Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Se dicen comunes a toda consecuencia, ya silogística, ya inductiva, aquellos defectos que nacen del defecto de alguna propiedad lógica, a saber, de la suposición, de la ampliación, etc.

En la suposición el primer defecto es: Si en alguna consecuencia se varía el género de suposición. Y digo género, porque la especie puede variarse, como si de la suposición distributiva se infiere la determinada o particular. Pero el género de suposición no puede variarse, p. ej. que se mude la suposición simple en personal o la material en personal, etc. Y por este defecto no vale esta consecuencia: «El hombre es especie, Pedro es hombre, ergo Pedro es especie». «Hombre es voz, todo hombre es animal, ergo algún animal es voz».

El segundo defecto es: De la suposición no distribuida a la distribuida no vale la consecuencia; bien, con todo, al contrario; como no vale: «Algún hombre corre, ergo todo hombre corre».

El tercer defecto es: De la suposición solo confusa, no distribuida, a la determinada no vale la consecuencia; bien, con todo, al contrario, de la determinada a la confusa; como no vale: «Todo hombre es animal, ergo algún animal todo hombre es»; bien, con todo, al contrario.

En la ampliación y la restricción, que es la segunda propiedad lógica, se hallan las reglas de la ampliación, de las cuales constan también los defectos de las consecuencias. Así pues, cuando procedemos de lo amplio a lo no amplio, si se procede sin distribución de lo amplio, no vale la consecuencia.

Segundo hay defecto si procedemos de lo amplio a lo no amplio afirmativamente, aunque se proceda con distribución de lo amplio, si se procede sin constancia; como si dices: «Todo hombre es blanco», no podrá inferirse inmediatamente: «Ergo Pedro es blanco», sino que añades la constancia «y Pedro es»; de otro modo, no existiendo Pedro, se infiere en falso. Y decimos advertidamente: „Con distribución de lo amplio”, porque si lo amplio no se distribuye, tampoco puesta la constancia valdrá; como «El hombre posiblemente es blanco, o todo hombre posiblemente es blanco, y Pedro es, ergo Pedro es blanco», porque «posiblemente» amplía ciertamente, pero no distribuye a lo menos amplio sino bajo la razón misma de posibilidad, y así debería inferirse: «Ergo Pedro posiblemente es blanco»; de otro modo se arguye afirmativamente de la potencia al acto. Cuyo signo es que si se pone «imposiblemente» o necesariamente, que son modos que distribuyen, vale bien: «El hombre imposiblemente es blanco, ergo Pedro no es blanco».

Tercero hay defecto si procedemos de lo no amplio a lo amplio con distribución de lo amplio; pues es argüir de lo no distribuido a lo distribuido, que siempre es defecto. Al cual defecto se reduce también el de proceder de la universalidad incompleta a la completa o de la particularidad completa a la incompleta, donde siempre se arguye de lo no distribuido a lo distribuido, al menos equivalentemente. Llamamos universalidad incompleta cuando no se distribuye perfectamente; completa, cuando perfectamente. Al contrario, empero, particularidad completa cuando se particulariza perfectamente, de modo que nada quede de universalidad; incompleta, cuando no se particulariza perfectamente, sino que retiene alguna universalidad. P. ej., «Algún animal no estuvo en el arca de Noé» es particularidad incompleta, esto es, «De alguna especie ningún animal estuvo»; «Ninguno de los dos hombres corre», esto es, «De algún binario ninguno»; donde siempre se junta a la particularidad alguna universalidad.

En la apelación, que es otra propiedad lógica, todos los defectos se reducen a uno: Cuantas veces se varía la apelación, la consecuencia no vale, ya sea apelación real, ya de razón, ya acerca de términos que significan acto del alma, como no vale: «Pedro es gran lógico, ergo es grande»; «el hombre es especie, ergo Pedro, que es hombre, es especie»; «la blancura es intensa, ergo la semejanza, que es blancura, es intensa»; «conozco al que viene, ergo conozco a Pedro, que es el que viene»; porque los actos del alma siempre se llevan a sus objetos bajo la formalidad precisa por la cual tales actos son. De donde no vale: «Al que viene veo, ergo veo al que viene»; «Al Papa vi, ergo vi al Papa»; ni al contrario, sino que en ambas se tome bajo la misma apelación, esto es, bajo la misma razón de conocer „en cuanto que viene” y „en cuanto Papa”, no bajo otra; de otro modo se da lugar a muchos engaños variando las razones formales de conocer. Y quienes dicen que vale de lo apelante a lo no apelante en estos términos que significan actos del alma no por eso dicen que valga mudada la apelación, sino que vale de lo formal a lo material, como con todo está bajo lo formal, y así es verdadero.

En las oposiciones la primera regla es: En las contradictorias, presupuesta la verdad de una, se sigue la falsedad de la otra, y al contrario.

Segunda regla: En las contrarias, de la verdad de una se sigue la falsedad de la otra; pero al contrario es mala la consecuencia, de la falsedad de una a la verdad de la otra, porque ambas pueden ser falsas, no a la vez verdaderas.

Tercera regla: En las subcontrarias, de la falsedad de una se sigue la verdad de la otra; pero al contrario es mala la consecuencia, porque pueden ser a la vez verdaderas.

En las equipolencias no hay defecto, sino que siempre es buena la consecuencia de lo equipolente a lo equipolente.

En la conversión la primera regla es: De lo convertido a la convertente siempre es buena la consecuencia, como «Todo hombre es animal, ergo algún animal es hombre».

Segunda regla: No es buena la consecuencia mutua de la conversión sino en las conversiones simples, no empero en las conversiones por accidente. Se dice consecuencia mutua cuando vale no solo de lo convertido a la convertente, sino también al contrario de la convertente a lo convertido; como no vale: «Algún blanco es hombre, ergo todo hombre es blanco», que es de la convertente a lo convertido en la conversión por accidente de la universal afirmativa, pero al contrario vale.

En las exponibles o resolubles la primera regla es: De lo exponible a todas las exponentes o de lo resoluble a todas las resolventes y al contrario es buena la consecuencia, porque es de equipolentes.

Segunda: De lo exponible o resoluble a cualquiera exponente copulativamente es buena la consecuencia, pero al contrario hay defecto de cualquiera exponente a lo resoluble, porque la primera es de la copulativa a la parte, la segunda de la parte a la copulativa.

La tercera es: De cualquiera exponente disyuntivamente a su exponible es buena la consecuencia, pero al contrario no vale. Consta por la regla de las disyuntivas. Véanse las que dijimos en el cap. de las exponibles y de las hipotéticas acerca de cada lugar de argüir.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work