Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

John of St. Thomas (1589–1644)

Prima pars philosophiae naturalis (de ente mobili in communi) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus II-I, pars prima.


Preface I: Lectoribus

Preface II: Proemium

Preface III: Ordo Primae Partis Philosophiae

Quaestio I: De scientia philosophiae et ordine cognoscendi

Articulus I: UTRUM ENS MOBILE SIT OBIECTUM FORMALE PHILOSOPHIAE

Articulus II: SI LA FILOSOFÍA SEA DE UNA ESPECIE ÁTOMA EN RAZÓN DE CIENCIA

Articulus III: SI LO MÁS UNIVERSAL, Y POR TANTO EL ENTE MISMO COMO TAL, SEA LO PRIMERO CONOCIDO POR NUESTRO INTELECTO

Liber I: ACERCA DEL LIBRO PRIMERO DE LOS FÍSICOS DE LOS PRINCIPIOS DE LAS COSAS NATURALES

Quaestio II: DE LOS PRINCIPIOS DE LAS COSAS NATURALES EN COMÚN

Articulus I: QUÉ SEA EL PRINCIPIO DE LA COSA NATURAL Y CÓMO SE DEFINA

Articulus II: SI LOS PRIMEROS PRINCIPIOS SEAN CONTRARIOS

Articulus III: SI LOS PRINCIPIOS NATURALES SEAN SOLO TRES

Quaestio III: DE LOS PRINCIPIOS EN PARTICULAR Y PRIMERO DE LA MATERIA PRIMA

Articulus I: SI SEA Y QUÉ SEA LA MATERIA PRIMA

Articulus II: SI LA MATERIA PRIMA DE SÍ ASÍ SEA PURA POTENCIA, QUE CAREZCA DE TODO ACTO FORMAL Y ENTITATIVO

Articulus III: SI LA MATERIA PUEDA EXISTIR SIN TODA FORMA, AL MENOS DE POTENCIA ABSOLUTA

Articulus IV: SE EXPLICAN LAS CONDICIONES PROPIAS DE LA MATERIA PRIMA

Quaestio IV: DE LA FORMA QUE ES PRINCIPIO DEL ENTE NATURAL

Articulus I: QUÉ SEA LA FORMA Y CÓMO SE CONTENGA EN LA POTENCIA DE LA MATERIA Y SE EDUZCA DE AQUELLA

Articulus II: CUÁLES FORMAS SE EDUZCAN DE LA POTENCIA DE LA MATERIA

Quaestio V: DE LA PRIVACIÓN

Articulus I: QUÉ SEA LA PRIVACIÓN, SEGÚN QUE ES PRINCIPIO DEL ENTE NATURAL

Articulus II: SI EN LA MATERIA HAYA SOLO UNA PRIVACIÓN O VARIAS

Quaestio VI: DEL TODO COMPUESTO SUBSTANCIAL

Articulus I: CUÁLES SEAN LAS PARTES SUBSTANCIALES QUE COMPONEN EL TODO

Articulus II: SI EL TODO SE DISTINGA DE LAS PARTES TOMADAS A LA VEZ

Articulus III: QUÉ SEA LA UNIÓN DE LAS PARTES EN EL TODO

Quaestio VII: DE LA SUBSISTENCIA Y DE LA EXISTENCIA

Articulus I: QUÉ SEA LA SUBSISTENCIA QUE CONVIENE AL COMPUESTO MISMO

Articulus II: CÓMO LAS ACCIONES CONVENGAN A LOS SUPUESTOS

Articulus III: SI LA SUBSISTENCIA EN LAS COSAS COMPUESTAS SEA ÚNICO TÉRMINO SIMPLE O COMPUESTO DE VARIAS SUBSISTENCIAS

Articulus IV: SI LA EXISTENCIA SE DISTINGA A PARTE REI DE LA ESENCIA O DEL COMPUESTO

Articulus V: SI ÚNICA EXISTENCIA BASTE A TODO EL COMPUESTO

Quaestio VIII: DE LOS TÉRMINOS DE LA MAGNITUD Y DE LA PARVEDAD

Articulus I: SE EXPLICAN LOS PRINCIPIOS Y PRESUPUESTOS DE ESTA CUESTIÓN

Articulus II: DE QUÉ PACTO SE TERMINEN LOS CUERPOS NATURALES SEGÚN LA MAGNITUD

Articulus III: SI SE DÉ TÉRMINO DE PARVEDAD INTRÍNSECO TANTO EN LOS ANIMADOS CUANTO EN LOS INANIMADOS

Liber II: ACERCA DEL LIBRO SEGUNDO DE LOS FÍSICOS DE LA NATURALEZA Y DE LAS CAUSAS

Quaestio IX: DE LA NATURALEZA, DEL ARTE Y DE LO VIOLENTO

Articulus I: SE EXPLICA LA DEFINICIÓN DE LA NATURALEZA

Articulus II: EN CUÁLES SE HALLE LA RAZÓN DE NATURALEZA

Articulus III: SI SEA LEGÍTIMA LA DIFERENCIA CONSTITUIDA ENTRE LOS NATURALES Y LOS ARTIFICIALES

Articulus IV: CÓMO LO VIOLENTO SE DISTINGA DE LO NATURAL

Quaestio X: DE LA CAUSA EN COMÚN

Articulus I: CUÁL SEA LA DEFINICIÓN DE LA CAUSA EN COMÚN Y CUÁLES LAS CONDICIONES DE LA CAUSA

Articulus II: DE CUÁNTUPLE SEA LA CAUSA

Articulus III: SI TODA CAUSA DEBA SER PRIOR, MÁS PERFECTA Y DISTINTA DE SU CAUSADO

Articulus IV: SI LAS CAUSAS RECÍPROCAMENTE SEAN CAUSAS

Articulus V: SI DE DOBLE CAUSA TOTAL PUEDA PENDER EL MISMO EFECTO, O DOS FORMAS INFORMAR LA MISMA MATERIA

Quaestio XI: DE LA CAUSA MATERIAL, FORMAL Y EJEMPLAR

Articulus I: QUÉ SEA LA CAUSA Y LA CAUSALIDAD MATERIAL

Articulus II: QUÉ SEA LA CAUSALIDAD DE LA FORMA Y SU EFECTO

Articulus III: A QUÉ GÉNERO DE CAUSA SE REDUCE LA IDEA O EL EJEMPLAR

Quaestio XII: DE LA CAUSA EFICIENTE

Articulus I: QUÉ SEA LA CAUSA EFICIENTE Y DE CUÁNTUPLE

Articulus II: SI EN LAS CAUSAS CRIADAS EL PRINCIPIO DE EFECTUAR UT QUO SEA ACCIDENTE

Articulus III: SI EL ACCIDENTE NECESITE DE PECULIAR INFLUJO DE LA SUBSTANCIA PARA OPERAR

Articulus IV: CUÁL SEA LA CAUSALIDAD DEL EFICIENTE

Appendix I: De la dimanación.

Quaestio XIII: DEL FIN

Articulus I: SI LA APREHENSIÓN DEL FIN SEA RAZÓN DE CAUSAR O SOLO CONDICIÓN

Articulus II: CUÁL SEA LA CAUSALIDAD DEL FIN

Articulus III: A QUÉ OBJETOS SE EXTIENDA LA CAUSALIDAD DEL FIN, SI SOLO A LOS MEDIOS O TAMBIÉN AL AMOR MISMO DEL FIN

Quaestio XIV: DEL MOVIMIENTO Y DE LA ACCIÓN

Articulus I: SE EXPLICA LA DEFINICIÓN DEL MOVIMIENTO Y SUS CONSTITUTIVOS ESENCIALES

Articulus II: SI EL MOVIMIENTO SE DISTINGA DE LA ACCIÓN Y DE LA PASIÓN, DEL TÉRMINO A QUO Y AD QUEM

Articulus III: QUÉ SEA LA ACCIÓN Y DE CUÁNTUPLE, Y QUÉ SEA SU TÉRMINO FORMAL

Articulus IV: SI LA ACCIÓN TRANSEÚNTE SUBJETIVAMENTE ESTÉ EN EL AGENTE

Quaestio XV: DEL INFINITO

Articulus I: QUÉ SEA EL INFINITO, Y EN QUÉ ESTÉ EL PUNTO DE LA DIFICULTAD

Articulus II: SI IMPLIQUE DARSE EL INFINITO EN ACTO SEGÚN LA CANTIDAD O LA INTENSIÓN

Articulus III: SE DESPACHAN LAS DIFICULTADES Y ARGUMENTOS CONTRA NUESTRA SENTENCIA

Liber III: ACERCA DEL LIBRO CUARTO DE LOS FÍSICOS DEL LUGAR, DEL VACÍO Y DEL TIEMPO

Quaestio XVI: DEL LUGAR Y DEL UBI

Articulus I: QUÉ SEA EL LUGAR EXTRÍNSECO Y SU INMOVILIDAD

Articulus II: QUÉ SEA EL UBI O LUGAR INTRÍNSECO

Articulus III: SI A TODOS LOS CUERPOS CONVENGA ESTAR EN LUGAR Y TENER UBI

Suponemos que ningún cuerpo se compara al lugar conmensurativamente sino mediante la cantidad y el modo propio de la cantidad. Removida, empero, la cantidad o el modo extensivo de aquella, la cosa no se conmensura al lugar. De donde dice D. Tomás in 4. dist. 10. q. 1. art. 1. ad 5., «que ningún cuerpo se compara al lugar sino mediante las dimensiones de la cantidad». Por lo cual si, removida la cantidad, alguna substancia se conservara por Dios, como ahora el cuerpo de Cristo sin el modo de la cantidad se pone en el Sacramento, tal cuerpo no estará en lugar, sino que permanecerá como parte del universo sin lugar, como el cuerpo de Cristo no está en lugar por las propias dimensiones, sino por la cantidad de la hostia. Y así dice Agustín epist. 57., «que si se quitan los espacios de los cuerpos, en ninguna parte estarán, y porque en ninguna parte estarán, ni serán». Se inteligie, en efecto, que no serán, cuanto es de su naturaleza, sino que por Dios se conserven.

DE LO CUAL SE COLIGE: PRIMERO, que el cuerpo puesto en el vacío o extra todo el universo no está en lugar, no ciertamente por defecto de la extensión propia, sino por defecto de la extensión que circunscribe; sin circunscripción, en efecto, no se da lugar positivo. Qué, empero, se adquiera por el movimiento local en el vacío, diremos quaest. seq.

SEGUNDO SE COLIGE que el punto separado no está per se en lugar; carece, en efecto, de cantidad, y aquello se dice estar per se en lugar que puede per se moverse de lugar. El punto, empero, no puede per se moverse de lugar, ut dicemus infra q. 20. art. ult., porque corresponde solo al indivisible del lugar. Si, empero, se moviera per se, inmediatamente después correspondería a otro indivisible; no se dan, empero, dos indivisibles inmediatamente. Solo, ergo, el punto está por accidente en lugar por razón de las partes que se ponen en lugar.

TERCERO SE COLIGE que solo aquello está per se en lugar que per se se afecta por la cantidad. Y así las formas, ya substanciales ya accidentales, no están en lugar per se, sino por accidente por razón del todo en el que están y de la cantidad por la que se afectan en el todo mismo. Y así D. Tomás 4. Phys. lect. 7. circa textum 45. dice «que algunas están en lugar por accidente, como las almas y todas las formas». Y lo mismo tiene in 4. dist. 10. q. 1. art. 3. quaestiunc. 4. Y así dijimos praec. art. que aquellas que se afectan por única cantidad tienen un único ubi que afecta inmediatamente al todo mismo, al cual primero y per se conviene la cantidad, mediatamente empero y por accidente aquellas que a tal todo convienen y se afectan por la cantidad. Como también conviene la misma figura y sitio al todo y a las partes, porque la figura, el sitio y el ubi o circunscripción son modos de la cantidad misma, y así afectan y se varían o no se varían del modo en que la cantidad. Si algo, empero, existe unido al cuerpo que no se afecta por la cantidad, ni mediatamente ni inmediatamente, como cualquier espíritu unido al cuerpo, o como forma o como agente, o como el cuerpo de Cristo está en el Sacramento, movido aquel cuerpo se dice moverse por accidente, no porque por virtud de tal movimiento adquiera o pierda algún ubi espiritual, pues esto no puede hacerse por virtud del movimiento corpóreo, sino solo por razón de concomitancia se dicen moverse, por esto de que por virtud de su unión se dicen estar donde está el cuerpo al que se unen, no empero por participación del efecto formal de la circunscripción o de la existencia en lugar. Y así en sí no mudan la presencia úbica, sino que continúan la unión al cuerpo que muda el lugar y la distancia; de sí, empero, nada de distancia o de extensión o de ubicación tienen. De lo cual videatur D. Thomas cit. loco, dist. 10. q. 1. art. 3.

Entre los cuerpos, ergo, que per se tienen cantidad de modo divisible extendido solo hay dificultad de cómo el último cuerpo de todo el universo exista en lugar, que los antiguos estimaban ser el primer móvil, nosotros empero inteligimos ser el cielo empíreo. Pues de una parte parece estar en lugar, porque se mueve de lugar o al menos puede moverse por Dios; ergo debe estar en lugar, pues por el movimiento local se adquiere el lugar. De otra, empero, parte no se circunscribe ni se contiene por lugar, porque es el último que contiene todas las cosas; ergo no está en lugar circunscriptivamente. Ni puede decirse que está en lugar por razón del centro alrededor del cual se movería, o de la superficie del cuerpo inferior que inmediatamente toca. Esto, en efecto, no es estar en lugar circunscriptivamente, sino alrededor del lugar, lo cual también puede tener el cuerpo puesto en el vacío; el cuerpo, en efecto, inferior puesto es circunscrito por el superior, no circunscribe. Nosotros, empero, inquirimos cómo aquel cielo esté en lugar circunscriptivamente.

En esta dificultad algunos sienten que el último cuerpo no está en lugar, ni per se ni por accidente, sino que solo rellena el espacio imaginario, lo cual también algunos más recientes siguen. Otros tributaron lugar al cielo. Pero porque el lugar es inmóvil, algunos asignaron el centro por lugar del cielo, porque es inmóvil. Otros atendiendo a la superficie, que también atañe al lugar, dijeron que la superficie inferior del cielo es su lugar. A la cual, con todo, no conviene circunscribir, pues no es superior, sino ser circunscrita.

Así que la sentencia es de Aristóteles in hoc libro cap. 5. que la última esfera está en lugar por accidente por razón de sus partes, que con todo no están en acto en lugar, sino en potencia, lo cual es decir que el cielo simpliciter no está en acto en lugar, sino en potencia, lo cual basta para que pueda moverse con movimiento circular. Se dicen, empero, las partes del cielo estar en lugar en potencia en cuanto todas existen en el continuo, una después de otra, y una se une a otra en círculo. Y por razón de esta continuación o concatenación una contiene a otra por continuación, no por circunscripción, porque dividida y contigua no está. Y por eso solo en potencia se dicen aquellas partes estar en lugar, porque para que estén en acto circunscritas una por otra solo les falta la división por la que se vuelvan contiguas aquellas que son continuas. Así enseña el Filósofo cit. loco, donde dice «que, cuando aquello que es de partes similares es continuo, entonces las partes en potencia están en lugar; pero cuando están separadas y, como acontece en el cúmulo, se tocan, entonces en lugar están en acto». Y subdit: «El cielo, empero, no está en alguna parte todo ni está en algún lugar, si ningún cuerpo lo contiene, sino que aquello por lo que se mueve, esto también es el lugar para las partes; pues otra de las partes a otra adhiere, otra empero por accidente, como el alma y el cielo. Todas, en efecto, las partes de algún modo están en lugar, pues de todas partes una contiene a otra». Donde abiertamente enseña que las partes del cielo no absolutamente están en lugar, sino de algún modo, en cuanto una contiene o cohiere a otra. Y con todo porque estas partes están en acto en el continuo y no separadas, por eso no están en acto en lugar como circunscritas, sino que están en potencia en lugar, porque pueden dividirse y una ponerse contigua con otra y circunscribirla; en acto, empero, son continuas, no contiguas. Lo mismo enseña D. Tomás in hoc libro lect. 7. et opusc. 52. Así que en el cielo no podemos considerar sino o lo que está sobre aquel o extra aquel, o lo que está infra aquel y por aquel contenido, o lo que está en aquel como partes suyas. No puede decirse que el último cielo esté en lugar porque sobre o extra aquel se dé algún cuerpo continente, pues él mismo es el último. Ni que esté en lugar porque intra aquel se dé algo contenido; esto, en efecto, más bien es lo localizado.

Y así dice D. Tomás opusc. 52., «que el movimiento local no solo está en el lugar, sino alrededor del lugar», de lo cual más explicadamente diremos seq. quaest.

Al tercero se responde que, ut notat S. Thomas 4. Phys. lect. 7., al primer movimiento conviene menos de potencia y de variación de lugares en el móvil mismo y menos de difformidad, y así cuanto menos en acto se varían los lugares en lo móvil, más se accede a la uniformidad y a la inmovilidad. De donde no se sigue que el movimiento más actual y más perfecto más se diga poner algo en lugar, porque el estar en acto en lugar es estar sujeto circunscrito y limitado por el localizante. Y por eso porque el primer movimiento es más noble y del primer continente no contenido por otro, por eso no le conviene poner tal cuerpo en acto en lugar, esto es sujetar en acto al lugar, sino solo en potencia; menos, en efecto, de perfección es estar en acto dependiente que en potencia, aunque el modo de distancia o de proximidad en acto ponga.

Al último se responde que a las partes del cielo conviene tener ubi determinado y designado cuanto a aquello que es de la definición en el ubi, no cuanto a aquello que es de la circunscripción. Esto, en efecto, es el ubi inadecuadamente tomado en los cuerpos a diferencia del ubi definitivo en los ángeles, que así están en un lugar que no en otro, sin alguna con todo distancia o proximidad positiva en orden a otro, porque la distancia dice mensuración de extensión, que no puede tomarse de un ángel a un cuerpo o al contrario. En los cuerpos, empero, aunque no estén circunscritos, puede tomarse esta distancia y medida de extensión a otros cuerpos, y aquello por el movimiento local puede variarse en el vacío, ut dicemus quaest. seq.

Articulus IV: SI DOS CUERPOS PUEDAN PENETRARSE EN EL MISMO LUGAR POR VIRTUD DIVINA

Articulus V: SI IMPLIQUE QUE UN CUERPO ESTÉ EN VARIOS LUGARES CIRCUNSCRIPTIVAMENTE

Quaestio XVII: DEL VACÍO

Articulus I: SI EL VACÍO NATURALMENTE SEA DABLE

Articulus II: SI EL CUERPO EN EL VACÍO PUEDA MOVERSE

Quaestio XVIII: DEL TIEMPO

Articulus I: SI EL TIEMPO SEA ALGO REAL EN EL GÉNERO DE MEDIDA DE LA DURACIÓN

Articulus II: SI LA EXISTENCIA REAL DEL TIEMPO SOLO SE HALLE EN EL INSTANTE O TAMBIÉN EN LAS DEMÁS PARTES

Articulus III: CUÁL SEA EL SUJETO INTRÍNSECO Y EXTRÍNSECO DEL TIEMPO

Liber IV: ACERCA DEL LIBRO QUINTO DE LOS FÍSICOS DE LA DISTINCIÓN, UNIDAD Y CONTRARIEDAD DEL MOVIMIENTO

Quaestio XIX: DE LA UNIDAD Y CONTRARIEDAD DEL MOVIMIENTO

Articulus I: SI LOS GÉNEROS DEL MOVIMIENTO SE TOMEN SEGÚN LOS DIVERSOS PREDICAMENTOS A LOS QUE HAY MOVIMIENTO

Articulus II: A QUÉ PREDICAMENTOS NO SE DÉ MOVIMIENTO PER SE

Articulus III: A QUÉ PREDICAMENTOS SE DÉ MOVIMIENTO PER SE

Articulus IV: DE DÓNDE SE TOME LA UNIDAD NUMÉRICA DEL MOVIMIENTO

Articulus V: CUÁL SEA LA CONTRARIEDAD EN LOS MOVIMIENTOS Y DE DÓNDE SE TOME

Liber V: ACERCA DEL LIBRO SEXTO DE LOS FÍSICOS DE LA DIVISIÓN DEL MOVIMIENTO Y DEL CONTINUO POR PARTES

Quaestio XX: DE LAS PARTES Y DE LOS INDIVISIBLES DEL CONTINUO

Articulus I: QUÉ SEAN LAS PARTES PROPORCIONALES Y LOS INDIVISIBLES

Articulus II: SI LOS INDIVISIBLES Y LAS PARTES PROPORCIONALES SEAN EN ACTO INFINITOS EN EL CONTINUO

Articulus III: SI EL CONTINUO SE COMPONGA DE SOLOS INDIVISIBLES

Quaestio XXI: DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN DE LAS COSAS

Articulus I: SE EXPLICAN LAS REGLAS DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN EN LAS PERMANENTES

Articulus II: REGLAS DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN EN LAS SUCESIVAS Y EN LAS INSTANTÁNEAS Y EN LA QUIETUD

Liber VI: ACERCA DEL LIBRO SÉPTIMO DE LOS FÍSICOS DE LA COMPARACIÓN DE LOS MOVENTES Y DE LOS MÓVILES

Quaestio XXII: DE LAS CONDICIONES REQUERIDAS PARA MOVER

Articulus I: SI TODO LO QUE SE MUEVE, POR OTRO SE MUEVE

Articulus II: SI SE REQUIERA APROXIMACIÓN DEL MOVENTE AL MÓVIL PARA QUE OPERE

Liber VII: ACERCA DEL LIBRO OCTAVO DE LOS FÍSICOS DE LA ETERNIDAD DEL MOVIMIENTO Y DE SU REDUCCIÓN AL PRIMER MOTOR

Quaestio XXIII: DEL MOVIMIENTO DE LAS COSAS NATURALES Y DE LOS PROYECTADOS

Articulus I: SI LOS GRAVES Y LEVES SE MUEVAN POR SÍ O POR PRINCIPIO EXTRÍNSECO

Articulus II: CON QUÉ FUERZA SE MUEVAN LOS PROYECTADOS

Quaestio XXIV: DE LA ETERNIDAD DEL MOVIMIENTO Y DE SU PRIMER MOTOR

Articulus I: SI LAS COSAS PERMANENTES PUDIERON SER DESDE LA ETERNIDAD

Articulus II: SI REPUGNE QUE LAS COSAS SUCESIVAS HAYAN SIDO DESDE LA ETERNIDAD

Articulus III: QUÉ DEMUESTRE EL FILÓSOFO DE DIOS POR FUERZA DEL MOVIMIENTO

Quaestio XXV: DE LA SUBORDINACIÓN DE LA CAUSA SEGUNDA A LA PRIMERA

Articulus I: QUÉ SEA EL CONCURSO SIMULTÁNEO, Y CÓMO SE DISTINGA DEL CONCURSO DE LA CAUSA PRIMERA

Articulus II: SI SE DÉ CONCURSO REAL Y FÍSICO PREVIO EN LA CAUSA QUE LA DETERMINA A CAUSAR

Articulus III: SE RESUELVEN LAS DIFICULTADES ACERCA DE LO PREMISSO

Articulus IV: SI LA CAUSA POR ACCIDENTE, COMO EL CASO Y LA FORTUNA, SE HALLE EN LA SUBORDINACIÓN DE LAS CAUSAS

Quaestio XXVI: DE LOS INSTRUMENTOS

Articulus I: CUÁL SEA LA PROPIA DIFERENCIA DE LA CAUSA INSTRUMENTAL DE LA PRINCIPAL

Articulus II: SI EN TODO INSTRUMENTO SE REQUIERA ALGUNA PROPIA OPERACIÓN AL EFECTO DEL AGENTE PRINCIPAL

↑ Top of work