse homo incipit, eadem quae in ipso erat corrigatur voluntas; an alia ei quam non habebat, et quae priori repugnet, detur. Quod ut evidentius appareat, altius id non pigeat inquirere. Omnes homines in primo homine sine vitio conditi sumus, et omnes naturae nostrae incolumitatem eiusdem hominis praevaricatione perdidimus. Inde tracta mortalitas, inde multiplex corporis animique corruptio; inde ignorantia et difficultas, curae inutiles, illicitae cupiditates, sacrilegi errores, timor vanus, amor noxius, iniusta gaudia, poenitenda consilia, et non minor miseriarum multitudo quam criminum. His ergo atque aliis malis in naturam humanam irruentibus, fide perdita, spe relicta, intelligentia obcaecata, voluntate captiva, nemo in se unde repararetur invenit. Quia etsi fuit qui naturali intellectu conatus sit vitiis reluctari, huius tantum temporis vitam steriliter ornavit, ad veras autem virtutes aeternamque beatitudinem non profecit. Sine cultu enim veri Dei, etiam quod virtus videtur esse, peccatum est, nec placere ullus Deo sine Deo potest. Qui vero Deo non placet, cui, nisi sibi et diabolo placet? A quo cum homo spoliaretur, non voluntate, sed voluntatis sanitate privatus est: quia nec detrudi ab innocentiae statu posset, nisi voluntate peccaret. Quae ergo natura erat bona, qualitate facta est mala; et ille animi motus, qui numquam potest sine aliquo esse amore, hoc est, sine aliqua voluntate, non perdidit appetitum, sed mutavit affectum; id recipiens desiderio quod debuit refutare iudicio. Cum igitur homo ad pietatem redit, de quo ideo dictum est, Spiritus vadens et non rediens (Psal. LXXVII, 39), quia nisi illum Deus converteret, non rediret; cum fit novum figmentum, novaque creatura, non alia in eo creatur substantia, sed eadem quae fuerat labefactata reparatur: nec aliud ab eo aufertur, nisi vitium quod natura non habuit.

Fuit enim in Adam natura sine vitio, qui per voluntatis inobedientiam mala multa contraxit, et in posteros magis magisque multiplicanda transfudit. Quae ut vincantur atque in nihilum deducantur, non efficit nisi gratia Salvatoris, qui opus suum opere suo reparat: sicut enim dicit Ioannes apostolus, In hoc apparuit Filius Dei, ut solvat opera diaboli (I Ioan. 3, 8). Et sic rumpit vincula captivi, sic vestit nuditatem spoliati, sic sanat vulnera sauciati, ut quod in ipso agit, etiam per ipsum geratur. Cui utique contra hostem suum non expedit sine protectore confligere. Cum illo enim habet certamen a quo aliquando superatus est. Non ergo fidat de viribus suis, quae etiam cum essent integrae, non steterunt; sed per illum quaerat victoriam qui solus non est victus, et omnibus vicit. Et si quaerit, non dubitet quaerendi affectum ab illo se accepisse quem quaerit. Nec quia Spiritu Dei agitur (Rom. VIII, 14), ideo se putet liberum arbitrium non habere: quod ne tunc quidem perdidit quando diabolo voluntate se dedit, a quo iudicium voluntatis depravatum est, non ablatum. Quod ergo non interfectum est per vulnerantem, non tollitur per medentem: vulnus sanatur, non natura removetur. Sed quod in natura periit, non restituitur nisi ab auctore naturae: apud quem quod perdidit natura, non periit (Idem Prosp., cap. 26 cont. Collat.). Aeterna est enim sapientia, aeterna veritas, aeterna bonitas, aeterna iustitia, omnium denique virtutum lumen aeternum est, totumque quod virtus est. Deus est. Qui si non operatur in nobis, nullius possumus participes esse virtutis. Sine hoc quippe bono nihil est bonum, sine hac luce nihil est lucidum, sine hac sapientia nihil sanum, sine hac iustitia nihil rectum. Dicit enim per Isaiam Dominus, Ego sum, ego sum Deus, et non est praeter me qui salvet (Isai. XLIII, 11); et Ieremias, Scio, inquit, Domine, quia non est in homine via sua, nec viri est ut dirigat iter suum (Ier. X, 23). Homo namque mortalis damnata in Adam origine carnaliter natus, ad spiritalem novi generis dignitatem, nisi Spiritu sancto regente non pervenit. Sed nec ullo hanc desiderio appetit, qui calorem ipsius desiderii non accepit a Deo, de quo dicit Dominus, Ignem veni mittere in terram: et quid volo nisi ut ardeat (Luc. XII, 49)? Ignis autem iste, dilectio est Dei, quam amator mundi corde captivo non potest concipere; plenus est enim amore vanitatum, quas etiam si potuerit ex aliqua parte vitare, et, transcensis temporalibus ac visibilibus, ad aeterna et invisibilia intelligendo profecerit; si a colendis quoque simulacris recesserit, et venerari coelum ac terram, omniaque mundi huius elementa destiterit; fidem tamen dilectionemque Christi, conturbatus de eius ipsa humilitate, non capiet, et scandalum Dominicae nativitatis ac mortis proprio iudicio non evincet. Propter sapientiam enim mundi resistentem sapientiae Dei, ut superbia de se praesumentium caecaretur, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes (I Cor. I, 21). Unde qui doctrinis saecularibus tument, ridendam magis quam adorandam crucem Christi existimant; et quanto sublimius quisque ad humanarum disciplinarum instituta conscendit, tanto magis praedicationis nostrae humilia et infirma fastidit.

Nec mirum si Evangelio crucis Christi philosophia gentilis obnititur, cui etiam Iudaica eruditio reluctatur. Nec docti igitur, nec indocti, cuiuslibet stirpis aut ordinis, humana ratione ad Deum ducuntur; sed omnis homo qui ad Deum convertitur, Dei primum gratia commovetur. Non enim ipse sibi lumen est, nec cor suum radio propriae lucis accendit. Si enim beatus Ioannes, quo nemo hominum maior natus est, non erat lumen, quia non suo splendore lucebat, sed de illo vero lumine quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Ioan. I, 9), ut lux esset acceperat: quis ille erit qui tot opinionum colluctationes, tot vincula consuetudinis, tot praeiudicia vetustatis, suo tantum iudicio usus abrumpat; et sola voce extrinsecus sonante doctoris, hoc tantum de gratia habeat quod audivit, et totum de voluntate quod credidit? Quod si ita esset, nihil inter gratiam legemque distaret, nec indulgentiae quemquam spiritus vivificaret, si occidens littera permaneret. Lex enim quod fieri aut non fieri iubet, non praestat ut aut fiat aut non fiat; quoniam severitati eius non libertate, sed timore servitur: Dominus autem ut legem non solveret, sed impleret (Matth. V, 17), per gratiae auxilium efficax fecit legis imperium, et multiplicando clementiam sustulit poenam; ut peccatum non ulciscendo plecteret, sed remittendo deleret. Unde adulteram ex legis constitutione lapidandam, et veritate liberavit, et gratia; cum exsecutores praecepti de conscientiis territi, trementem ream sub illius iudicio reliquissent qui venerat quaerere et salvum facere quod perierat (Luc. XIX, 10); et ideo inclinatus, id est, ad humana demissus, et in opus nostrae reformationis inflexus, digito scribebat in terram (Ioan. XVIII, 6), ut legem mandatorum per gratiae decreta vacuaret, et ostenderet se esse qui dixerat, Dabo leges meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas (Ierem. XXXI, 33). Quod utique quotidie facit, dum cordibus vocatorum suam inserit voluntatem, et stylo Spiritus sancti quidquid in animae paginis diabolus invidendo falsavit veritas miserando rescribit.

Cum igitur verbum Dei per ministerium praedicantium auribus carnis infertur, miscetur operatio potentiae divinae cum sono vocis humanae, et qui incitavit evangelizantis officium, audientis quoque firmavit affectum. Dulcescit enim animae cibus verbi, veteres tenebrae nova luce pelluntur, et obtutus interior caligine antiqui erroris exsuitur: transit animus de voluntate in voluntatem; etsi illa quae pellitur, aliqua cunctatione remoratur; ea tamen quae gignitur electiora quaeque sibi vindicat, ut lex peccati et lex Dei diversas atque discretas in eodem homine habeant mansiones: et concupiscente carne adversus spiritum, carnis etiam concupiscentiis spiritu repugnante (Gal. V, 17), per exteriora quidem insidiari tentator audeat, sed mens auxilio Dei munita praevaleat. Ad magnam enim utilitatem fidelium materia est reservata certaminum, ut non superbiat sanctitas, dum pulsatur infirmitas. Unde et Apostolus dicit: In magnitudine revelationum ne extollar, datus est mihi angelus Satanae qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi ut discederet a me; sed dixit mihi: Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 7). Quaerat ergo Dominus imaginem suam, et errantem ovem bonus pastor inveniat: nec dedignetur aegram diuque in invio fatigatam humeris suis ferre, et non revocando tantum, sed etiam portando salvare. Quaerat Dominus imaginem suam, et omnium quae in eam inciderunt sordium concretione detersa, speculum humani cordis enubilet. Scriptum est enim: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu qui solus es (Iob. XIV, 4)? Quaerat Dominus imaginem suam, ut in renovatione ac iustificatione eius gratia reformantis appareat, sicut in se factum Paulus apostolus protestatur et dicit: Eram autem ignotus facie Ecclesiis Iudaeae, quae erant in Christo: tantum auditum habebant, quod is qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam expugnabat; et in me clarificabant Deum (Gal. I, 22). Sic ergo tunc Christianus populus didicerat, et illi primitivi Ecclesiae, quorum erat unum cor et una anima (Act. IV, 32), sic credebant; ut cum viderent quempiam ad agnitionem veritatis ab errore conversum, glorificarent Deum, et fidem correcti confiterentur muneris esse divini. Ipse quoque Dominus discipulos suos magistros omnium gentium sic docebat dicens: Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videntes opera vestra bona, magnificent Patrem vestrum qui in coelis est (Matth. V, 16).

Fixa ergo hac fide in cordibus nostris, immobiliterque fundata, qua saluberrime credimus omnia bona, ac maxime ea quae ad vitam aeternam provebunt, Dei munere haberi, Dei munere augeri, Dei munere custodiri; puto quod pius sensus non debeat in ea quaestione turbari, quae de omnium et de non omnium hominum conversione generatur, si ea quae clara sunt, non de his quae occulta sunt, obscuremus, et dum procaciter insistimus clausis, excludamur ab apertis: cum sufficere debeat ut in eo in quod pervenimus ambulemus. Quid enim mirum si quidam ad vitae sacramenta non perveniunt, cum plerique, qui videbantur venisse, discedant, de quibus dicitur, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum (I Ioan. II, 19). Quorum similes sunt illi qui profitentur se Deum scire, factis autem negant (Tit. I, 16). Nam cum scriptum sit, Omnis qui invocaverit nomen Domini salvus erit (Rom. VII, 21), de quibusdam tamen Dominus ait: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum, sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum (Matth. VII, 21); et: Multi mihi dicent in illa die, Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo daemonia eiecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus? et tunc dicam illis, Numquam novi vos, discedite a me, operarii iniquitatis (Ibid., 22). Tales non invocant nomen Domini quia non habent Spiritum adoptionis filiorum in quo clamamus, Abba, Pater (Rom. VIII, 15). Nemo autem potest dicere Dominum Iesum, nisi in Spiritu sancto (I Cor. XII, 3); et: Quicumque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. VIII, 14). Qui ad Deum per Deum veniunt, et salvari volentes omnino salvantur: quia ipsum desiderium salutis ex Dei inspiratione concipiunt, et per illuminationem vocantis in agnitionem veniunt veritatis. Sunt enim filii promissionis, merces fidei, spiritale semen Abrahae, genus electum, regale sacerdotium (I Petri II, 9), praescitum et praeordinatum in vitam aeternam, sicut testatur Spiritus sanctus per Ieremiam prophetam dicens, Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et disponam domui Israel, et domui Iuda testamentum novum, non secundum testamentum quod disposui patribus eorum, in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem illos de terra Aegypti: quia ipsi non perseveraverunt in testamento meo, et ego eos neglexi, [Al. CAPUT IX.] dicit Dominus. Quia hoc est testamentum quod disponam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, Dabo leges meas in sensu ipsorum, et in corde ipsorum scribam eas, et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cognoscent me a pusillo eorum usque ad magnum, quia propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum memor non ero. Et dabo illis viam alteram, et cor aliud, ut me timeant omnes dies in bonum ipsis, et filiis eorum post eos; et constituam illis testamentum aeternum, quod non avertam post eos; et timorem meum dabo in cor eorum, ne discedant a me, et visitabo eos, ut bonos eos faciam (Ierem. XXXI, 31 seqq.). Per Isaiam quoque de gratia sua Dominus, qua ex omnibus hominibus novam creaturam facit, eadem praenuntiat, dicens: Ecce faciam nova quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in sicca terra flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenae et filiae struthionum quod dederim in deserto aquam, et flumina in sicca terra ad potandum genus meum electum, populum meum quem mihi acquisivi, ut enarrent virtutes meas (Isai. XLIII, 19, 20); et iterum: Per memetipsum iuro, nisi exiet de ore meo iustitia, et verba mea non avertentur, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo (Isai. XLV, 23, 24). Si ergo impossibile est ista non fieri, quia nec incerta praescientia Dei est, nec mutabile consilium, nec inefficax voluntas, nec falsa promissio, omnes isti de quibus haec praedicta sunt, sine cuiusquam exceptione salvantur. Dat enim leges suas in sensum ipsorum, easque in cordibus eorum digito suo scribit; ut agnitionem Dei, non doctrinae humanae opere, sed magisterio summi eruditoris accipiant. Quia neque qui plantat, neque qui rigat est aliquid; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. III, 7). Omnes hi a pusillo usque ad magnum cognoscunt Deum: quia ut venirent ad Christum, a Patre audierunt atque didicerunt; omnes educti ab errore, diriguntur in viam vitae; omnibus, corde mutato, recta sapere et recta velle donatur; omnibus timor, quo in mandatis Dei erudiantur, inseritur. Fit in deserto via, et terra arida fluminibus irrigatur: ut qui prius ad confitendum Deum os non aperiebant, et velut muta atque irrationabilia animalia in feritatem transierant bestiarum (Isai. XLIII, 19); divinorum eloquiorum fontibus mundati, benedicant et laudent Deum, enarrantes virtutes et mirabilia misericordiae eius, qui elegit eos, et in filios adoptavit, ac novi Testamenti fecit haeredes (Gal. III, 15). Si autem, ut Apostolus loquitur, hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat, quomodo fieri potest ut ex ulla parte divina promissio resolvatur?

Manet prorsus et quotidie impletur quod Abrahae Dominus sine conditione promisit, sine lege donavit. Quia etsi quidam quibus haec praedicata sunt, non crediderunt, incredulitas eorum fidem Dei non evacuavit. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax (Rom. III, 3). Et illi quidem qui audito Evangelio credere noluerunt, inexcusabiliores facti sunt quam si nullum praeconium veritatis audissent: sed certum est eos apud praescientiam Dei Abrahae filios non fuisse, nec in illorum sorte numeratos, de quibus dictum est: Benedicentur in semine tuo omnes tribus terrae (Gen. XXVI, 31, 34). Credituros enim promisit qui dixit: Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: quia omnes cognoscent me a pusillo eorum usque ad magnum (Ier. XXXI, 34). Reconciliandos promisit, qui dixit: Propitius ero iniquitatibus eorum, et peccatorum eorum memor non ero (Ibid.). Obedituros promisit qui dixit: Dabo illis viam alteram et cor aliud, ut timeant me omnes dies (Ibid. 35). Perseveraturos promisit qui dixit: Timorem meum dabo in cor eorum, ne discedant a me; et visitabo eos, ut bonos eos faciam (Ibid., 40, 41). Postremo, omnes sine cuiusquam exceptione promisit qui dixit: Per memetipsum iuro, nisi exiet de ore meo iustitia, et verba mea non avertentur, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo (Isai. XLV, 23 seq.). Hic si dicamus non fieri quod Deus iuravit esse faciendum, falsitatem Deo (quod absit), et mendacium ascribimus veritati. Si autem, ut pietas fidesque persuadent, Dei verba non excidunt, et fit omnino quod statuit, quomodo nobis veracis promissionis firmitas apparebit, cum multa adhuc hominum millia daemoniis serviant, et idolis genu flectant? Nisi huiusmodi denuntiationes Dei secundum illam incommutabilem scientiam editas noverimus, in qua apud illum iam universitas humana discreta est, et sive de bonis, sive de malis loquatur, ita unius partis meminit, quasi neminem hominum praetermittat. Nam cum dicit Apostolus: Vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova (II Cor. V, 27); numquid non omnes homines videtur dixisse renovatos? Aut cum dicit: Quia in ipso complacuit omnem plenitudinem habitare, et per ipsum reconciliari omnia in ipso (Coloss. II, 19); numquid non ita loquitur, quasi neminem velit exsortem huius reconciliationis intelligi? Aut cum ait: Novissimis istis diebus locutus est nobis in Filio, quem constituit haeredem universorum (Heb. I, 2); numquid aliud sonat forma sententiae, quam omnes homines in Christi haereditate a Patre esse transcriptos, secundum prophetiam David, dicentis: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 8)? Dicente autem Domino: Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me (Ioan. XII, 32); nonne universorum videtur promissa conversio? Aut cum de Ecclesia prophetatur et dicitur: Omnis vallis replebitur, et omnis mons et collis humiliabitur, et erunt prava in directa, et aspera in vias planas (Isa. XL, 4); numquid ullus hominum videtur omissus, qui non significatus sit Christo esse subdendus? Quid cum dicitur: Et veniet omnis caro in conspectu meo, ut adorent in Ierusalem, dicit Dominus (Isa. LXVI, 18)? aut illud: Et erit in diebus illis, effundam de Spiritu meo super omnem carnem (Ioel. II, 28)? aut illud: Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos (Ps. CXLIV, 14): numquid non ita pronuntiatum est, quasi ab hoc Dei munere nemo discretus sit?

Habet ergo populus Dei plenitudinem suam: et quamvis magna pars hominum salvantis gratiam aut repellat aut negligat, in electis tamen et praescitis, atque ab omnium generaliter discretis specialis quaedam censetur universitas, ut de toto mundo totus mundus liberatus, et de omnibus hominibus omnes homines videantur assumpti. Sicut etiam cum de impiis sermo est, ita locutionem suam divinus stylus ordinat, ut ea quae de quadam parte dicuntur, ad omnes homines pertinere videantur: veluti est illud quod ait Ioannes Baptista: Qui de coelo venit, super omnes est: quod vidit et audivit testificatur, et testimonium eius nemo accipit (Ioan. III, 32). Aut illud Apostoli: Omnes quae sua quaerunt, non quae Iesu Christi (Philipp. II, 21). Aut illud quod psalmus Davidicus canit: Dominus de coelo prospexit super filios nominum, ut videat si est intelligens, aut requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum (Psal. XIII, 3 seq.). His igitur et aliis documentis, quae possunt ab inquirentibus numerosiora proferri, non dubie demonstratur, interdum et pro parte terrae omnem terram, et pro parte mundi totum mundum, et pro parte hominum omnes homines nominari. Quorum tamen discretionem plerumque Scriptura cito aperit, ut sensus legentis ab universitatis appellatione, ad partem quae intelligenda est transferatur. Sicut est illud Apostoli dicentis: Praedicamus Iesum Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis vero vocatis Iudaeis atque Graecis Christum Dei virtutem et Dei sapientiam (I Cor. I, 23). Numquid ipsis est Christus virtus quibus scandalum, aut ipsis sapientia quibus stultitia? Sed quoniam quidam ex ipsis iustificabantur fide, quidam autem sua impietate obdurabantur; unum credentium et non credentium genus, sub vocatorum appellatione discrevit; ut quos a fide significabat alienos, eos, quamvis audissent Evangelium, ostenderet vocationis extraneos.

Hac regula per Isaiam promittit sermo divinus, dicens: Ducam caecos in viam quam non noverunt, et semitas quas nesciunt calcabunt. Et faciam illis tenebras in lucem, et prava in directum. Haec verba faciam, et non derelinquam eos (Isa. XLII, 26). Sed quod sequitur, Ipsi autem conversi sunt retro, ad partem quamdam generis ipsorum referendum est, non ad eos de quibus ait, non derelinquam eos. Iterum dicit Dominus ad Iacob, Noli metuere, quia tecum sum. Ab Oriente adducam semen tuum, et ab occasu colligam te. Dicam Aquiloni, Adduc, et Africo, Noli vetare; adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a summo terrae, omnes in quibus vocatum est nomen meum. In gloriam enim meam paravi illum, et finxi et feci illum (Isai. XLIII, 6, 7). Quod autem sequitur, Et produxi plebem caecam, et oculi eorum sunt caeci, et surdas aures habent; non potest eis ulla ratione congruere, quos in gloriam suam parasse se dicit. In his quippe omnibus verbis, quae de uno hominum genere dicuntur, aliis personis priora, aliis posteriora conveniunt. Apud Apostolum quoque quod in parte populi agitur, sub totius populi nuncupatione narratur, et in reliquiis plenitudo censetur. Cum enim de Iudaeorum obcaecatione dissereret, et quosdam ex ipsis gratia salvos fieri demonstraret: Dico ergo, inquit, Numquid repulit Deus populum suum? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, de tribu Beniamin: non repulit Deus plebem suam quam praescivit (Rom. XI, 1, 2).

Plebs ergo praescita, plebs non repulsa, hi sunt qui in Christo iustificati sunt. Et quod de omni Israele dici videtur, in his tantum quos sibi gratiae electio reliquos fecit, ostenditur, sicut sequentia apostolici sermonis enarrant. Adiungit enim et dicit: An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpellat Deum adversus Israel? Domine, prophetas tuos occiderunt, altaria tua suffoderunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genu Baal. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae factae sunt. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia (Ibid., 2 et seq.). Non ergo omnis Israel reprobatus, nec omnis electus est; sed partem caecitas voluntaria avertit, partem sibi illuminatio gratuita reservavit: et tamen ita de eis sermo habetur, ut in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt, nulla totius generis videatur facta discretio. Nam cum legitur, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos, secundum electionem autem dilecti propter patres (Ibid., 28); ita locutio sonat, tamquam eosdem dicat dilectos, quos dixit inimicos. Sed hanc caliginem Apostolus ipse detersit, dicendo: Quia caecitas ex parte in Israel contigit: ut unum genus in duas species intelligeremus esse divisum, et omnem hominem, omnem plenitudinem, omnem Israelem non semper ad universitatem, sed plerumque ad partem esse referendum.

Inter has autem formulas locutionum, etiam illam in Scripturis dictionem debemus advertere, qua id quod ad diversorum temporum homines pertinet, ita promitur, quasi de una et eiusdem aetatis generatione dicatur. Sicut est quod sanctus Petrus apostolus scribens sui et futuri temporis gentibus, ait: Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis; ut virtutes annuntietis eius qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei, qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti (I Petr. II, 9, 10). Numquid cum haec praedicarentur, adhuc illi homines permanebant quos omnes Deus in praeteritis generationibus dimiserat ingredi vias suas (Act. XIV, 15), et iidem ipsi, qui prius traditi fuerant voluntatibus suis, nunc de tenebris in lumen admirabile vocabantur? Nonne illi iam defecerant in ignorantia sua, iam in hoc mundo non erant, nec ab errore ad veritatem reditus olim mortuis suppetebat? Et tamen quod post multa saecula agebat gratia in posteris impiorum, sic loquendi consuetudo perstrinxit, ut ipsi videantur nunc eligi, qui prius fuerant dereficti. Pertinent autem haec non ad eosdem homines, sed ad eiusdem generis homines: et vocatio quae illuxit prope mundi finem, ad praeteritam non recurrit aetatem. Ita modo quodam et ipsi et non ipsi sunt de quibus et quibus ista dicuntur; dum in aliquo specialia a generalibus non dividuntur, in aliquo vero a communibus separantur.