Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

En la regulación de la bondad de cualquier consecuencia se da un principio universalísimo, del cual se derivan los demás y al cual se reducen, a saber: «No puede en buena consecuencia darse antecedente verdadero y consecuente falso, sino que si el antecedente es verdadero, también el consecuente». El cual principio se reduce inmediatamente a aquel supremo de todos los principios: «Cualquier cosa es o no es», o «es imposible que lo mismo sea y no sea a la vez». Pues si el antecedente es verdadero, ya es así como por él se significa; si empero el consecuente es falso, arrastra tras de sí al antecedente en razón de la conexión que tiene la verdad del consecuente con la verdad del antecedente. Es, pues, lo mismo poner antecedente verdadero y consecuente falso que poner antecedente verdadero y en parte falso, porque el consecuente es como cierta parte y algo conexo con aquel, y la consecuencia misma es cierta conexión. Lo que, empero, es en parte falso no es verdadero en absoluto; ergo si se da antecedente verdadero y consecuente falso, se da antecedente verdadero y no verdadero, que son contradictorios.

En estos principios, pues, se funda la bondad de la consecuencia, y por eso todo el trabajo en asignar los defectos de las consecuencias consiste en esto: que se dé antecedente verdadero y consecuente falso. Y así aquello que más conduce a falsificar el consecuente que el antecedente conduce a la mala consecuencia; aquello, empero, que más fácilmente conduce a la verdad del consecuente que a la del antecedente edifica la bondad de la consecuencia. Cuya razón es que el antecedente debe contener en sí la verdad del consecuente, si quiera de él se infiere. De donde también Aristóteles dijo 1. Poster., «que las premisas deben ser más verdaderas que la conclusión», esto es, más ciertas. Ergo más debe requerirse para la verdad del antecedente que para la del consecuente, si quiera es más verdadero el antecedente que el consecuente. Ergo siempre el antecedente debe hacerse más difícilmente verdadero que el consecuente; pues más difícilmente se tiene aquello para lo cual se requieren más cosas. Por lo cual, como la consecuencia no es otra cosa que conexión ilativa de algo a algo, y no se conecta bien la verdad del antecedente con la falsedad de lo inferido o consecuente, se hace mala la conexión misma o consecuencia cuantas veces el antecedente es verdadero y el consecuente falso.

De este principio se manifiestan varias reglas que entregan los dialécticos acerca de la bondad de la consecuencia; y suelen ser seis, que reducimos a tres.

Primera: Si el antecedente es verdadero, también el consecuente; y al contrario, si el consecuente es falso, también el antecedente. Esta es el principio mismo que pusimos.

Segunda: Si el antecedente es posible, también el consecuente es posible; y al contrario, si el consecuente es imposible, también el antecedente. Se deduce esta de la primera, porque si el antecedente es posible, ergo puede ser verdadero, ergo también su consecuente podrá ser verdadero. Pues si es imposible que sea verdadero, en ningún caso podrá ser verdadero; como empero el antecedente es posible, en algún caso puede ser verdadero, ergo en algún caso se daría antecedente verdadero y consecuente falso.

Tercera: Si el antecedente es necesario, también el consecuente es necesario; y al contrario, si el consecuente es contingente, también el antecedente. Lo cual se deduce del mismo principio, porque si el antecedente es necesario, siempre es verdadero, y así también el consecuente siempre debe ser verdadero; de otro modo podría darse antecedente verdadero y consecuente falso para algún caso. De donde, si el consecuente es contingente, que puede ser falso, el antecedente no puede ser necesario, porque lo necesario siempre es verdadero.

Entiende, con todo, que del antecedente necesario se infiere siempre un consecuente necesario, no empero que se requiera que sea necesario de todos los modos, sino que basta que bajo aquel respecto y razón por la cual el consecuente está bajo el antecedente sea necesario, y en cuanto se infiere del antecedente, no empero bajo otra razón; como en aquella consecuencia: «Dios sabe que Pedro pecará, ergo pecará», el consecuente es contingente según sí y por orden a la causa próxima, infalible con todo en cuanto sabido por Dios, y consiguientemente en cuanto inferido del antecedente; y esto porque Dios no solo sabe que Pedro pecará, sino que pecará libre y contingentemente. De donde de aquel antecedente se infiere tanto que pecará contingentemente como que es infalible todo esto, a saber, que pecará contingentemente.

Por último se siguen de aquel principio otras dos reglas, que también sirven a la bondad de la consecuencia.

Primera: Cuanto se sigue del consecuente de una buena consecuencia se sigue del antecedente de aquella. Lo cual con otras palabras suele decirse: Que vale la consecuencia de lo primero a lo último; lo cual de suyo es manifiesto.

Segunda: Cuanto repugna al consecuente en buena consecuencia repugna también al antecedente. Lo cual con otras palabras suele decirse: Si del antecedente se sigue el consecuente, del opuesto del consecuente se sigue el opuesto del antecedente. La razón es que si del opuesto del consecuente no se sigue el opuesto del antecedente, ergo podrá estar el opuesto del consecuente con este antecedente, si quiera no infiere el opuesto del antecedente; pero lo puesto del consecuente es falso, supuesto que el consecuente mismo era verdadero, esto es, inferido de un antecedente verdadero. Ergo podrá estar la falsedad del consecuente con el antecedente mismo, y así se dará antecedente verdadero y consecuente falso. Y por esta regla nos regulamos muchísimas veces al mostrar la bondad de la consecuencia, procediendo del contradictorio del consecuente al contradictorio del antecedente. Y en la reducción de los silogismos por imposible usamos de esta regla, y las instancias que sirven para mostrar el defecto de una consecuencia sirven también a aquella en la que procedemos del opuesto al opuesto.

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work