Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

EL SENTIDO DE LA DIFICULTAD no procede del verbo cuando se tiene en fuerza de nombre; así, en efecto, es manifiesto que puede infinitarse incluso intra de la proposición como los demás nombres, como cuando digo: «Correr es no descansar». Sino que procede del verbo mismo cuando ejerce la razón de cópula. Y aún no es la dificultad acerca de la negación misma cuando de tal modo se afija al verbo que se lleva no solo al ente significado, sino también a la razón misma de cópula. Entonces, en efecto, es manifiesto que la negación se tiene negantemente y no infinitantemente; pues vuelve negativa la proposición por esto mismo de que se lleva a la copulación, si quiera es imposible negar la cópula sin que los extremos queden remotos y disyuntos. ¿Cómo, en efecto, negada la copulación pueden permanecer copulados los extremos? Por esto mismo, empero, de que la negación pasa a los extremos que han de disyungirse y removerse, la proposición se vuelve negativa y la negación no se tiene infinitantemente. Pues la negación que infinita consume toda su fuerza intra del término al que se afija, de modo que no pasa a otro término, como consta en las proposiciones de sujeto infinitado, como cuando digo: «No-hombre es no-racional», donde la primera negación no pasa ultra de su término; de otro modo negaría el verbo y no sería proposición afirmativa.

Por lo cual toda la dificultad consiste en este punto: si la negación puede afijarse tan sutilmente al verbo intra de la proposición que infinite su significación y no afecte ni niegue la cópula.

EN ESTA DIFICULTAD algunos de los más recientes tienen la parte afirmativa. Pero evidentemente tiene la opuesta santo Tomás 2. Periherm. lect. 1., donde dice: «La negación que afecta al verbo intra de la proposición remueve el verbo de algo y así hace enunciación negativa, lo cual no acontece por parte del nombre; pues la enunciación no se vuelve negativa sino por esto, que se niega la composición que se importa en el verbo, y por eso el verbo infinito puesto en la enunciación se hace verbo negativo».

Y puede ESTA RAZÓN explicarse más ampliamente así: Porque la negación, por esto mismo de que se apone al verbo que ejerce la cópula intra de la proposición, no puede no afectar a la unión misma, y pasa a los extremos copulados; esto, empero, es no tenerse infinitantemente, sino negantemente. Ergo.

La mayor consta, porque si la negación afija al verbo lo infinita cuanto al significado y no toca cuanto a la cópula, o es porque infinita el significado y niega la cópula, o de tal modo infinita el verbo en el significado que no niega la cópula, sino que la deja afirmada. Lo primero no puede ser, porque una única negación no puede tenerse a la vez negantemente cuanto a la cópula e infinitantemente cuanto al significado, porque para que infinite hace un concepto incomplexo con el término infinitado; para que niegue, debe tener concepto distinto y complexo con la cosa negada, como en la cuest. prec. se mostró. No puede, empero, una única negación pertenecer a la vez al concepto complexo y al incomplexo respecto de la misma cosa. Lo segundo tampoco puede ser, porque, puesta la infinitación en el significado del verbo, la unión consecuta no puede ser positiva y afirmativa, porque el verbo infinito no importa el modo de acción afirmado, sino negado y quitado. Pues por la negación misma que infinita se muda la acción del verbo significada en su opuesto negado; ergo de la acción vital negada no puede seguirse cópula afirmada. Pues aunque la negación pueda significarse y unirse positivamente, como en los verbos que significan negación, con todo la negación que infinita no lo permite, porque no significa la negación en razón de sí y como forma aplicable a otro, sino en cuanto remueve e indetermina la forma positiva. Por lo cual, si se aplica a alguno, significa como removiendo de aquel, no como aplicando la negación, porque significando la remueve. De donde tiene la razón de santo Tomás, que, porque en la proposición la negación del verbo remueve uno de otro, no puede infinitarse el verbo. Extra de la proposición, empero, como no se tiene en fuerza de copulante, puede infinitarse. Lo cual también enseña D. Tomás 1. Periherm. lect. 5. § Excluye algunas cosas.

SE RESUELVEN LAS OBJECIONES.

Objetarás primero: Los verbos infinitados significan con tiempo incluso intra de la proposición; ergo significan uniendo.

El consecuente consta, porque la unión del verbo se funda en el modo mismo de significar con tiempo. El antecedente, empero, lo afirma el Filósofo en el cap. del Verbo y se prueba porque los verbos infinitos se declinan por pretérito y futuro; como, en efecto, se infinitan „no corre” de presente, así „no valió” o „no valdrá” de pretérito y de futuro.

Se confirma: Pues esta consecuencia vale bien: «Pedro tiene el no correr (tomado infinitantemente), ergo Pedro no corre». Pero si en la consecuencia está negantemente y no infinitantemente, aquella consecuencia es mala, pues argumentamos de no distribuido a distribuido y se instancia con el caso en que Pedro corra y dispute; entonces, en efecto, el antecedente es verdadero, a saber «tiene el no correr», esto es, disputar, el consecuente, empero, «ergo no corre», es falso tomado «non» negantemente, porque su contradictoria es verdadera, a saber «Pedro corre». Ergo debe tomarse infinitantemente en el consecuente, y así el verbo se infinita en la proposición.

SE RESPONDE distinguiendo el antecedente del argumento principal: significa con tiempo removiendo y quitando la forma, que vuelve negada e indeterminada, concedo; poniendo alguna forma determinada, niego. Y así se dice a la consecuencia que no une positivamente, sino remotivamente, lo cual es efectuar proposición negativa; para la afirmativa, en efecto, se requiere que una determinadamente o aplique algo, no empero que removiendo quite el significado del verbo, porque así también lo removerá del sujeto, si se le aplica, lo cual es negar, no infinitarse. Cuando, empero, el Filósofo dijo en el cap. del Verbo que el verbo infinito consignifica el tiempo y siempre es de alguno, esto es, como explica santo Tomás allí, es nota de las que se predican, no es el sentido que signifique el tiempo o sea nota de las que se predican positiva y determinadamente, aplicando y uniendo, sino indeterminando y removiendo, y esto por todas las declinaciones puede hacerse extra de la proposición; intra, empero, solo negando.

A la confirmación se responde que aquella consecuencia es nula, como el argumento muestra, y así nada contra nosotros. Que si en el antecedente «no correr» se toma negantemente, la consecuencia es buena, pero nada prueba, porque no se infinita el verbo.

Segundo objetarás: El Filósofo en 1. Poster. lect. 23. ante D. Tomás hace esta consecuencia: «Las estrellas no centelleantes están cerca de nosotros; pero los planetas no centellean; ergo están cerca de nosotros». Pero en este silogismo la menor no puede ser de verbo negado; ergo es de verbo infinitado.

La menor consta, porque si se tuviera negantemente, sería premisa negativa y consiguientemente inferiría conclusión negativa, no afirmativa.

SE RESPONDE que el Filósofo no forma así aquel silogismo, sino como explica allí D. Tomás cuando dice: «Fórmese, pues, el silogismo así: Todo no centelleante está cerca, los planetas son no centelleantes, ergo están cerca», donde en una y otra premisa „no centellear” se toma infinitantemente, y así cuando en el argumento se dice: «Los planetas no centellean», se entiende equivalentemente, esto es, son estrellas que no centellean, o son no centelleantes.

Último se arguye: El verbo oblicuo también en fuerza de verbo, y el nombre infinitado, se hallan intra de la proposición; ergo también el verbo infinito en fuerza de verbo.

Se prueba la consecuencia tanto por paridad de razón, tanto porque el verbo infinito compone la proposición; es, en efecto, verdaderamente término, y no a modo de nombre, porque significa con tiempo; ergo a modo de verbo.

SE RESPONDE que hay gran discrimen entre el verbo oblicuo y el infinito, como dice santo Tomás 2. Periherm. lect. 1., porque el verbo oblicuo solo cae del verbo cuanto a la significación del tiempo presente, que simpliciter es el tiempo, no empero cuanto a la indeterminación de la acción como el infinito. Y por eso aquel puede copular al menos de pretérito y de futuro, no empero este, porque aunque la infinitación se lleve directamente al significado del verbo, con todo por consiguiente se impide la copulación positiva y determinada, que se funda en la significación de la acción determinada, como se ha dicho. El nombre infinito, empero, entra en la proposición como predicado y sujeto, por cuya razón también el verbo infinito puede entrar y componer la proposición en fuerza de nombre, pero no copulando positiva y no negantemente. Se entiende, empero, que está en fuerza de nombre no porque mude la significación no significando con tiempo, sino porque muda la acepción, porque se acepta como predicado o sujeto, lo cual también tiene lugar en el verbo no infinitado, como cuando decimos: «correr es moverse».

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work