Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Philosophiae Naturalis

John of St. Thomas (1589–1644)

Prima pars philosophiae naturalis (de ente mobili in communi) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus II-I, pars prima.


Preface I: Lectoribus

Preface II: Proemium

Preface III: Ordo Primae Partis Philosophiae

Quaestio I: De scientia philosophiae et ordine cognoscendi

Articulus I: UTRUM ENS MOBILE SIT OBIECTUM FORMALE PHILOSOPHIAE

Articulus II: SI LA FILOSOFÍA SEA DE UNA ESPECIE ÁTOMA EN RAZÓN DE CIENCIA

Articulus III: SI LO MÁS UNIVERSAL, Y POR TANTO EL ENTE MISMO COMO TAL, SEA LO PRIMERO CONOCIDO POR NUESTRO INTELECTO

Liber I: ACERCA DEL LIBRO PRIMERO DE LOS FÍSICOS DE LOS PRINCIPIOS DE LAS COSAS NATURALES

Quaestio II: DE LOS PRINCIPIOS DE LAS COSAS NATURALES EN COMÚN

Articulus I: QUÉ SEA EL PRINCIPIO DE LA COSA NATURAL Y CÓMO SE DEFINA

Articulus II: SI LOS PRIMEROS PRINCIPIOS SEAN CONTRARIOS

Articulus III: SI LOS PRINCIPIOS NATURALES SEAN SOLO TRES

Quaestio III: DE LOS PRINCIPIOS EN PARTICULAR Y PRIMERO DE LA MATERIA PRIMA

Articulus I: SI SEA Y QUÉ SEA LA MATERIA PRIMA

Articulus II: SI LA MATERIA PRIMA DE SÍ ASÍ SEA PURA POTENCIA, QUE CAREZCA DE TODO ACTO FORMAL Y ENTITATIVO

Articulus III: SI LA MATERIA PUEDA EXISTIR SIN TODA FORMA, AL MENOS DE POTENCIA ABSOLUTA

Articulus IV: SE EXPLICAN LAS CONDICIONES PROPIAS DE LA MATERIA PRIMA

Quaestio IV: DE LA FORMA QUE ES PRINCIPIO DEL ENTE NATURAL

Articulus I: QUÉ SEA LA FORMA Y CÓMO SE CONTENGA EN LA POTENCIA DE LA MATERIA Y SE EDUZCA DE AQUELLA

Articulus II: CUÁLES FORMAS SE EDUZCAN DE LA POTENCIA DE LA MATERIA

Quaestio V: DE LA PRIVACIÓN

Articulus I: QUÉ SEA LA PRIVACIÓN, SEGÚN QUE ES PRINCIPIO DEL ENTE NATURAL

Articulus II: SI EN LA MATERIA HAYA SOLO UNA PRIVACIÓN O VARIAS

Quaestio VI: DEL TODO COMPUESTO SUBSTANCIAL

Articulus I: CUÁLES SEAN LAS PARTES SUBSTANCIALES QUE COMPONEN EL TODO

Articulus II: SI EL TODO SE DISTINGA DE LAS PARTES TOMADAS A LA VEZ

Articulus III: QUÉ SEA LA UNIÓN DE LAS PARTES EN EL TODO

Quaestio VII: DE LA SUBSISTENCIA Y DE LA EXISTENCIA

Articulus I: QUÉ SEA LA SUBSISTENCIA QUE CONVIENE AL COMPUESTO MISMO

Articulus II: CÓMO LAS ACCIONES CONVENGAN A LOS SUPUESTOS

Articulus III: SI LA SUBSISTENCIA EN LAS COSAS COMPUESTAS SEA ÚNICO TÉRMINO SIMPLE O COMPUESTO DE VARIAS SUBSISTENCIAS

Articulus IV: SI LA EXISTENCIA SE DISTINGA A PARTE REI DE LA ESENCIA O DEL COMPUESTO

Articulus V: SI ÚNICA EXISTENCIA BASTE A TODO EL COMPUESTO

Quaestio VIII: DE LOS TÉRMINOS DE LA MAGNITUD Y DE LA PARVEDAD

Articulus I: SE EXPLICAN LOS PRINCIPIOS Y PRESUPUESTOS DE ESTA CUESTIÓN

Articulus II: DE QUÉ PACTO SE TERMINEN LOS CUERPOS NATURALES SEGÚN LA MAGNITUD

Articulus III: SI SE DÉ TÉRMINO DE PARVEDAD INTRÍNSECO TANTO EN LOS ANIMADOS CUANTO EN LOS INANIMADOS

Liber II: ACERCA DEL LIBRO SEGUNDO DE LOS FÍSICOS DE LA NATURALEZA Y DE LAS CAUSAS

Quaestio IX: DE LA NATURALEZA, DEL ARTE Y DE LO VIOLENTO

Articulus I: SE EXPLICA LA DEFINICIÓN DE LA NATURALEZA

Articulus II: EN CUÁLES SE HALLE LA RAZÓN DE NATURALEZA

Articulus III: SI SEA LEGÍTIMA LA DIFERENCIA CONSTITUIDA ENTRE LOS NATURALES Y LOS ARTIFICIALES

Acerca de lo artificial dos brevemente han de explicarse: Primero cuanto al principio del movimiento, si a saber las formas artificiales puedan ser principio per se del movimiento de aquello en lo que está. Segundo, si pueda por el arte producirse alguna forma natural.

Acerca del primero la vulgar dificultad es de aquellos artefactos que se ordenan al movimiento. Vemos, en efecto, que el cuerpo redondo más velozmente se mueve que el plano o el cuadrado, vemos moverse con ruedas el carro, no sin aquellas, y las máquinas artificiosamente dispuestas con impulso más veloz llevarse que sin artificio. Por último algunas artes solo se ordenan al movimiento de aquello en lo que están, como el arte de saltar, de citarizar y similares solo se ordenan al movimiento del saltante mismo y del citarizante etc.

Acerca del segundo parece que el arte hace alguna vez obras de la naturaleza, como la sanidad, que es algo natural, se hace por el médico, la doctrina por el maestro, la figura redonda o recta o la colocación diversa de los cuerpos por el artífice, y poder por el demonio o por el ángel hacerse verdaderos serpientes, y así haber sido hechos por los magos de Faraón piensa Agustín 3. de Trinit. cap. 8., y el oro poder hacerse por el arte química S. Tomás insinúa 2. 2. q. 77. art. 2. ad 1., y al menos por el ángel poder hacerse nadie negará, y varias otras admirables hacerse por el arte varios autores refieren.

A LO PRIMERO SE RESPONDE que la forma del arte de ningún modo puede ser principio per se del movimiento de aquello en lo que está.

En esto, en efecto, máximamente diferencian el arte y la naturaleza, como tradita Aristóteles in hoc 2. Phys. y D. Tomás ibi lect. 1., y lect. 14. in fine dice en ningún otro diferenciar la naturaleza del arte sino porque la naturaleza es principio intrínseco y el arte extrínseco. Y lo mismo afirma in 12. Metaph. lect. 3.

LA RAZÓN ES que tanto el principio del arte cuanto la forma producida por aquel son principio extrínseco del movimiento. El arte, en efecto, está en el intelecto, el intelecto empero no mueve natural e intrínsecamente, sino dirigiendo e imperando, que es movimiento extrínseco a la cosa misma imperada y dirigida. De parte, empero, de la forma producida por el arte consta que aquella es principio extrínseco del movimiento, porque como esté impresa de la dirección del intelecto por el arte, no puede ex vi de tal principio tener razón intrínseca de naturaleza y de principio del movimiento, por esto de que el intelecto no es factivo de la naturaleza por idea y arte, sino el intelecto divino. Que si aplicando por el arte las cosas naturales, esto es las activas a las pasivas, resulta alguna forma natural, aquello no es ex vi del arte que aplica, sino ex vi de la naturaleza aplicada, como al punto diremos.

A la razón, empero, opuesta se responde que la figura redonda o cualquier otro artificial no influye como principio intrínseco en la substancia del movimiento, sino en algún modo o aplicación al movimiento. La figura, en efecto, redonda quita algunos impedimentos que en la figura cuadrada están para la velocidad del movimiento; lo redondo, en efecto, tiene partes más unidas y consecuentemente mejor dispuestas a scindir el aire que lo cuadrado, no empero da principio intrínseco de tal movimiento, que es la gravedad, sino alguna condición o modo requerido en las partes móviles para que más fácilmente se mueva. Y similarmente por las máquinas artificiosamente dispuestas más fuerte o más veloz movimiento se hace, no porque se añada por el arte mayor principio intrínseco de aquel movimiento, sino porque así se comprimen o se unen o se disponen las partes para que de más veloz modo el movimiento se haga, puesto tal modo o aplicación de las partes. A aquello que se dice del arte de saltar se responde que aquel arte no prebe principio del movimiento cuanto a la substancia de aquel, el movimiento, en efecto, aquel es vital, y así se hace del principio de la vida, sino cuanto al modo, como que con tal número u orden se haga o de tal modo se apliquen los activos, como el médico que aplica algunos a la sanación de modo artificioso.

A LA SEGUNDA DIFICULTAD se responde que la sentencia de D. Tomás consiste en dos: PRIMERO, que el arte no puede hacer con virtud propia forma natural substancial, sino solo forma accidental, con virtud con todo de los agentes naturales aplicados por el arte puede la forma substancial hacerse. LO SEGUNDO ES que las formas que propiamente induce el arte en la materia exterior solo son figura o composición u orden de los cuerpos.

LO PRIMERO es patente in 3. p. q. 66. art. 4. y q. 75. art. 6. ad 1., donde enseña que las formas artificiales son accidentes, puede con todo el arte aplicando las virtudes de los cuerpos naturales producir formas substanciales, no con virtud propia, sino con virtud natural aplicada por sí. De donde el arte solo allí hace la aplicación, no el efecto natural, como cuando por el arte se hacen ranas o serpientes, o también por decocción del arte se hace el pan y otros alimentos.

Y la razón es que el arte no tiene en sí principio formal a efectuar tales formas. El arte, en efecto, se nite de la virtud y de la dirección del intelecto, el intelecto empero no puede con inmutación formal inmutar la materia corporal. Las formas, en efecto, substanciales no efluen de las substancias inmateriales, como algunos antiguos pusieron, sino que de los agentes naturales las formas se educen de la potencia de la materia, se causa, en efecto, cada uno de su similar, como ampliamente prueba D. Tomás 1. p. q. 110. art. 2. Como, ergo, del arte solo se haga la aplicación de tales agentes naturales dirigida por la razón, y consta que la aplicación no es principio de efectuar la forma, sino condición, consecuentemente si alguna forma natural se hace del arte, solo se hace en vis de los agentes naturales que antea no operaban aquellos efectos naturalmente, porque no estaban naturalmente así aplicados.

LO SEGUNDO DICHO pone D. Tomás 2. 2. q. 96. art. 2. ad 2. y opusc. 34. in fine, donde dice que las formas de los artificiales, «como nada otro sean que composición, orden y figura», ut dicitur in 1. Phys., no pueden tener virtud natural a obrar.

Y la razón es que acerca de la materia exterior el arte nada opera sino con movimiento local o precisamente aplicando los activos a los pasivos. El movimiento, empero, local o hace división en la cantidad o copulación. Si división, resulta diversa figura de la diversa división o terminación de la cantidad; si copulación, resulta el orden o la composición o la situación de los cuerpos. Si, empero, el arte no solo hace división o copulación en la cantidad, sino que también aplica los activos a los pasivos, resulta por cierto alteración hecha por las cualidades activas y alguna vez también generación substancial no por virtud del arte, que solo dirige la aplicación, sino por virtud de los activos que se aplican.

Que si inquieras: En aquella figura o situación hecha por el arte qué es artificial, como la figura misma y el sitio algo natural sean, se responde que tales figuras se dicen artificiales con denominación tomada del modo por el que se producen, a saber de la ordenación del arte; la misma, en efecto, figura si se produjera de virtud natural sin dirección artificiosa se diría forma natural. Aquella, ergo, figura entitativamente es algo natural, pero ordinativamente es algo artificial, en cuanto de la dirección del arte se hace. Si, empero, el arte que aplica los activos a los pasivos y con virtud de aquellos operando pueda producir cualesquiera verdaderas formas naturales, v. g. verdadero oro, verdaderos serpientes y similares, es supervacuo inquirir. Consta, en efecto, que si aquellas producen, no con virtud propia del arte producen, como se ha dicho. Pero con todo puede advertirse la diferencia puesta por D. Tomás in 2. dist. 7. q. 3. art. 1. ad 5., donde dice «que el arte no puede conferir la forma substancial, lo cual con todo puede por virtud del agente natural, ut patet in hoc, que por el arte se induce la forma del fuego en las maderas. Pero algunas formas substanciales hay que de ningún modo puede el arte inducir, porque los propios activos y pasivos hallarse no pueden, pero en estos puede algo similar hacer, como los alquimistas hacen algo similar al oro cuanto a los accidentes exteriores, pero con todo no hacen verdadero oro, porque la forma substancial del oro no es por el calor del fuego del que usan los alquimistas». Lo mismo enseña q. 6. de Potentia art. 1. ad 18., ni lo opuesto dijo 2. 2. q. 77. supra cit.; solo, en efecto, bajo condición dice que si por alquimia se hiciera verdadero oro, no sería ilícito venderlo por verdadero, porque nada prohíbe que el arte use de algunas causas naturales a producir verdaderos y naturales efectos. Que, empero, así de hecho se haga por el arte, allí no dice. Por lo cual toda la razón por la que no puede el arte algunos efectos naturales hacer es porque no puede hallar los propios activos y pasivos y convenientemente aplicar, los cuales con todo el ángel o el demonio, que todas las naturales perfectísimamente conoce, mucho mejor hallar y aplicar puede y por eso efectos admirables alguna vez hace.

Articulus IV: CÓMO LO VIOLENTO SE DISTINGA DE LO NATURAL

Quaestio X: DE LA CAUSA EN COMÚN

Articulus I: CUÁL SEA LA DEFINICIÓN DE LA CAUSA EN COMÚN Y CUÁLES LAS CONDICIONES DE LA CAUSA

Articulus II: DE CUÁNTUPLE SEA LA CAUSA

Articulus III: SI TODA CAUSA DEBA SER PRIOR, MÁS PERFECTA Y DISTINTA DE SU CAUSADO

Articulus IV: SI LAS CAUSAS RECÍPROCAMENTE SEAN CAUSAS

Articulus V: SI DE DOBLE CAUSA TOTAL PUEDA PENDER EL MISMO EFECTO, O DOS FORMAS INFORMAR LA MISMA MATERIA

Quaestio XI: DE LA CAUSA MATERIAL, FORMAL Y EJEMPLAR

Articulus I: QUÉ SEA LA CAUSA Y LA CAUSALIDAD MATERIAL

Articulus II: QUÉ SEA LA CAUSALIDAD DE LA FORMA Y SU EFECTO

Articulus III: A QUÉ GÉNERO DE CAUSA SE REDUCE LA IDEA O EL EJEMPLAR

Quaestio XII: DE LA CAUSA EFICIENTE

Articulus I: QUÉ SEA LA CAUSA EFICIENTE Y DE CUÁNTUPLE

Articulus II: SI EN LAS CAUSAS CRIADAS EL PRINCIPIO DE EFECTUAR UT QUO SEA ACCIDENTE

Articulus III: SI EL ACCIDENTE NECESITE DE PECULIAR INFLUJO DE LA SUBSTANCIA PARA OPERAR

Articulus IV: CUÁL SEA LA CAUSALIDAD DEL EFICIENTE

Appendix I: De la dimanación.

Quaestio XIII: DEL FIN

Articulus I: SI LA APREHENSIÓN DEL FIN SEA RAZÓN DE CAUSAR O SOLO CONDICIÓN

Articulus II: CUÁL SEA LA CAUSALIDAD DEL FIN

Articulus III: A QUÉ OBJETOS SE EXTIENDA LA CAUSALIDAD DEL FIN, SI SOLO A LOS MEDIOS O TAMBIÉN AL AMOR MISMO DEL FIN

Quaestio XIV: DEL MOVIMIENTO Y DE LA ACCIÓN

Articulus I: SE EXPLICA LA DEFINICIÓN DEL MOVIMIENTO Y SUS CONSTITUTIVOS ESENCIALES

Articulus II: SI EL MOVIMIENTO SE DISTINGA DE LA ACCIÓN Y DE LA PASIÓN, DEL TÉRMINO A QUO Y AD QUEM

Articulus III: QUÉ SEA LA ACCIÓN Y DE CUÁNTUPLE, Y QUÉ SEA SU TÉRMINO FORMAL

Articulus IV: SI LA ACCIÓN TRANSEÚNTE SUBJETIVAMENTE ESTÉ EN EL AGENTE

Quaestio XV: DEL INFINITO

Articulus I: QUÉ SEA EL INFINITO, Y EN QUÉ ESTÉ EL PUNTO DE LA DIFICULTAD

Articulus II: SI IMPLIQUE DARSE EL INFINITO EN ACTO SEGÚN LA CANTIDAD O LA INTENSIÓN

Articulus III: SE DESPACHAN LAS DIFICULTADES Y ARGUMENTOS CONTRA NUESTRA SENTENCIA

Liber III: ACERCA DEL LIBRO CUARTO DE LOS FÍSICOS DEL LUGAR, DEL VACÍO Y DEL TIEMPO

Quaestio XVI: DEL LUGAR Y DEL UBI

Articulus I: QUÉ SEA EL LUGAR EXTRÍNSECO Y SU INMOVILIDAD

Articulus II: QUÉ SEA EL UBI O LUGAR INTRÍNSECO

Articulus III: SI A TODOS LOS CUERPOS CONVENGA ESTAR EN LUGAR Y TENER UBI

Articulus IV: SI DOS CUERPOS PUEDAN PENETRARSE EN EL MISMO LUGAR POR VIRTUD DIVINA

Articulus V: SI IMPLIQUE QUE UN CUERPO ESTÉ EN VARIOS LUGARES CIRCUNSCRIPTIVAMENTE

Quaestio XVII: DEL VACÍO

Articulus I: SI EL VACÍO NATURALMENTE SEA DABLE

Articulus II: SI EL CUERPO EN EL VACÍO PUEDA MOVERSE

Quaestio XVIII: DEL TIEMPO

Articulus I: SI EL TIEMPO SEA ALGO REAL EN EL GÉNERO DE MEDIDA DE LA DURACIÓN

Articulus II: SI LA EXISTENCIA REAL DEL TIEMPO SOLO SE HALLE EN EL INSTANTE O TAMBIÉN EN LAS DEMÁS PARTES

Articulus III: CUÁL SEA EL SUJETO INTRÍNSECO Y EXTRÍNSECO DEL TIEMPO

Liber IV: ACERCA DEL LIBRO QUINTO DE LOS FÍSICOS DE LA DISTINCIÓN, UNIDAD Y CONTRARIEDAD DEL MOVIMIENTO

Quaestio XIX: DE LA UNIDAD Y CONTRARIEDAD DEL MOVIMIENTO

Articulus I: SI LOS GÉNEROS DEL MOVIMIENTO SE TOMEN SEGÚN LOS DIVERSOS PREDICAMENTOS A LOS QUE HAY MOVIMIENTO

Articulus II: A QUÉ PREDICAMENTOS NO SE DÉ MOVIMIENTO PER SE

Articulus III: A QUÉ PREDICAMENTOS SE DÉ MOVIMIENTO PER SE

Articulus IV: DE DÓNDE SE TOME LA UNIDAD NUMÉRICA DEL MOVIMIENTO

Articulus V: CUÁL SEA LA CONTRARIEDAD EN LOS MOVIMIENTOS Y DE DÓNDE SE TOME

Liber V: ACERCA DEL LIBRO SEXTO DE LOS FÍSICOS DE LA DIVISIÓN DEL MOVIMIENTO Y DEL CONTINUO POR PARTES

Quaestio XX: DE LAS PARTES Y DE LOS INDIVISIBLES DEL CONTINUO

Articulus I: QUÉ SEAN LAS PARTES PROPORCIONALES Y LOS INDIVISIBLES

Articulus II: SI LOS INDIVISIBLES Y LAS PARTES PROPORCIONALES SEAN EN ACTO INFINITOS EN EL CONTINUO

Articulus III: SI EL CONTINUO SE COMPONGA DE SOLOS INDIVISIBLES

Quaestio XXI: DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN DE LAS COSAS

Articulus I: SE EXPLICAN LAS REGLAS DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN EN LAS PERMANENTES

Articulus II: REGLAS DE LA INCEPCIÓN Y DESICIÓN EN LAS SUCESIVAS Y EN LAS INSTANTÁNEAS Y EN LA QUIETUD

Liber VI: ACERCA DEL LIBRO SÉPTIMO DE LOS FÍSICOS DE LA COMPARACIÓN DE LOS MOVENTES Y DE LOS MÓVILES

Quaestio XXII: DE LAS CONDICIONES REQUERIDAS PARA MOVER

Articulus I: SI TODO LO QUE SE MUEVE, POR OTRO SE MUEVE

Articulus II: SI SE REQUIERA APROXIMACIÓN DEL MOVENTE AL MÓVIL PARA QUE OPERE

Liber VII: ACERCA DEL LIBRO OCTAVO DE LOS FÍSICOS DE LA ETERNIDAD DEL MOVIMIENTO Y DE SU REDUCCIÓN AL PRIMER MOTOR

Quaestio XXIII: DEL MOVIMIENTO DE LAS COSAS NATURALES Y DE LOS PROYECTADOS

Articulus I: SI LOS GRAVES Y LEVES SE MUEVAN POR SÍ O POR PRINCIPIO EXTRÍNSECO

Articulus II: CON QUÉ FUERZA SE MUEVAN LOS PROYECTADOS

Quaestio XXIV: DE LA ETERNIDAD DEL MOVIMIENTO Y DE SU PRIMER MOTOR

Articulus I: SI LAS COSAS PERMANENTES PUDIERON SER DESDE LA ETERNIDAD

Articulus II: SI REPUGNE QUE LAS COSAS SUCESIVAS HAYAN SIDO DESDE LA ETERNIDAD

Articulus III: QUÉ DEMUESTRE EL FILÓSOFO DE DIOS POR FUERZA DEL MOVIMIENTO

Quaestio XXV: DE LA SUBORDINACIÓN DE LA CAUSA SEGUNDA A LA PRIMERA

Articulus I: QUÉ SEA EL CONCURSO SIMULTÁNEO, Y CÓMO SE DISTINGA DEL CONCURSO DE LA CAUSA PRIMERA

Articulus II: SI SE DÉ CONCURSO REAL Y FÍSICO PREVIO EN LA CAUSA QUE LA DETERMINA A CAUSAR

Articulus III: SE RESUELVEN LAS DIFICULTADES ACERCA DE LO PREMISSO

Articulus IV: SI LA CAUSA POR ACCIDENTE, COMO EL CASO Y LA FORTUNA, SE HALLE EN LA SUBORDINACIÓN DE LAS CAUSAS

Quaestio XXVI: DE LOS INSTRUMENTOS

Articulus I: CUÁL SEA LA PROPIA DIFERENCIA DE LA CAUSA INSTRUMENTAL DE LA PRINCIPAL

Articulus II: SI EN TODO INSTRUMENTO SE REQUIERA ALGUNA PROPIA OPERACIÓN AL EFECTO DEL AGENTE PRINCIPAL

↑ Top of work