Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Santo Tomás editó un opúsculo „De las falacias”, que es el 39. Y casi todo lo que pertenece a las falacias se ha explicado al tocar los defectos de los silogismos; pues las falacias son defectos de la consecuencia.

Por lo cual solo indicaremos aquí cómo las falacias se reducen a aquellos defectos. Algunas, pues, falacias pertenecen a la voz, algunas a la cosa significada. Las falacias por parte de la voz se reducen a la equivocación, porque esta falacia se genera de la apariencia de la misma voz, o porque la misma voz significa varias cosas, o porque una voz es semejante a otra, ya en la prolation, ya en la significación, o por último porque la composición misma de la oración es con equivocación y anfibología, como acontece en aquellas que se aplican según el sentido compuesto y el dividido, que es una de las falacias de la dicción.

Todas las falacias que se tienen por parte de la dicción las reducimos a la equivocación. Y hay seis modos de falacias, de los cuales tres se hallan en los términos simples, a saber, equivocación, diversidad de acento, figura de dicción.

Equivocación, como si de este término „can” infiero que lo que conviene al animal conviene al astro. Diversidad de acento, como si se toma por lo mismo „pendere” dicho breve y „pendere” largo, „populus” por el árbol, producida la primera vocal, o por el pueblo, correpta aquella vocal. Figura de dicción es la semejanza de la voz o de la significación con otra voz, como si una voz que significa varón parece significar hembra, como si dices: «La sustancia colorada de blancura es alba; ergo el varón, que es sustancia colorada de blancura, es alba». O si una voz que significa cuál, p. ej. la diferencia, se muda en qué, esto es, en especie, o lo cual qué que significa la esencia en este algo; todo esto pertenece a la figura de dicción.

Por parte, empero, de la oración se halla también equivocación en tres modos, a saber, en la anfibología, que hace dudosa la acepción de la oración en la composición y en la división, a saber, cuando se muda el sentido compuesto en el dividido, o al contrario; y cuando la oración es falsa en el sentido compuesto se dice falacia de composición; cuando empero es falsa en el sentido dividido se dice falacia de división.

Mas las falacias no por parte de la dicción, sino por parte de la cosa significada, se reducen a los demás defectos asignados arriba. Y hay siete falacias de este género, a saber, falacia del accidente, falacia de lo según qué a lo simpliciter, falacia según ignorancia del elenco, falacia de petición de principio, falacia del consecuente, falacia según no causa como causa, falacia según varias interrogaciones como una.

La falacia del accidente es casi la misma que la mutación de la apelación; pues la falacia del accidente proviene de que algo se significa como conveniente a dos que son uno por accidente, y así la unidad por accidente con diversidad en la cosa es causa de esta falacia. Lo cual todo es diversidad de apelación o se reduce a ella, o a la diversa acepción del medio, como «Conozco al que viene, Pedro es el que viene, ergo conozco a Pedro».

La falacia de lo según qué a lo simpliciter se reduce a aquella que es de lo no distribuido a lo distribuido, o de lo no amplio a lo amplio sin constancia con distribución de lo amplio; como si dices: «El etíope es blanco según los dientes, ergo es simpliciter».

La falacia según ignorancia del elenco se reduce al defecto de la oposición, porque algunas cosas parecen opuestas y no lo son, porque no se observan las leyes de la oposición; como si dices: «La casa está cerrada de noche, y no está cerrada de día; ergo está cerrada y no cerrada».

La falacia de petición de principio es cuando se supone o se asume aquello que debía probarse; como si quieres probar que Sócrates es padre de Platón, asumas por medio que Platón es hijo de Sócrates.

La falacia del consecuente nace del defecto de aquella regla: «Cuanto se sigue del consecuente de alguna buena consecuencia se sigue de su antecedente». Pues de que estimamos que algo es consecuente y tiene conexión con otro inferimos de aquel antecedente, cuando con todo en la cosa no tiene conveniencia. Y por eso la falacia del consecuente tiene gran afinidad con la falacia del accidente, como si dices: «Si alguno es ladrón, yerra de noche; pero tú yerras de noche; ergo tú eres ladrón». O del opuesto del consecuente: «Todo lo que se genera tiene principio; pero el alma no se genera, ergo no tiene principio».

La falacia de lo según no causa como causa es cuando se acepta por medio aquello que verdaderamente no es medio ni causa de unir el predicado al sujeto, y con todo parece ser causa, como si dices: «La muerte es corrupción, ergo la vida es generación, ergo vivir es generarse, porque la muerte y la vida son contrarias»; pues esta no es buena causa, porque no son contrarias, sino privativas.

La falacia según varias interrogaciones como una es el engaño que proviene de que con una única interrogación se interrogan varias cosas que exigen diversa respuesta, y por eso con una única respuesta no puede satisfacerse, sino que hay que distinguir; como si dices: «¿El etíope es hombre blanco?», «¿La miel y la hiel son dulces?», «¿El hombre y el caballo son animal racional?». Pues si con una única respuesta respondes afirmativamente, se infiere contra ti diciendo: «El etíope es hombre blanco, ergo es blanco». Si empero respondes negativamente, se infiere: «Ergo no es hombre»; y por eso debe distinguirse la interrogación: que es hombre, pero no blanco.

FINIS TEXTUS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work