Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas

Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

John of St. Thomas (1589–1644)

First published 1930

Prima pars artis Logicae (formal logic) of the Cursus Philosophicus Thomisticus of John of St. Thomas (Joannes a Sancto Thoma), from the Reiser edition (Marietti, Turin, 1930), Reiser tomus I, pars prima.


Praefatio I: Praefatio

Praeludium I: QUO PROPONITUR DIALECTICAE DISPUTATIONIS EXERCITIUM ET PRAXIS

Praeludium II: ARTIS LOGICAE DIVISIO, ORDO, NECESSITAS

Liber I: DE HIS, QUAE SPECTANT AD PRIMAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DEFINITIO TERMINI

Caput II: DEFINITIO ET DIVISIO SIGNI

Caput III: DE QUIBUSDAM DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput IV: DE ALIIS DIVISIONIBUS TERMINORUM

Caput V: DE NOMINE

Caput VI: DE VERBO

Liber II: DE HIS, QUAE PERTINENT AD SECUNDAM OPERATIONEM INTELLECTUS

Caput I: DE ORATIONE IN COMMUNI ET EIUS DIVISIONE

Caput II: DE MODO SCIENDI

Caput III: DE DEFINITIONE

Caput IV: DE DIVISIONE

Caput V: DE ARGUMENTATIONE

Caput VI: DE PROPOSITIONE SIVE ENUNTIATIONE

Caput VII: DE DIVISIONIBUS PROPOSITIONIS

Caput VIII: DE MATERIA PROPOSITIONUM

Caput IX: DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONIS ET QUO ORDINE TRACTANDÆ SUNT

Caput X: DE SUPPOSITIONE

Caput XI: DE DIVISIONIBUS SUPPOSITIONIS

Caput XII: REGULAE SUPPOSITIONIS

Caput XIII: DE RELATIVIS

Caput XIV: DE AMPLIATIONE, RESTRICTIONE, ALIENATIONE

Caput XV: DE APPELLATIONE

Caput XVI: DE OPPOSITIONE

Caput XVII: DE CONDITIONIBUS REQUISITIS AD SPECIES OPPOSITARUM PROPOSITIONUM ET REGULIS COGNOSCENDI IPSAS OPPOSITIONES SPECIALES

Caput XVIII: DE AEQUIPOLLENTIA PROPOSITIONUM

Caput XIX: DE CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Caput XX: DE MODALIBUS

Caput XXI: DE QUANTITATE, QUALITATE, OPPOSITIONE ET AEQUIPOLLENTIA MODALIUM

Rotuli I: ROTULI COMPOSITARUM MODALIUM

Rotuli II: ROTULI DIVISARUM CONSTANTIUM DICTO DE TERMINO COMMUNI

Caput XXII: DE REDUCTIONE MODALIUM AD SUAS DE INESSE

Caput XXIII: DE HYPOTHETICIS PROPOSITIONIBUS

Caput XXIV: DE EXPONIBILIBUS

Liber III: DE TERTIA OPERATIONE INTELLECTUS

Caput I: DE CONSEQUENTIA ET DIVISIONE EIUS

Caput II: DE INDUCTIONE

Caput III: DE ORDINE ET MODO RESOLVENDI TERMINOS PER ASCENSUM ET DESCENSUM

Caput IV: DE SYLLOGISMO EIUSQUE MATERIA ET FORMA

Caput V: DE DIVISIONE SYLLOGISMI PENES MATERIAM ET FORMAM

Caput VI: EXPLICANTUR OMNES TRES FIGURAE ET MODI SYLLOGISMORUM

Caput VII: DE REDUCTIONE SYLLOGISMORUM IMPERFECTORUM AD PERFECTOS

Caput VIII: DE SYLLOGISMO EXPOSITORIO

Caput IX: DE MODO INVENIENDI MEDIUM

Caput X: DE PRINCIPIIS, QUIBUS INNITITUR TOTA ARS SYLLOGIZANDI

Toda la razón del arte silogística se apoya en tres principios conocidos de por sí:

El primero es: «Las que son las mismas a un tercero son las mismas entre sí». En esto se apoya la fuerza de la prueba discursiva. Pues como el discurso se ordena a esto, a inferir una conclusión en la que se conjuguen dos extremos en virtud de algún medio por el cual se muestra aquella conjunción, es preciso que una algunas cosas entre sí por esto de que se unen en algún medio. Y del modo opuesto, si infiere una conclusión negativa en la que uno se niega y se separa del otro, es necesario que alguno de ellos se niegue y se separe de un tercero; «pues las que son las mismas entre sí, si una de ellas se distingue de algún tercero, también la otra se distingue y se separa de aquel tercero». Y por eso de la negación de uno con algún tercero se sigue la negación de aquello que se identifica consigo con el mismo tercero.

Y nota que D. Tomás 1. p. q. 28. art. 3. ad 1. explica aquel principio: «Las que son las mismas a un tercero son las mismas entre sí, si son las mismas a un tercero en la cosa y en la razón». Lo cual no se entiende como si ni en la cosa ni en la razón se distinguieran, sino que aquello „en la cosa y en la razón” debe construirse con «a un tercero», de modo que sean las mismas a un tercero que es uno en la cosa y en la razón, esto es, no virtual o formalmente múltiple; porque así puede ser lo mismo que un extremo bajo una formalidad y que el otro bajo otra, y así no se sigue que aquellos extremos sean lo mismo entre sí. Más aún, de aquí acontecen muchos paralogismos, porque el medio no es perfecta y simpliciter uno, sino múltiple, al menos virtual o formalmente, de donde de la unión de tal medio con los extremos, si no es bajo la misma razón formal, no se infiere la unión de los extremos entre sí; como no se sigue: «La blancura es relación, la blancura es intensa, ergo la relación es intensa», porque de un modo se identifica con la blancura la relación, de otro modo la intensión, de donde no se sigue que se identifiquen entre sí. Y en los términos divinos no vale: «El Padre es la esencia divina, el Hijo es la esencia divina, ergo el Hijo es el Padre», porque la esencia divina en la que se unen, por la infinita perfección, es a la vez una cosa simplicísima y virtualmente múltiple, y bajo diverso concepto se modifica por las Personas, por cada una inadecuadamente.

El segundo principio es „Dici de omni”, esto es: «Cuanto se dice universalmente del sujeto se dice de todo lo que se contiene bajo tal sujeto»; como si se afirma del hombre universalmente que es risible, debe afirmarse de cualquier individuo del hombre.

El tercer principio es „Dici de nullo”, esto es: «Cuanto se niega universalmente de algún sujeto se niega también de todo lo contenido bajo tal sujeto»; como si niegas del hombre universalmente que sea piedra, debes negarlo de todo individuo contenido bajo el hombre.

Y estos principios son conocidos de por sí, porque la naturaleza de lo universal consiste en esto: que se diga de todos respecto de los cuales es universal. Y estos principios no sirven al silogismo expositorio, que consta de medio singular, sino al silogismo que consta de medio común, en el cual es preciso que el discurso proceda en virtud de algún término distribuido, porque si ninguno se distribuye se arguye de puras particulares, que es forma de mala consecuencia, porque por las particulares no se hace el medio que abarca y contiene perfectamente aquellas cosas que han de inferirse y unirse en la conclusión. Puesta, empero, la distribución del término, como todo lo que de él se dice o se niega se dice también o se niega de lo contenido bajo él por tal distribución, rectamente se concluye de lo contenido bajo él aquello que se negaba o se afirmaba del término distribuido en el antecedente. Y por eso estos dos principios sirven para constituir la necesidad de la ilación, no arguyendo de puras particulares, sino de la distribución.

De aquí, empero, se sigue que se dicen perfectos aquellos silogismos que se regulan inmediatamente por estos dos principios, por cuanto allí se hace evidentemente la aplicación de lo que se dice o se niega universalmente a lo que se contiene bajo los universales mismos. Mas los demás modos se dicen imperfectos, que no se regulan inmediatamente por estos principios, ni allí se hace tan evidentemente la dicha aplicación, sino que se regulan mediatamente, y por eso se reducen a aquellos modos perfectos que inmediata y evidentemente se regulan de por sí por tales principios. Inmediatamente se regulan por estos principios los cuatro modos de la primera figura, porque en ellos se distribuye perfectamente el medio en la mayor, en la cual está universalmente por parte del sujeto; y como después en la menor se predica, por esto mismo se muestra evidentemente que aquello de lo que se predica se contiene bajo su universalidad y consiguientemente le conviene aquello que del tal medio puesto universalmente se predicaba en la mayor o se negaba; lo cual es manifestarse inmediatamente el „dici de omni y de nullo”, porque inmediata y de por sí se muestra que algo se contiene o se niega de tal sujeto tenido universalmente, y este sujeto es el medio. Véase infra q. 8. art. últ.

Pero para que todo esto se entienda más perspicazmente y a la vez puedan conocerse todos los defectos de la mala consecuencia y de los silogismos, es preciso tratar de la bondad y de los defectos de las consecuencias tanto en común como en particular.

Caput XI: QUIBUS PRINCIPIIS UNIVERSALITER INNITITUR BONITAS CONSEQUENTIAE

Caput XII: DE PRINCIPIIS DEFECTUUM MALAE CONSEQUENTIAE

Caput XIII: DE DEFECTIBUS IN PARTICULARI

Circa I: CIRCA SYLLOGISMUM.

Defectus I: DEFECTUS COMMUNES.

Caput XIV: DE FALLACIIS

Liber IV: SEQUUNTUR QUAESTIONES DISPUTANDAE AD ILLUSTRANDUM DIFFICULTATES ALIQUAS HUIUS TEXTUS

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI, ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM DEFINITIO TERMINI SYLLOGISTICI BONA SIT, ET QUAE EIUS FORMALITAS

Articulus IV: QUOD SIT DEFINITUM TERMINI, ET PRO QUO SUPPONAT

Articulus V: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus VI: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM RECTE EXCLUDATUR A RATIONE NOMINIS

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM POSSIT INFINITARI INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS, UT ABSTRAHIT A CATEGORICA ET HYPOTHETICA

Articulus II: UTRUM ENUNTIATIO CATEGORICA SIT ALIQUA SIMPLEX QUALITAS ET CONCEPTUS IN MENTE, VEL COMPOSITA FORMALITER

Articulus III: UTRUM DIVISIO IN HYPOTHETICAM ET CATEGORICAM SIT ESSENTIALIS ET UNIVOCA

Articulus IV: UTRUM DIVISIONES IN AFFIRMATIVAM ET NEGATIVAM, IN UNIVERSALEM ET PARTICULAREM, SINT BONAE ET ESSENTIALES

Quaestio VI: DE SUPPOSITIONE ET ALIIS PROPRIETATIBUS PARTIUM ENUNTIATIONIS

Articulus I: UTRUM DEFINITIO SUPPOSITIONIS SIT BONA

Articulus II: UTRUM SUPPOSITIO IMPROPRIA REPERIATUR IN CONCEPTU MENTIS ULTIMATO

Articulus III: QUAE SINT NOTANDA CIRCA ALIAS SPECIES SUPPOSITIONIS ET PROPRIETATES LOGICALES

Articulus IV: UTRUM REGULAE APPELLATIONIS TRADITAE IN TEXTU VERAE SINT

Quaestio VII: DE OPPOSITIONE ET CONVERSIONE PROPOSITIONUM

Articulus I: UTRUM OPPOSITIO CONTRADICTORIA SIT MAXIMA INTER OMNES OPPOSITIONES

Articulus II: UTRUM DARI POSSINT ALIQUAE CONTRADICTORIAE, QUAE SIMUL SINT VERAE AUT FALSAE

Articulus III: UTRUM REGULAE CONVERSIONIS SINT RECTE ASSIGNATAE

Quaestio VIII: DE CONSEQUENTIA ET SYLLOGISMO

Articulus I: UTRUM RECTE ASSIGNETUR DIFFERENTIA INTER CONSEQUENTIAM BONAM ET MALAM

Articulus II: UTRUM INDUCTIO SIT CONSEQUENTIA FORMALIS

Articulus III: UTRUM CONCLUSIO SIT DE ESSENTIA SYLLOGISMI, AN SOLUM PRAEMISSAE

Articulus IV: UTRUM SYLLOGISMUS RECTE DIVIDATUR IN PERFECTUM ET IMPERFECTUM

Appendix I: AD SECUNDAM PARTEM SUMMULARUM

Quaestio I: DE TERMINO

Articulus I: UTRUM RECTO ORDINE DOCTRINAE INCIPIAT DIALECTICA A TERMINO

Articulus II: UTRUM SIT BONA DEFINITIO TERMINI ENUNTIATIVI ET IN QUO EIUS FORMALITAS CONSISTAT

Articulus III: UTRUM VOCES SIGNIFICENT PER PRIUS CONCEPTUS AN RES

Articulus IV: UTRUM TERMINUS HABEAT ALIQUAM DIVISIONEM ESSENTIALEM

Quaestio II: DE NOMINE

Articulus I: QUOMODO INTELLIGENDA SIT ILLA PARTICULA: „CUIUS NULLA PARS SIGNIFICAT SEPARATA”

Articulus II: UTRUM NOMEN INFINITUM SIT NOMEN

Articulus III: UTRUM CASUS OBLIQUI RECTE EXCLUDANTUR A RATIONE NOMINIS

Quaestio III: DE VERBO

Articulus I: QUID SIT SIGNIFICARE CUM TEMPORE ET ABSOLVI A TEMPORE

Articulus II: UTRUM VERBUM INFINITARI POSSIT INTRA PROPOSITIONEM

Quaestio IV: DE ORATIONE ET MODO SCIENDI

Articulus I: UTRUM SIT BONA DEFINITIO ORATIONIS, ET QUID SIT EIUS DEFINITUM

Articulus II: UTRUM DEFINITIO DEFINITIONIS RECTE SIT TRADITA

Articulus III: UTRUM DEFINITIO DIVISIONIS ET EA, QUAE AD DIVISIONEM PERTINENT, RECTE TRADANTUR

Quaestio V: DE ENUNTIATIONE

Articulus I: IN QUO CONSISTAT RATIO ENUNTIATIONIS IN COMMUNI

Appendix II: In fine omnium illustrationum

↑ Top of work