Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

John of St. Thomas (1589–1644)

Prima pars philosophiae naturalis (de ente mobili in communi) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus II-I, pars prima.


Preface I: Lectoribus

Preface II: Proemium

Preface III: Ordo Primae Partis Philosophiae

Quaestio I: De scientia philosophiae et ordine cognoscendi

Articulus I: UTRUM ENS MOBILE SIT OBIECTUM FORMALE PHILOSOPHIAE

Articulus II: SI LA FILOSOFÍA SEA DE UNA ESPECIE ÁTOMA EN RAZÓN DE CIENCIA

Articulus III: SI LO MÁS UNIVERSAL, Y POR TANTO EL ENTE MISMO COMO TAL, SEA LO PRIMERO CONOCIDO POR NUESTRO INTELECTO

Liber I: ACERCA DEL LIBRO PRIMERO DE LOS FÍSICOS DE LOS PRINCIPIOS DE LAS COSAS NATURALES

Quaestio II: DE LOS PRINCIPIOS DE LAS COSAS NATURALES EN COMÚN

Articulus I: QUÉ SEA EL PRINCIPIO DE LA COSA NATURAL Y CÓMO SE DEFINA

Articulus II: SI LOS PRIMEROS PRINCIPIOS SEAN CONTRARIOS

Articulus III: SI LOS PRINCIPIOS NATURALES SEAN SOLO TRES

Quaestio III: DE LOS PRINCIPIOS EN PARTICULAR Y PRIMERO DE LA MATERIA PRIMA

Articulus I: SI SEA Y QUÉ SEA LA MATERIA PRIMA

Articulus II: SI LA MATERIA PRIMA DE SÍ ASÍ SEA PURA POTENCIA, QUE CAREZCA DE TODO ACTO FORMAL Y ENTITATIVO

Articulus III: SI LA MATERIA PUEDA EXISTIR SIN TODA FORMA, AL MENOS DE POTENCIA ABSOLUTA

Articulus IV: SE EXPLICAN LAS CONDICIONES PROPIAS DE LA MATERIA PRIMA

Quaestio IV: DE LA FORMA QUE ES PRINCIPIO DEL ENTE NATURAL

Articulus I: QUÉ SEA LA FORMA Y CÓMO SE CONTENGA EN LA POTENCIA DE LA MATERIA Y SE EDUZCA DE AQUELLA

Articulus II: CUÁLES FORMAS SE EDUZCAN DE LA POTENCIA DE LA MATERIA

Quaestio V: DE LA PRIVACIÓN

Articulus I: QUÉ SEA LA PRIVACIÓN, SEGÚN QUE ES PRINCIPIO DEL ENTE NATURAL

Articulus II: SI EN LA MATERIA HAYA SOLO UNA PRIVACIÓN O VARIAS

Quaestio VI: DEL TODO COMPUESTO SUBSTANCIAL

Articulus I: CUÁLES SEAN LAS PARTES SUBSTANCIALES QUE COMPONEN EL TODO

Articulus II: SI EL TODO SE DISTINGA DE LAS PARTES TOMADAS A LA VEZ

Articulus III: QUÉ SEA LA UNIÓN DE LAS PARTES EN EL TODO

Quaestio VII: DE LA SUBSISTENCIA Y DE LA EXISTENCIA

Articulus I: QUÉ SEA LA SUBSISTENCIA QUE CONVIENE AL COMPUESTO MISMO

Articulus II: CÓMO LAS ACCIONES CONVENGAN A LOS SUPUESTOS

Articulus III: SI LA SUBSISTENCIA EN LAS COSAS COMPUESTAS SEA ÚNICO TÉRMINO SIMPLE O COMPUESTO DE VARIAS SUBSISTENCIAS

Articulus IV: SI LA EXISTENCIA SE DISTINGA A PARTE REI DE LA ESENCIA O DEL COMPUESTO

Articulus V: SI ÚNICA EXISTENCIA BASTE A TODO EL COMPUESTO

Quaestio VIII: DE LOS TÉRMINOS DE LA MAGNITUD Y DE LA PARVEDAD

Articulus I: SE EXPLICAN LOS PRINCIPIOS Y PRESUPUESTOS DE ESTA CUESTIÓN

Articulus II: DE QUÉ PACTO SE TERMINEN LOS CUERPOS NATURALES SEGÚN LA MAGNITUD

Articulus III: SI SE DÉ TÉRMINO DE PARVEDAD INTRÍNSECO TANTO EN LOS ANIMADOS CUANTO EN LOS INANIMADOS

Liber II: ACERCA DEL LIBRO SEGUNDO DE LOS FÍSICOS DE LA NATURALEZA Y DE LAS CAUSAS

Quaestio IX: DE LA NATURALEZA, DEL ARTE Y DE LO VIOLENTO

Articulus I: SE EXPLICA LA DEFINICIÓN DE LA NATURALEZA

Articulus II: EN CUÁLES SE HALLE LA RAZÓN DE NATURALEZA

Articulus III: SI SEA LEGÍTIMA LA DIFERENCIA CONSTITUIDA ENTRE LOS NATURALES Y LOS ARTIFICIALES

Articulus IV: CÓMO LO VIOLENTO SE DISTINGA DE LO NATURAL

Quaestio X: DE LA CAUSA EN COMÚN

Articulus I: CUÁL SEA LA DEFINICIÓN DE LA CAUSA EN COMÚN Y CUÁLES LAS CONDICIONES DE LA CAUSA

Articulus II: DE CUÁNTUPLE SEA LA CAUSA

Articulus III: SI TODA CAUSA DEBA SER PRIOR, MÁS PERFECTA Y DISTINTA DE SU CAUSADO

Articulus IV: SI LAS CAUSAS RECÍPROCAMENTE SEAN CAUSAS

Articulus V: SI DE DOBLE CAUSA TOTAL PUEDA PENDER EL MISMO EFECTO, O DOS FORMAS INFORMAR LA MISMA MATERIA

Quaestio XI: DE LA CAUSA MATERIAL, FORMAL Y EJEMPLAR

Articulus I: QUÉ SEA LA CAUSA Y LA CAUSALIDAD MATERIAL

Articulus II: QUÉ SEA LA CAUSALIDAD DE LA FORMA Y SU EFECTO

Articulus III: A QUÉ GÉNERO DE CAUSA SE REDUCE LA IDEA O EL EJEMPLAR

Quaestio XII: DE LA CAUSA EFICIENTE

Articulus I: QUÉ SEA LA CAUSA EFICIENTE Y DE CUÁNTUPLE

La causa eficiente brevísimamente definida está por el Filósofo in hoc 2. libro cap. 3. textu 29. y 1. de Generat. textu 14.: «El eficiente es aquello de donde el primer principio es de la mutación y de la quietud», lo cual con otras palabras suele decirse: «Es aquello de donde empieza el movimiento». Y otros más extensamente: «Es principio extrínseco per se, del que primero profluye el movimiento». Por «principio» conviene con las restantes causas y con la privación. Por «extrínseco» difiere de la materia y de la forma y conviene con la privación y el fin. Por «per se» difiere de la privación, que solo es principio por accidente. Por «profluye» difiere del fin, que solo por intención y metáfora obra, no por proflujo y ejecución.

Para que, empero, veamos todas estas incluirse en la definición de Aristóteles traditada, solo importa entender sus partículas formal y con precisión. Etenim la causa material y la formal no pueden ser primer principio de la mutación, por esto de que causan requiriendo unión o mediando unión. Las que, empero, unidas causan, suponen causa prior que une y por tanto que inmuta, porque toda unión en alguna mutación se funda, y así la materia y la forma no pueden ser primer principio de la mutación, si en verdad deben estar mutadas para que causen como conjugadas.

Por esto, empero, de que se dice «principio», si precisamente se entiende, se distingue del fin, porque el fin no es puramente principio, sino también término, ni similarmente es principio de la mutación bajo formalidad de mutación, sino de la intención de aquella, y así no es principio de la mutación como ejecutada, que propiamente mutación es; ante la ejecución, en efecto, se intenta la mutación, no es mutación. Por último, la privación se excluye por aquella partícula «primer» y por aquella partícula «de donde»; aunque, en efecto, la privación sea principio, no empero es primero, porque la negación supone afirmación y sujeto en el que está. De donde la materia es prior que la privación, el eficiente empero también es prior que la materia en su género en el causar, no solo porque el eficiente por creación causa la materia, sino también porque el eficiente por generación efectúa la forma, que causa el ser formal en la materia y la determina. Similarmente «de donde» dice origen a quo; la privación empero no dice origen, sino derelicción del término a quo, ni es algo, y así de aquella no empieza la mutación.

De la cual explicación se resuelven varias que CONTRA ESTA DEFINICIÓN suelen aducirse.

Primero, en efecto, se objeta, porque esta definición coincide con la definición de la naturaleza; se dice, en efecto, la naturaleza primer principio del movimiento y de la quietud etc. Donde «primer principio» se aplica no solo al eficiente, sino también a la materia y a la forma y a los otros principios del ente natural. En esta, empero, definición lo mismo se aplica a la causa eficiente, como se dice «primer principio de donde es la mutación y la quietud». Ergo inconvenientemente aquí o allí se pone «primer principio».

Segundo, cuando se dice primer principio, o se toma primero absolutamente y simpliciter o en determinado género. Si primero, no conviene la definición al eficiente, sino al fin, que es primero entre todas las causas, o al menos no a todo eficiente, sino solo a la primera causa, porque aquella es el primer principio simpliciter de donde empieza el movimiento, de la causa empero segunda no empieza sino de la subordinación a la primera. Y dado que convenga también a la causa segunda, no conviene sino a la causa principal, porque el instrumento no tiene en sí principio de donde empiece el movimiento, porque no tiene en sí virtud al efecto principal, sino que acepta de la causa superior.

Y tercero, porque esta definición no conviene a toda causa eficiente. Pues a la causa que crea no conviene, que máximamente es eficiente, y con todo no es principio de mutación, porque la creación no es mutación, como carezca de sujeto, como enseña S. Tomás 1. p. q. 45. art. 2.

Al primero se responde que la naturaleza se dice primer principio del movimiento, no absolutamente, sino de aquel en el que está; y así es primer principio intrínseco. En cambio la causa eficiente es primer principio incluso extrínseco de la mutación. De donde no coincide su definición con la definición de la naturaleza.

Al segundo se responde que se toma «primero» respectivamente a los otros géneros de causas y respectivamente a la mutación según que la mutación está ejecutada, no según que intentada. Y así el primer género de causa en la ejecución es el eficiente, el cual con todo supone la causa final, que es causa en la intención. A aquello que se añade de la causa primera y segunda se responde que también la causa segunda es primer principio del movimiento en el género del eficiente, pero no en todo orden del eficiente, esto es, si se compara el género del eficiente a los otros géneros de causas, el primer género es el eficiente, pero con todo intra el eficiente mismo se dan diversos órdenes, y la causa segunda no es del primer orden, aunque sea del primer género. Similarmente decimos del instrumento, que es primer principio del movimiento ministerialmente, no principalmente, lo cual es ser primero secundum quid y reductivamente, porque así es causa.

Al tercero se responde que el Filósofo puso el nombre de mutación porque solamente hablaba del eficiente que supone materia; era, en efecto, apud los antiguos la creación de la nada del todo ignota por aquel axioma: De la nada nada se hace. Si con todo se extienda la definición a la causa que crea, importa también extender el nombre de mutación a la mutación metafísica o del modo de significar, que se salva en esto precisamente de que se haga tránsito del no ser al ser. La mutación, empero, física es del no ser al ser en algún sujeto. Y esta mutación se niega a la creación, la primera empero no se niega, sino que se asevera por D. Tomás cit. loco 1. partis.

Acerca de la división de la causa eficiente: Primero se divide la causa eficiente en causa per se y por accidente, de la cual división trataremos in quaest. de la subordinación de las causas, q. 25. La causa per se se divide en principal e instrumental, de la cual trataremos ibidem q. 26. La causa principal varias divisiones tiene. Se divide, en efecto, en causa primera y segunda, universal y particular, esencialmente subordinada y accidentalmente subordinada, equívoca y unívoca, total y parcial, libre y necesaria, física y moral. De las cuales divisiones algunas atingiremos en las disputas de la subordinación de las causas, de la universal y de la particular, de la primera y de la segunda. De la parcial y de la total bastante tratamos supra tratando si pueda doble causa total a la vez concurrir al mismo efecto. De la equívoca y de la unívoca algo atingiremos in art. sig., donde también trataremos del eficiente ut quod y ut quo. Y no traditamos en lo presente definiciones de todas estas causas, porque no podemos explicarlas sino que se traten las dificultades que acerca de aquellas versan.

Ha de advertirse con todo que varias de estas divisiones no convienen especialmente a la causa eficiente. Pues la causa per se y por accidente, universal y particular, equívoca y unívoca, total y parcial también en el fin y en las otras causas pueden hallarse. Propiamente, empero, a la causa eficiente parece pertenecer la razón de principal e instrumental, por esto de que a sola la eficiente pertenece obrar por comunicación de virtud, y por eso puede mover el instrumento. Similarmente la causa moral a la eficiente pertenece, y a aquella la reduce Aristóteles in cap. 3. huius libri tratando de la causa eficiente, aunque la moción metafórica del fin también a algunos moral parezca, de lo cual infra q. 13. Por lo cual D. Tomás in hoc 2. Phys. lect. 5. todas las divisiones de la causa eficiente reduce a cuatro: «Cuádruple», dice, «es la causa eficiente, a saber que perfecciona, que prepara, que ayuda y que aconseja. La que perfecciona es la que da el complemento al movimiento o a la mutación, como la que introduce la forma substancial en la generación. La que prepara o dispone es la que apta la materia al último complemento. La que ayuda, la que no opera al fin propio, sino al fin de otro. La que aconseja empero en aquellas que obran de propósito es la que da al agente la forma por la que obra; pues el agente de propósito obra por la ciencia que el que aconseja le tradita». Haec D. Thomas, donde también explica la causa moral en el que aconseja, la principal empero y la instrumental en las restantes.

Articulus II: SI EN LAS CAUSAS CRIADAS EL PRINCIPIO DE EFECTUAR UT QUO SEA ACCIDENTE

Articulus III: SI EL ACCIDENTE NECESITE DE PECULIAR INFLUJO DE LA SUBSTANCIA PARA OPERAR

Articulus IV: CUÁL SEA LA CAUSALIDAD DEL EFICIENTE

Appendix I: De la dimanación.

Quaestio XIII: DEL FIN

Articulus I: SI LA APREHENSIÓN DEL FIN SEA RAZÓN DE CAUSAR O SOLO CONDICIÓN

Articulus II: CUÁL SEA LA CAUSALIDAD DEL FIN

Articulus III: A QUÉ OBJETOS SE EXTIENDA LA CAUSALIDAD DEL FIN, SI SOLO A LOS MEDIOS O TAMBIÉN AL AMOR MISMO DEL FIN

Quaestio XIV: DEL MOVIMIENTO Y DE LA ACCIÓN

Articulus I: SE EXPLICA LA DEFINICIÓN DEL MOVIMIENTO Y SUS CONSTITUTIVOS ESENCIALES

Articulus II: SI EL MOVIMIENTO SE DISTINGA DE LA ACCIÓN Y DE LA PASIÓN, DEL TÉRMINO A QUO Y AD QUEM

Articulus III: QUÉ SEA LA ACCIÓN Y DE CUÁNTUPLE, Y QUÉ SEA SU TÉRMINO FORMAL

Articulus IV: SI LA ACCIÓN TRANSEÚNTE SUBJETIVAMENTE ESTÉ EN EL AGENTE

Quaestio XV: DEL INFINITO

Articulus I: QUÉ SEA EL INFINITO, Y EN QUÉ ESTÉ EL PUNTO DE LA DIFICULTAD

Articulus II: SI IMPLIQUE DARSE EL INFINITO EN ACTO SEGÚN LA CANTIDAD O LA INTENSIÓN

Articulus III: SE DESPACHAN LAS DIFICULTADES Y ARGUMENTOS CONTRA NUESTRA SENTENCIA

Liber III: ACERCA DEL LIBRO CUARTO DE LOS FÍSICOS DEL LUGAR, DEL VACÍO Y DEL TIEMPO

Quaestio XVI: DEL LUGAR Y DEL UBI

Articulus I: QUÉ SEA EL LUGAR EXTRÍNSECO Y SU INMOVILIDAD

Articulus II: QUÉ SEA EL UBI O LUGAR INTRÍNSECO

Articulus III: SI A TODOS LOS CUERPOS CONVENGA ESTAR EN LUGAR Y TENER UBI

Articulus IV: SI DOS CUERPOS PUEDAN PENETRARSE EN EL MISMO LUGAR POR VIRTUD DIVINA

Articulus V: SI IMPLIQUE QUE UN CUERPO ESTÉ EN VARIOS LUGARES CIRCUNSCRIPTIVAMENTE

Quaestio XVII: DEL VACÍO

Articulus I: SI EL VACÍO NATURALMENTE SEA DABLE

Articulus II: SI EL CUERPO EN EL VACÍO PUEDA MOVERSE

Quaestio XVIII: DEL TIEMPO

Articulus I: SI EL TIEMPO SEA ALGO REAL EN EL GÉNERO DE MEDIDA DE LA DURACIÓN

Articulus II: SI LA EXISTENCIA REAL DEL TIEMPO SOLO SE HALLE EN EL INSTANTE O TAMBIÉN EN LAS DEMÁS PARTES

Articulus III: CUÁL SEA EL SUJETO INTRÍNSECO Y EXTRÍNSECO DEL TIEMPO

Liber IV: ACERCA DEL LIBRO QUINTO DE LOS FÍSICOS DE LA DISTINCIÓN, UNIDAD Y CONTRARIEDAD DEL MOVIMIENTO

Quaestio XIX: DE LA UNIDAD Y CONTRARIEDAD DEL MOVIMIENTO

Articulus I: SI LOS GÉNEROS DEL MOVIMIENTO SE TOMEN SEGÚN LOS DIVERSOS PREDICAMENTOS A LOS QUE HAY MOVIMIENTO

Articulus II: A QUÉ PREDICAMENTOS NO SE DÉ MOVIMIENTO PER SE

Articulus III: A QUÉ PREDICAMENTOS SE DÉ MOVIMIENTO PER SE

Articulus IV: DE DÓNDE SE TOME LA UNIDAD NUMÉRICA DEL MOVIMIENTO

Articulus V: CUÁL SEA LA CONTRARIEDAD EN LOS MOVIMIENTOS Y DE DÓNDE SE TOME

Liber V: ACERCA DEL LIBRO SEXTO DE LOS FÍSICOS DE LA DIVISIÓN DEL MOVIMIENTO Y DEL CONTINUO POR PARTES

Quaestio XX: DE LAS PARTES Y DE LOS INDIVISIBLES DEL CONTINUO

Articulus I: QUÉ SEAN LAS PARTES PROPORCIONALES Y LOS INDIVISIBLES

Articulus II: SI LOS INDIVISIBLES Y LAS PARTES PROPORCIONALES SEAN EN ACTO INFINITOS EN EL CONTINUO

Articulus III: SI EL CONTINUO SE COMPONGA DE SOLOS INDIVISIBLES

Quaestio XXI: DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN DE LAS COSAS

Articulus I: SE EXPLICAN LAS REGLAS DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN EN LAS PERMANENTES

Articulus II: REGLAS DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN EN LAS SUCESIVAS Y EN LAS INSTANTÁNEAS Y EN LA QUIETUD

Liber VI: ACERCA DEL LIBRO SÉPTIMO DE LOS FÍSICOS DE LA COMPARACIÓN DE LOS MOVENTES Y DE LOS MÓVILES

Quaestio XXII: DE LAS CONDICIONES REQUERIDAS PARA MOVER

Articulus I: SI TODO LO QUE SE MUEVE, POR OTRO SE MUEVE

Articulus II: SI SE REQUIERA APROXIMACIÓN DEL MOVENTE AL MÓVIL PARA QUE OPERE

Liber VII: ACERCA DEL LIBRO OCTAVO DE LOS FÍSICOS DE LA ETERNIDAD DEL MOVIMIENTO Y DE SU REDUCCIÓN AL PRIMER MOTOR

Quaestio XXIII: DEL MOVIMIENTO DE LAS COSAS NATURALES Y DE LOS PROYECTADOS

Articulus I: SI LOS GRAVES Y LEVES SE MUEVAN POR SÍ O POR PRINCIPIO EXTRÍNSECO

Articulus II: CON QUÉ FUERZA SE MUEVAN LOS PROYECTADOS

Quaestio XXIV: DE LA ETERNIDAD DEL MOVIMIENTO Y DE SU PRIMER MOTOR

Articulus I: SI LAS COSAS PERMANENTES PUDIERON SER DESDE LA ETERNIDAD

Articulus II: SI REPUGNE QUE LAS COSAS SUCESIVAS HAYAN SIDO DESDE LA ETERNIDAD

Articulus III: QUÉ DEMUESTRE EL FILÓSOFO DE DIOS POR FUERZA DEL MOVIMIENTO

Quaestio XXV: DE LA SUBORDINACIÓN DE LA CAUSA SEGUNDA A LA PRIMERA

Articulus I: QUÉ SEA EL CONCURSO SIMULTÁNEO, Y CÓMO SE DISTINGA DEL CONCURSO DE LA CAUSA PRIMERA

Articulus II: SI SE DÉ CONCURSO REAL Y FÍSICO PREVIO EN LA CAUSA QUE LA DETERMINA A CAUSAR

Articulus III: SE RESUELVEN LAS DIFICULTADES ACERCA DE LO PREMISSO

Articulus IV: SI LA CAUSA POR ACCIDENTE, COMO EL CASO Y LA FORTUNA, SE HALLE EN LA SUBORDINACIÓN DE LAS CAUSAS

Quaestio XXVI: DE LOS INSTRUMENTOS

Articulus I: CUÁL SEA LA PROPIA DIFERENCIA DE LA CAUSA INSTRUMENTAL DE LA PRINCIPAL

Articulus II: SI EN TODO INSTRUMENTO SE REQUIERA ALGUNA PROPIA OPERACIÓN AL EFECTO DEL AGENTE PRINCIPAL

↑ Top of work