Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae
John of St. Thomas (1589–1644)
First published 1930
Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.
Praefatio I: Praefatio
Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS
Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS
Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS
Caput I: DEFINITIO TERMINI
Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI
Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM
Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM
Caput V: DE NOMINE
Caput VI: DE VERBO
Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS
Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE
Caput II: DE MODO SCIENDI
Caput III: DE DEFINITIONE
Caput IV: DE DIVISIONE
Caput V: DE ARGUMENTATIONE
Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE
Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS
Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM
Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT
Caput X: DE SUPPOSITIONE
Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS
Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS
Caput XIII: DE RELATIVIS
Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE
Caput XV: DE APPELLATIONE
Caput XVI: DE OPPOSITIONE
Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES
Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM
Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM
Caput XX: DE MODALIBUS
Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM
Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM
Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI
Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE
Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS
Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS
Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS
Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS
Caput II: DE INDUCTIONE
Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM
Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA
Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM
Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM
Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS
Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO
Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM
Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI
Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE
Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE
Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI
Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.
Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.
Caput XIV: DE FALLACIIS
Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS
Quaestio I: DE TERMINO
Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO
Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT
Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS
Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT
Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES
Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM
Quaestio II: DE NOMINE
Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”
ALGUNOS de los más recientes abandonan a Aristóteles en esta parte y dicen que algunos nombres son verdaderamente nombres y tienen partes significativas por separado, como este nombre equiferus, respublica, proconsul y otros de figura compuesta, en los que las partes verdaderamente y en propio significan aparte; ergo es falsa esta parte.
Nada menos, lo opuesto es expresamente de Aristóteles en 1. Periherm. cap. del Nombre1 y de D. Tomás allí mismo lect. 4.2 Aristóteles dice así: «En el nombre que es equiferus, ferus de por sí nada significa, como en la oración que es equus ferus». Las cuales palabras, exponiéndolas el Santo Doctor, dice que «en este nombre equiferus, esta parte „ferus” de por sí nada significa, como significa en esta oración, que es equus ferus».
Y LA RAZÓN la da, la cual tiene gran peso. Pues cuantas veces una voz de otro modo significativa se asume con otra, no para que compongan una significación total y compuesta, sino un concepto simple, entonces aquellas partes no entran en la composición de aquella dicción como componentes de una significación a partir de sus significaciones, sino como susceptibles de otra imposición distinta para significar un concepto simple. Y consiguientemente aquellas partes, en cuanto componen la voz que recibe nueva imposición, no componen como significativas. Cuando, empero, componen no para recibir nueva imposición, sino para fabricar y construir a partir de sus significaciones un concepto complexo y compuesto, entonces componen como significativas. Y se dice que componen la voz para recibir nueva imposición cuando componen para significar de nuevo algún concepto simple que las partes singulares no significan, como respublica para significar la ciudad misma o el régimen común con un único concepto simple, que las voces singulares aparte no significan.
Al argumento hecho, que aquellas partes de aquel nombre significan separadas, se responde que significan separadas como materialmente y por accidente, no como formalmente, esto es, en orden a componer aquella voz a la que ha de imponerse nueva significación de concepto simple; bajo esta formalidad, en efecto, no componen como significativas, esto es, como impuestas a significar, sino como de nuevo imponibles, aunque de otro modo estén impuestas, como en este nombre „dominus” «do» y «minus» significan aparte, pero no en cuanto significativas aparte componen aquel término.
Si instas: En esta voz „proconsul”, „prorex” y semejantes se atiende a la significación de una y otra parte componente, para que resulte la significación total del nombre. Pues proconsul es lo mismo que viceconsul, donde no se pierde aquella significación de «pro» y «consul», sino que más bien se atiende a ella, para que de aquellas se signifique aquel oficio de viceconsul.
Se responde a partir de D. Tomás arriba: Una cosa es aquello de lo que se impone el nombre, otra aquello que significa. Pues a menudo en la imposición de los nombres se atiende a la etimología y origen de otra significación anterior, que no concurre a componer la significación del nombre, sino a originarla, porque de aquella tomó el impositor ocasión para imponer otra significación. Con todo, porque las imposiciones son diversas, una no es parte de la otra, sino origen. Lo cual vemos también en otros muchos nombres de los que, con todo, consta que no tienen partes significativas, como providentia se dice como porro-videntia, o de pro y videntia, y propheta se dice como procul-fans, así proconsul se dice como originado de pro y consul y respublica de re y publica, pero no compuesto de aquellas.
Pero aún instarás: Pues el término complexo es verdaderamente término, ya que una de las divisiones de los términos es en complexo e incomplexo; ergo del mismo modo el nombre complexo será verdaderamente nombre. Asimismo el nombre equívoco, no obstante que signifique varios, es verdaderamente nombre; pues se dicen equívocos «aquellos cuyo nombre es común», a partir de Aristóteles en los Antepredicamentos.3 Ergo del mismo modo el nombre complexo, aunque signifique varios, no por eso quedará excluido de la razón de nombre.
Se responde que es diversa la razón acerca del término y acerca del nombre, porque en el término lo que formal y principalmente se considera es la razón de parte; que, empero, sea designativo y significativo, materialmente y presupositivamente. En el nombre, empero, al contrario, principalmente se tiene que sea designativo de algo y como notamen; de ahí, en efecto, se dice nombre, y para discernir y notificar las cosas se ponen los nombres; materialmente, empero, en él está que también sea término o parte de la proposición. De aquí se sigue que el término complexo puede tener razón de un solo término, porque de una sola parte; se dan, en efecto, partes compuestas aun servada la razón de parte, como el brazo es compuesto de la mano y de otras partes. El nombre complexo, empero, no tiene razón de un solo nombre, porque no tiene razón de un solo notamen y designación, sino que podrá ser uno en la razón de término y varios en la razón de nombre.
A aquello del equívoco se dice que el equívoco es un solo nombre en razón de una sola voz significativa, porque en los concretos de los accidentes la unidad del sujeto da unidad simpliciter e individua, aunque las formas sean varias; como el sujeto que tiene color y calor no es varios cuales, sino un solo cual, como diremos en la Lógica q. 13. art. 2.